فردوسی › بخش ۱۳| ” میراث‌دار ادب پارسی “

به سلم و به تور آمد این آگهی / که شد روشن آن تخت شاهنشهی

دل هر دو بیدادگر پر نهیب / که اختر همی رفت سوی نشیب

نشستند هر دو به اندیشگان / شده تیره روز جفاپیشگان

یکایک بران رایشان شد درست / کزان روی شان چاره بایست جست

که سوی فریدون فرستند کس / به پوزش کجا چاره این بود بس

بجستند از آن انجمن هردوان / یکی پاک دل مرد چیره‌زبان

بدان مرد باهوش و با رای و شرم / بگفتند با لابه بسیار گرم

در گنج خاور گشادند باز / بدیدند هول نشیب از فراز

ز گنج گهر تاج زر خواستند / همی پشت پیلان بیاراستند

به گردونه‌ها بر چه مشک و عبیر / چه دیبا و دینار و خز و حریر

ابا پیل گردونکش و رنگ و بوی / ز خاور به ایران نهادند روی

هر آنکس که بد بر در شهریار / یکایک فرستادشان یادگار

چو پردخته‌شان شد دل از خواسته / فرستاده آمد برآراسته

بدادند نزد فریدون پیام / نخست از جهاندار بردند نام

که جاوید باد آفریدون گرد / همه فرهی ایزد او را سپرد

سرش سبز باد و تنش ارجمند / منش برگذشته ز چرخ بلند

بدان کان دو بدخواه بیدادگر / پر از آب دیده ز شرم پدر

پشیمان شده داغ دل بر گناه / همی سوی پوزش نمایند راه

چه گفتند دانندگان خرد / که هر کس که بد کرد کیفر برد

بماند به تیمار و دل پر ز درد / چو ما مانده‌ایم ای شه رادمرد

نوشته چنین بودمان از بوش / به رسم بوش اندر آمد روش

هژبر جهانسوز و نر اژدها / ز دام قضا هم نیابد رها

و دیگر که فرمان ناپاک دیو / ببرد دل از ترس کیهان خدیو

به ما بر چنین خیره شد رای بد / که مغز دو فرزند شد جای بد

همی چشم داریم از آن تاجور / که بخشایش آرد به ما بر مگر

اگر چه بزرگست ما را گناه / به بی‌دانشی برنهد پیشگاه

و دیگر بهانه سپهر بلند / که گاهی پناهست و گاهی گزند

سوم دیو کاندر میان چون نوند / میان بسته دارد ز بهر گزند

اگر پادشا را سر از کین ما / شود پاک و روشن شود دین ما

منوچهر را با سپاه گران / فرستد به نزدیک خواهشگران

بدان تا چو بنده به پیشش به پای / بباشیم جاوید و اینست رای

مگر کان درختی کزین کین برست / به آب دو دیده توانیم شست

بپوییم تا آب و رنجش دهیم / چو تازه شود تاج و گنجش دهیم

فرستاده آمد دلی پر سخن / سخن را نه سر بود پیدا نه بن

اباپیل و با گنج و با خواسته / به درگاه شاه آمد آراسته

به شاه آفریدون رسید آگهی / بفرمود تا تخت شاهنشهی

به دیبای چینی بیاراستند / کلاه کیانی بپیراستند

نشست از بر تخت پیروزه شاه / چو سرو سهی بر سرش گرد ماه

ابا تاج و با طوق و باگوشوار / چنان چون بود در خور شهریار

خجسته منوچهر بر دست شاه / نشسته نهاده به سر بر کلاه

به زرین عمود و به زرین کمر / زمین کرده خورشیدگون سر به سر

دو رویه بزرگان کشیده رده / سراپای یکسر به زر آژده

به یک دست بربسته شیر و پلنگ / به دست دگر ژنده پیلان جنگ

برون شد ز درگاه شاپور گرد / فرستادهٔ سلم را پیش برد

فرستاده چون دید درگاه شاه / پیاده دوان اندر آمد ز راه

چو نزدیک شاه آفریدون رسید / سر و تخت و تاج بلندش بدید

ز بالا فرو برد سر پیش اوی / همی بر زمین بر بمالید روی

گرانمایه شاه جهان کدخدای / به کرسی زرین ورا کرد جای

فرستاده بر شاه کرد آفرین / که ای نازش تاج و تخت و نگین

زمین گلشن از پایهٔ تخت تست / زمان روشن از مایهٔ بخت تست

همه بندهٔ خاک پای توایم / همه پاک زنده به رای توایم

پیام دو خونی به گفتن گرفت / همه راستیها نهفتن گرفت

گشاده زبان مرد بسیار هوش / بدو داده شاه جهاندار گوش

ز کردار بد پوزش آراستن / منوچهر را نزد خود خواستن

میان بستن او را بسان رهی / سپردن بدو تاج و تخت مهی

خریدن ازو باز خون پدر / بدینار و دیبا و تاج و کمر

فرستاده گفت و سپهبد شنید / مر آن بند را پاسخ آمد کلید

چو بشنید شاه جهان کدخدای / پیام دو فرزند ناپاک رای

یکایک بمرد گرانمایه گفت / که خورشید را چون توانی نهفت

نهان دل آن دو مرد پلید / ز خورشید روشن‌تر آمد پدید

شنیدم همه هر چه گفتی سخن / نگه کن که پاسخ چه یابی ز بن

بگو آن دو بی‌شرم ناپاک را / دو بیداد و بد مهر و ناباک را

که گفتار خیره نیرزد به چیز / ازین در سخن خود نرانیم نیز

اگر بر منوچهرتان مهر خاست / تن ایرج نامورتان کجاست

که کام دد و دام بودش نهفت / سرش را یکی تنگ تابوت جفت

کنون چون ز ایرج بپرداختید / به کین منوچهر بر ساختید

نبینید رویش مگر با سپاه / ز پولاد بر سر نهاده کلاه

ابا گرز و با کاویانی درفش / زمین کرده از سم اسپان بنفش

سپهدار چون قارون رزم زن / چو شاپور و نستوه شمشیر زن

به یک دست شیدوش جنگی به پای / چو شیروی شیراوژن رهنمای

چو سام نریمان و سرو یمن / به پیش سپاه اندرون رای زن

درختی که از کین ایرج برست / به خون برگ و بارش بخواهیم شست

از آن تاکنون کین اوکس نخواست / که پشت زمانه ندیدیم راست

نه خوب آمدی با دو فرزند خویش / کجا جنگ را کردمی دست پیش

کنون زان درختی که دشمن بکند / برومند شاخی برآمد بلند

بیاید کنون چون هژبر ژیان / به کین پدر تنگ بسته میان

فرستاده آن هول گفتار دید / نشست منوچهر سالار دید

بپژمرد و برخاست لرزان ز جای / هم آنگه به زین اندر آورد پای

همه بودنیها به روشن روان / بدید آن گرانمایه مرد جوان

که با سلم و با تور گردان سپهر / نه بس دیر چین اندر آرد بچهر

بیامد به کردار باد دمان / سری پر ز پاسخ دلی پرگمان

ز دیدار چون خاور آمد پدید / به هامون کشیده سراپرده دید

بیامد به درگاه پرده سرای / به پرده درون بود خاور خدای

یکی خیمهٔ پرنیان ساخته / ستاره زده جای پرداخته

دو شاه دو کشور نشسته به راز / بگفتند کامد فرستاده باز

بیامد هم آنگاه سالار بار / فرستاده را برد زی شهریار

نشستنگهی نو بیاراستند / ز شاه نو آیین خبر خواستند

بجستند هر گونه‌ای آگهی / ز دیهیم و ز تخت شاهنشهی

ز شاه آفریدون و از لشکرش / ز گردان جنگی و از کشورش

و دیگر ز کردار گردان سپهر / که دارد همی بر منوچهر مهر

بزرگان کدامند و دستور کیست / چه مایستشان گنج و گنجور کیست

فرستاده گفت آنکه روشن بهار / بدید و ببیند در شهریار

بهایست خرم در اردیبهشت / همه خاک عنبر همه زر خشت

سپهر برین کاخ و میدان اوست / بهشت برین روی خندان اوست

به بالای ایوان او راغ نیست / به پهنای میدان او باغ نیست

چو رفتم به نزدیک ایوان فراز / سرش با ستاره همی گفت راز

به یک دست پیل و به یک دست شیر / جهان را به تخت اندر آورده زیر

ابر پشت پیلانش بر تخت زر / ز گوهر همه طوق شیران نر

تبیره زنان پیش پیلان به پای / ز هر سو خروشیدن کره نای

تو گفتی که میدان بجوشد همی / زمین به آسمان بر خورشد همی

خرامان شدم پیش آن ارجمند / یکی تخت پیروزه دیدم بلند

نشسته برو شهریاری چو ماه / ز یاقوت رخشان به سر بر کلاه

چو کافور موی و چو گلبرگ روی / دل آزرم جوی و زبان چرب‌گوی

جهان را ازو دل به بیم و امید / تو گفتی مگر زنده شد جمشید

منوچهر چون زاد سرو بلند / به کردار طهمورث دیوبند

نشسته بر شاه بر دست راست / تو گویی زبان و دل پادشاست

به پیش اندرون قارن رزم زن / به دست چپش سرو شاه یمن

چو شاه یمن سرو دستورشان / چو پیروز گرشاسپ گنجورشان

شمار در گنجها ناپدید / کس اندر جهان آن بزرگی ندید

همه گرد ایوان دو رویه سپاه / به زرین عمود و به زرین کلاه

سپهدار چون قارن کاوگان / به پیش سپاه اندرون آوگان

مبارز چو شیروی درنده شیر / چو شاپور یل ژنده پیل دلیر

چنو بست بر کوههٔ پیل کوس / هوا گردد از گرد چون آبنوس

گر آیند زی ما به جنگ آن گروه / شود کوه هامون و هامون کوه

همه دل پر از کین و پرچین بروی / به جز جنگشان نیست چیز آرزوی

بریشان همه برشمرد آنچه دید / سخن نیز کز آفریدون شنید

دو مرد جفا پیشه را دل ز درد / بپیچید و شد رویشان لاژورد

نشستند و جستند هرگونه رای / سخن را نه سر بود پیدا نه پای

به سلم بزرگ آنگهی تور گفت / که آرام و شادی بباید نهفت

نباید که آن بچهٔ نره‌شیر / شود تیزدندان و گردد دلیر

چنان نامور بی‌هنر چون بود / کش آموزگار آفریدون بود

نبیره چو شد رای زن بانیا / ازان جایگه بردمد کیمیا

بباید بسیچید ما را بجنگ / شتاب آوریدن به جای درنگ

ز لشکر سواران برون تاختند / ز چین و ز خاور سپه ساختند

فتاد اندران بوم و بر گفت‌گوی / جهانی بدیشان نهادند روی

سپاهی که آن را کرانه نبود / بدان بد که اختر جوانه نبود

ز خاور دو لشکر به ایران کشید / بخفتان و خود اندرون ناپدید

ابا ژنده پیلان و با خواسته / دو خونی به کینه دل آراسته