ملک‌الشعرای بهار › اندرز به شاه| ” میراث‌دار ادب پارسی “

پادشها! چشم خرد بازکن / فکر سرانجام‌، در آغاز کن

بازگشا دیدهٔ بیدار خویش / تا نگری عاقبت کار خویش

مملکت ایران بر باد رفت / بس که بر او کینه و بیداد رفت

چون تو ندانی صفت داوری / خصم درآید به میانجیگری

می‌شود از خصم‌، تبه کار تو / ثروت ما کاهد و مقدار تو

پادشها یکسره بد می کنی / خود نه به‌ ما بلکه به خود می‌کنی

پادشها خوی تو دلبند نیست / جان رعیت ز تو خرسند نیست

وای به‌شاهی که رعیت‌کش است / حال‌ خوش‌ ملت‌ ازو ناخوش‌ است

بر رمه‌ چون گشت‌ شبان‌ چیره‌دست‌ / او نه‌ شبان‌ است که گرگ رمه است

سگ بود اولی ز شبان بزرگ / کز رمه بستاند و بخشد به گرگ

خیز و تهی زین همه پیرایه باش / ما همه فرزند و تومان دایه باش

لیک نه آن دایه که بر جای شیر / زهر نهد بر لب طفل صغیر

زشت بود یکسره کردار تو / تا چه شود عاقبت کار تو

پادشها! قصهٔ نو گوش کن / قصهٔ بگذشته فراموش کن

با تو ز بگذشته نگویم سخن / زان که فسانه است حدیث کهن

قتل لوی شانزدهم نادر است / قصه نو آریم که‌ نو خوشتر است

قصهٔ ماضی نه و از حال بین / نیز به مستقبل احوال بین

شرح لوی شانزده نبود مفید / پند فراگیر ز عبدالحمید

کاو چو تو شاهنشه اسلام بود / نیز نکوفال و نکونام بود

سخت فزون بود به کشور ز تو / داشت فزون عسکر و لشکر ز تو

کوس اولوالامری می‌زد همی / بندهٔ امر و سخطش عالمی

قاعدهٔ ملک قوی کرده بود / قانون در مملکت آورده بود

لیک چو بُد خیره سر و مستبد / ملت کردند به مشروطه جد

این هیجان را چو نکو دید شاه / یافت که کار از هیجان شد تباه

فرمان در دادن مشروطه داد / داد در آغاز به مشروطه داد

چون‌ تو قسم‌ خورد و دگر عهدبست / وآن‌همه‌رایکسره درهم شکست

مجلس شوری را ویران نمود / دست به قتل وکلا برگشود

ملت اسلام بر آن بل‌فضل / شورش کردند در اسلامبول

لشکریان ملک حیله‌باز / راه به ملت بگرفتند باز

جیش «‌سلانیک‌» به قهر آمدند / حمله کنان جانب شهر آمدند

دست گشودند به جیش ملک / یکسره ضایع شد عیش ملک

شاه و کسان سخت فراری شدند / جمله‌به «‌یلدوز» متواری شدند

حمله نمودند سلانیکیان / جانب «‌یلدز» چو هژبر ژیان

گشت ازآن لشکر مشروطه‌خواه / شاه گرفتار وکسانش تباه

در نظرش گیتی تاربک شد / محبوسانه به سلانیک شد

باشد امروز گرفتار بند / تا چه زمان رای به قتلش دهند

ازپس او مملکت آزاد شد / خاطر مشروطه‌چیان شاد شد

بیعت کردند در آن اتحاد / با ملک راد، محمد رشاد

پادشها! این دگر افسانه نیست / از خودی است این و ز بیگانه نیست

ملت ماتم‌زده این می کند / هرکه چنان کرد چنین می‌کند

ملت عثمانی با ما یکی است / ما دو جماعت را مبدأ یکی است

ما دوگروهیم ز یک پیرهن / نیست میانه سخن از ما و من

روزی بودیم دو طفل صغیر / داد به ما مادر اسلام شیر

هر دو به هم گرم‌دل و مهربان / خدمت مادر را بسته میان

لیک شدیم از پی پیرایه‌ای / هریک مقهور کف دایه‌ای

ما همه مقهورکف دایگان / و آن همه از خیل فرومایگان

جمله پی مصلحت کار خویش / نیز پی گرمی بازار خویش

ما دو برادر را بر هم زدند / آتش از این فتنه به عالم زدند

اینک از آن جهل خبر گشته‌ایم / و از سر این معنی برگشته‌ایم

راه نماییم به حق‌، دایه را / تا نکِشد ذلت همسایه را

دایه از این معنی اگر سر زند / بی‌سببی ریشهٔ خود برکند

داربم امیدکه از فر بخت / وصل شوند این دو تناور درخت

شاخه فرازند و برآرند سر / ربشه دوانند به هر بوم و بر

باد خزان از همه سو می‌وزد / یک‌سره بر زشت و نکو می‌وزد

شاخهٔ زر گردد از او منحنی / لیک کند سرو، قوی‌گردنی

چون که قوی گردد بیخ رزان / چفته نگردد ز نسیم خزان

چون که به تنهایی باشد نهال / می‌شود از باد خزان پایمال

چون که تنیدند درختان به‌هم / شاخه کشیدند چه بیش و چه کم

خرم باشند و نیارند یاد / از تف برف و وزش تندباد

ای کاش‌، ای کاش! اگر اسلامیان / رسم دوبی را ببرند از میان

تا که به همسایه دلیری کنند / بار دگر جنبش شیری کنند

هرکه برون رفت ز یرلیغشان / خون شودش دل ز دم تیغشان

یاد کن از دولت عباسیان / وآن سخط و صولت عباسیان

کشورشان بد ز حد آسیا / تا به حد قارهٔ افریقیا

از در افریقیه تا خاک ترک / بد به کف آن خلفای سترک

کردندی طاعتشان را قبول / تا خط هند، از خط اسلامبول

زان که بد اسلام در آن ک به‌جد / یک جهت و متفق و متحد

لیک نفاق آمد و کرد آنچه کرد / تا که فتادیم بدین رنج و درد

ای همگی پیرو دین قویم / ای پسران پدران قدیم

سنی و شیعی ز که و کیستند؟ / در پی آزار هم از چیستند؟

جمله مسلمان و ز یک مذهبند / جمله سبق‌خواندهٔ یک مکتبند

دین یک و مقصد یک و مقصود یک / رهٔک و معبد یک و معبود یک

جمله یکید، ای ز یکی سر زده / دامن جهل و دودلی برزده

پند پذیرید ز امریکیان / پند پذیرفتن نارد زبان

عیسویان کاین علم افراختند / متحدانه به جهان تاختند

یک‌سره بردند ز عالم سباق / از مدد علم و دم اتفاق

ما ز چه بر فرع هیاهو کنیم / قاعدهٔ اصل ز پا افکنیم

شاه جهان‌، نادر فیروز فر / خود به جز این قصد نبودش دگر

روز نخستین که به بخت جوان / تاج به‌سر هشت به دشت مغان

سنی و شیعی به رکاب اندرش / یکسره فرمانبر و خدمتگرش

شد ملک راد به منبرفراز / لعل سخن‌سنج ز هم کرد باز

رشتهٔ گفتار به هر سو کشید / تا سخن از شیعی و سنی رسید

گفت‌خود این کین که جهانسوز شد / ز آل صفی مشعله‌افروز شد

یاوه‌سرایان ز خود بی‌خبر / یاوه سرودند به هر بوم و بر

شعلهٔ آن آتش جهل‌آزمای / سوخت بسی خرمن خلق خدای

هان ز نفاق و دودلی سرکشید / تا قدح عز وعلا درکشید

شاه منم‌، قول من افسانه نیست / هیچ دمی چون دم شاهانه نیست

شه که نکو گشت هنرها کند / وان دم شاهانه اثرها کند

لشکریانش که دو تیره بدند / قول ورا جمله پذیره شدند

شه شد از آنجا به عراق عرب / تا ببرد نیز نفاق عرب

کرد به بغداد یکی انجمن / گفت در این باب هزاران سخن

تا سترد از دل آنان بدی / بی‌سر و بن گشت نفاق خودی

پس بنوشتند به رد و قبول / نامه سوی حضرت اسلامبول

تا شه عثمانی از این اتفاق / دم زند و باز گذارد نفاق

او نپذیرفت و معاذیر جست / کار از این‌جهل تبه گشت‌و سست

وز پس چندی ملک هوشمند / تاخت سوی‌ملک‌خراسان سمند

تاکه بدین طرفه خیال سترگ / تازه کند یاری تاجیک و ترک

لیک به قوچان ز جهان دور شد / جانش از این مسئله مهجور شد

و امروز از نیروی علم و هنر / جهل و ستبداد نهان کرده سر

گیتی از عدل پر آوازه شد / جان و دل اهل خرد تازه شد

صلح‌ عیان گشت‌ و نهان گشت جنگ / نیست دگر هیچ مجال درنگ

هر دو به هم‌یاری‌قرآن کنید / آنچه سزاوار بود آن کنید

آن که مر این دین را بنیان نهاد / قاعدهٔ کار به قرآن نهاد

معنی قرآن ز میان برده‌اید / جان پیمبر را آزرده‌اید

عیسویان کاین همه جولان کنند / از پی گمنامی قرآن کنند

تا که بود ما را قرآن به‌دست / باشدمان رشتهٔ ایمان به‌دست

چون که بود قرآن‌، ایمان بود / این رود البته اگر آن رود

جهد نمایید در اجرای آن / توسعه بخشید به فتوای آن

فتوی قرآن چو شود آشکار / خصم شود رو سیه و شرمسار

مایهٔ آزادی دوران ما / جمله نهفته است به قرآن ما

تا نرود از کفتان این گهر / متفقانه بفرازید سر

تا رقبا دیگ هوس کم پزند / مدّعیان دست به دندان گزند

پادشهی راد و خردمند بود / پنج تنش زادهٔ دلبند بود

داد جداگانه‌، گرامی پدر / چوبهٔ تیری به کف هر پسر

گفت بنازم هله نیرویتان / درنگرم قوت بازویتان

چوبهٔ تیری که به‌دست شماست / درشکنیدش که مرا این هواست

جمله شکستند و درانداختند / کار به دلخواه ملک ساختند

از پس این کار، خردمند پیر / دست زد و بست به ‌هم پنج تیر

گفت که هان جمله تکاپو کنید / متفقا قوت و نیرو کنید

قوّت هر پنج جوان هژیر / شاید اگر بشکند این پنج تیر

هریک‌، چون تیر نشستند راست / کاین خم بازوی کمانگیر ماست

تیر چه باشد که تبر بشکنیم / جمله به اقبال پدر بشکنیم

پس همه پوران جوان پیش پیر / دست گشادند بر آن پنج تیر

هرچه فزون قوه و نیرو زدند / خود نه بر آن بلکه به بازو زدند

گفت پدر: کای پسران غیور / دست بدارید و میارید زور

هرچه فزون سخت‌کمانی کنید / صدمه به بازوی جوانی زنید

تیر جداگانه شکستید پنج / بی‌تعب پنجه و بی‌دسترنج

لیک چو هر پنج به‌هم بسته شد / بازوی هر پنج از آن خسته شد

تیر چو یک بود شکستن توان / لیک چوشد پنج نبیند هوان

پنج برادر چو ز هم بگسلید / راست مفاد مثل اولید

جمله به‌تنهایی خسته شوند / درکف‌بدخواه‌شکسته شوند

لیک چو هرینج به حکم وداد / گرد هم آیید وکنید اتحاد

دشمن اگر چند فزون باشدا / درکف هر پنج زبون باشدا

خوش بود ار ملت اسلام نیز / دست بشویند زکین و ستیز

زان که فزون است بداندیش ما / دشمن ملک وعدوی کیش ما

چارهٔ ما نیست به جز اتحاد / این ره رشد است فنعم‌الرشاد

پند همین است خموش ای بهار / جوی دل پند نیوش ای بهار

چارهٔ ما یاری دین است و بس / خاتمه الخیر همین است و بس