فردوسی › بخش ۱| ” میراث‌دار ادب پارسی “

گرانمایه جمشید فرزند او / کمر بست یکدل پر از پند او

برآمد برآن تخت فرخ پدر / به رسم کیان بر سرش تاج زر

کمر بست با فر شاهنشهی / جهان گشت سرتاسر او را رهی

زمانه بر آسود از داوری / به فرمان او دیو و مرغ و پری

جهان را فزوده بدو آبروی / فروزان شده تخت شاهی بدوی

منم گفت با فرهٔ ایزدی / همم شهریاری همم موبدی

بدان را ز بد دست کوته کنم / روان را سوی روشنی ره کنم

نخست آلت جنگ را دست برد / در نام جستن به گردان سپرد

به فر کیی نرم کرد آهنا / چو خود و زره کرد و چون جو شنا

چو خفتان و تیغ و چو برگستوان / همه کرد پیدا به روشن روان

بدین اندرون سال پنجاه رنج / ببرد و ازین چند بنهاد گنج

دگر پنجه اندیشهٔ جامه کرد / که پوشند هنگام ننگ و نبرد

ز کتان و ابریشم و موی قز / قصب کرد پرمایه دیبا و خز

بیاموختشان رشتن و تافتن / به تار اندرون پود را بافتن

چو شد بافته شستن و دوختن / گرفتند ازو یکسر آموختن

چو این کرده شد ساز دیگر نهاد / زمانه بدو شاد و او نیز شاد

ز هر انجمن پیشه‌ور گرد کرد / بدین اندرون نیز پنجاه خورد

گروهی که کاتوزیان خوانی‌اش / به رسم پرستندگان دانی‌اش

جدا کردشان از میان گروه / پرستنده را جایگه کرد کوه

بدان تا پرستش بود کارشان / نوان پیش روشن جهاندارشان

صفی بر دگر دست بنشاندند / همی نام نیساریان خواندند

کجا شیر مردان جنگ آورند / فروزندهٔ لشکر و کشورند

کزیشان بود تخت شاهی به جای / وزیشان بود نام مردی به پای

بسودی سه دیگر گره را شناس / کجا نیست از کس بریشان سپاس

بکارند و ورزند و خود بدروند / به گاه خورش سرزنش نشنوند

ز فرمان تن‌آزاده و ژنده‌پوش / ز آواز پیغاره آسوده گوش

تن آزاد و آباد گیتی بروی / بر آسوده از داور و گفتگوی

چه گفت آن سخن‌گوی آزاده مرد / که آزاده را کاهلی بنده کرد

چهارم که خوانند اهتو خوشی / همان دست‌ورزان اباسرکشی

کجا کارشان همگنان پیشه بود / روانشان همیشه پراندیشه بود

بدین اندرون سال پنجاه نیز / بخورد و بورزید و بخشید چیز

ازین هر یکی را یکی پایگاه / سزاوار بگزید و بنمود راه

که تا هر کس اندازهٔ خویش را / ببیند بداند کم و بیش را

بفرمود پس دیو ناپاک را / به آب اندر آمیختن خاک را

هرانچ از گل آمد چو بشناختند / سبک خشک را کالبد ساختند

به سنگ و به گچ دیو دیوار کرد / نخست از برش هندسی کار کرد

چو گرمابه و کاخهای بلند / چو ایوان که باشد پناه از گزند

ز خارا گهر جست یک روزگار / همی کرد ازو روشنی خواستار

به چنگ آمدش چندگونه گهر / چو یاقوت و بیجاده و سیم و زر

ز خارا به افسون برون آورید / شد آراسته بندها را کلید

دگر بویهای خوش آورد باز / که دارند مردم به بویش نیاز

چو بان و چو کافور و چون مشک ناب / چو عود و چو عنبر چو روشن گلاب

پزشکی و درمان هر دردمند / در تندرستی و راه گزند

همان رازها کرد نیز آشکار / جهان را نیامد چنو خواستار

گذر کرد ازان پس به کشتی برآب / ز کشور به کشور گرفتی شتاب

چنین سال پنجه برنجید نیز / ندید از هنر بر خرد بسته چیز

همه کردنیها چو آمد به جای / ز جای مهی برتر آورد پای

به فر کیانی یکی تخت ساخت / چه مایه بدو گوهر اندر نشاخت

که چون خواستی دیو برداشتی / ز هامون به گردون برافراشتی

چو خورشید تابان میان هوا / نشسته برو شاه فرمانروا

جهان انجمن شد بر آن تخت او / شگفتی فرومانده از بخت او

به جمشید بر گوهر افشاندند / مران روز را روز نو خواندند

سر سال نو هرمز فرودین / برآسوده از رنج روی زمین

بزرگان به شادی بیاراستند / می و جام و رامشگران خواستند

چنین جشن فرخ ازان روزگار / به ما ماند ازان خسروان یادگار

چنین سال سیصد همی رفت کار / ندیدند مرگ اندران روزگار

ز رنج و ز بدشان نبد آگهی / میان بسته دیوان بسان رهی

به فرمان مردم نهاده دو گوش / ز رامش جهان پر ز آوای نوش

چنین تا بر آمد برین روزگار / ندیدند جز خوبی از کردگار

جهان سربه‌سر گشت او را رهی / نشسته جهاندار با فرهی

یکایک به تخت مهی بنگرید / به گیتی جز از خویشتن را ندید

منی کرد آن شاه یزدان شناس / ز یزدان بپیچید و شد ناسپاس

گرانمایگان را ز لشگر بخواند / چه مایه سخن پیش ایشان براند

چنین گفت با سالخورده مهان / که جز خویشتن را ندانم جهان

هنر در جهان از من آمد پدید / چو من نامور تخت شاهی ندید

جهان را به خوبی من آراستم / چنانست گیتی کجا خواستم

خور و خواب و آرامتان از منست / همان کوشش و کامتان از منست

بزرگی و دیهیم شاهی مراست / که گوید که جز من کسی پادشاست

همه موبدان سرفگنده نگون / چرا کس نیارست گفتن نه چون

چو این گفته شد فر یزدان از وی / بگشت و جهان شد پر از گفت‌وگوی

منی چون بپیوست با کردگار / شکست اندر آورد و برگشت کار

چه گفت آن سخن‌گوی با فر و هوش / چو خسرو شوی بندگی را بکوش

به یزدان هر آنکس که شد ناسپاس / به دلش اندر آید ز هر سو هراس

به جمشید بر تیره‌گون گشت روز / همی کاست آن فر گیتی‌فروز