فردوسی › داستان کاموس کشانی| ” میراث‌دار ادب پارسی “

بنام خداوند خورشید و ماه / که دل را بنامش خرد داد راه

خداوند هستی و هم راستی / نخواهد ز تو کژی و کاستی

خداوند بهرام و کیوان و شید / ازویم نوید و بدویم امید

ستودن مر او را ندانم همی / از اندیشه جان برفشانم همی

ازو گشت پیدا مکان و زمان / پی مور بر هستی او نشان

ز گردنده خورشید تا تیره خاک / دگر باد و آتش همان آب پاک

بهستی یزدان گواهی دهند / روان ترا آشنایی دهند

ز هرچ آفریدست او بی‌نیاز / تو در پادشاهیش گردن فراز

ز دستور و گنجور و از تاج و تخت / ز کمی و بیشی و از ناز و بخت

همه بی‌نیازست و ما بنده‌ایم / بفرمان و رایش سرافگنده‌ایم

شب و روز و گردان سپهر آفرید / خور و خواب و تندی و مهر آفرید

جز او را مدان کردگار بلند / کزو شادمانی و زو مستمند

شگفتی بگیتی ز رستم بس است / کزو داستان بر دل هرکس است

سر مایهٔ مردی و جنگ ازوست / خردمندی و دانش و سنگ ازوست

بخشکی چو پیل و بدریا نهنگ / خردمند و بینادل و مرد سنگ

کنون رزم کاموس پیش آوریم / ز دفتر بگفتار خویش آوریم

چو لشکر بیامد براه چرم / کلات از بر و زیر آب میم

همی یاد کردند رزم فرود / پشیمانی و درد و تیمار بود

همه دل پر از درد و از بیم شاه / دو دیده پر از خون و تن پر گناه

چنان شرمگین نزد شاه آمدند / جگر خسته و پر گناه آمدند

برادرش را کشته بر بی‌گناه / بدشمن سپرده نگین و کلاه

همه یکسره دست کرده بکش / برفتند پیشش پرستار فش

بدیشان نگه کرد خسرو بخشم / دلش پر ز درد و پر از خون دو چشم

بیزدان چنین گفت کای دادگر / تو دادی مرا هوش و رای و هنر

همی شرم دارم من از تو کنون / تو آگه‌تری بی‌شک از چند و چون

وگرنه بفرمودمی تا هزار / زدندی بمیدان پیکار دار

تن طوس را دار بودی نشست / هرانکس که با او میان را ببست

ز کین پدر بودم اندر خروش / دلش داشتم پر غم و درد و جوش

کنون کینه نو شد ز کین فرود / سر طوس نوذر بباید درود

بگفتم که سوی کلات و چرم / مرو گر فشانند بر سر درم

کزان ره فرودست و با مادرست / سپهبد نژادست و کنداور است

دمان طوس نامدار ناهوشیار / چرا برد لشکر بسوی حصار

کنون لاجرم کردگار سپهر / ز طوس و ز لشکر ببرید مهر

بد آمد بگودرزیان بر ز طوس / که نفرین برو باد و بر پیل و کوس

همی خلعت و پندها دادمش / بجنگ برادر فرستادمش

جهانگیر چون طوس نوذر مباد / چنو پهلوان پیش لشکر مباد

دریغ آن فرود سیاوش دریغ / که با زور و دل بود و با گرز و تیغ

بسان پدر کشته شد بی‌گناه / بدست سپهدار من با سپاه

بگیتی نباشد کم از طوس کس / که او از در بند چاهست و بس

نه در سرش مغز و نه در تنش رگ / چه طوس فرومایه پیشم چه سگ

ز خون برادر بکین پدر / همی گشت پیچان و خسته جگر

سپه را همه خوار کرد و براند / ز مژگان همی خون برخ برفشاند

در بار دادن بریشان ببست / روانش بمرگ برادر بخست

بزرگان ایران بماتم شدند / دلیران بدرگاه رستم شدند

بپوزش که این بودنی کار بود / کرا بود آهنگ رزم فرود

بدانگه کجا کشته شد پور طوس / سر سرکشان خیره گشت از فسوس

همان نیز داماد او ریونیز / نبود از بد بخت مانند چیز

که دانست نام و نژاد فرود / کجا شاه را دل بخواهد شخود

تو خواهشگری کن که برناست شاه / مگر سر بپیچد ز کین سپاه

نه فرزند کاوس‌کی ریونیز / بجنگ اندرون کشته شد زار نیز

که کهتر پسر بود و پرخاشجوی / دریغ آنچنان خسرو ماهروی

چنین است انجام و فرجام جنگ / یکی تاج یابد یکی گور تنگ

چو شد روی گیتی ز خورشید زرد / بخم اندر آمد شب لاژورد

تهمتن بیامد بنزدیک شاه / ببوسید خاک از در پیشگاه

چنین گفت مر شاه را پیلتن / که بادا سرت برتر از انجمن

بخواهشگری آمدم نزد شاه / همان از پی طوس و بهر سپاه

چنان دان که کس بی‌بهانه نمرد / ازین در سخنها بباید شمرد

و دیگر کزان بدگمان بدسپاه / که فرخ برادر نبد نزد شاه

همان طوس تندست و هشیار نیست / و دیگر که جان پسر خوار نیست

چو در پیش او کشته شد ریونیز / زرسپ آن جوان سرافراز نیز

گر او برفروزد نباشد شگفت / جهانجوی را کین نباید گرفت

بدو گفت خسرو که ای پهلوان / دلم پر ز تیمار شد زان جوان

کنون پند تو داروی جان بود / وگر چه دل از درد پیچان بود

بپوزش بیامد سپهدار طوس / بپیش سپهبد زمین داد بوس

همی آفرین کرد بر شهریار / که نوشه بدی تا بود روزگار

زمین بندهٔ تاج و تخت تو باد / فلک مایهٔ فر و بخت تو باد

منم دل پر از غم ز کردار خویش / بغم بسته جان را ز تیمار خویش

همان نیز جانم پر از شرم شاه / زبان پر ز پوزش روان پر گناه

ز پاکیزه جان و فرود و زرسپ / همی برفروزم چو آذرگشسپ

اگر من گنهکارم از انجمن / همی پیچم از کردهٔ خویشتن

بویژه ز بهرام وز ریونیز / همی جان خویشم نیاید بچیز

اگر شاه خشنود گردد ز من / وزین نامور بی‌گناه انجمن

شوم کین این ننگ بازآورم / سر شیب را برفراز آورم

همه رنج لشکر بتن برنهم / اگر جان ستانم اگر جان دهم

ازین پس بتخت و کله ننگرم / جز از ترک رومی نبیند سرم

ز گفتار او شاد شد شهریار / دلش تازه شد چون گل اندر بهار

چو تاج خور روشن آمد پدید / سپیده ز خم کمان بردمید

سپهبد بیامد بنزدیک شاه / ابا او بزرگان ایران سپاه

بدیشان چنین گفت شاه جهان / که هرگز پی کین نگردد نهان

ز تور و ز سلم اندر آمد سخن / ازان کین پیشین و رزم کهن

چنین ننگ بر شاه ایران نبود / زمین پر ز خون دلیران نبود

همه کوه پر خون گودرزیان / بزنار خونین ببسته میان

همان مرغ و ماهی بریشان بزار / بگرید بدریا و بر کوهسار

از ایران همه دشت تورانیان / سر و دست و پایست و پشت و میان

شما را همه شادمانیست رای / بکینه نجنبد همی دل ز جای

دلیران همه دست کرده بکش / بپیش خداوند خورشیدفش

همه همگنان خاک دادند بوس / چو رهام و گرگین، چو گودرز و طوس

چو خراد با زنگهٔ شاوران / دگر بیژن و گیو و کنداوران

که ای شاه نیک‌اختر و شیردل / ببرده ز شیران بشمشیر دل

همه یک بیک پیش تو بنده‌ایم / ز تشویر خسرو سرافگنده‌ایم

اگر جنگ فرمان دهد شهریار / همه سرفشانیم در کارزار

سپهدار پس گیو را پیش خواند / بتخت گرانمایگان برنشاند

فراوانش بستود و بنواختش / بسی خلعت و نیکوی ساختش

بدو گفت کاندر جهان رنج من / تو بردی و بی‌بهری از گنج من

نباید که بی رای تو پیل و کوس / سوی جنگ راند سپهدار طوس

بتندی مکن سهمگین کار خرد / که روشن‌روان باد بهرام گرد

ز گفتار بدگوی وز نام و ننگ / جهان کرد بر خویشتن تار و تنگ

درم داد و روزی‌دهان را بخواند / بسی با سپهبد سخنها براند

همان رای زد با تهمتن بران / چنین تا رخ روز شد در نهان

چو خورشید بر زد سنان از نشیب / شتاب آمد از رفتن با نهیب

سپهبد بیامد بنزدیک شاه / ابا گیو گودرز و چندی سپاه

بدو داد شاه اختر کاویان / بران سان که بودی برسم کیان

ز اختر یکی روز فرخ بجست / که بیرون شدن را کی آید درست

همی رفت با کوس خسرو بدشت / بدان تا سپهبد بدو برگذشت

یکی لشکری همچو کوه سیاه / گذشتند بر پیش بیدار شاه

پس لشکر اندر سپهدار طوس / بیامد بر شه زمین داد بوس

برو آفرین کرد و بر شد خروش / جهان آمد از بانگ اسپان بجوش

یکی ابر بست از بر گرد سم / برآمد خروشیدن گاو دم

ز بس جوشن و کاویانی درفش / شده روی گیتی سراسر بنفش

تو خورشید گفتی به آب اندر است / سپهر و ستاره بخواب اندر است

نهاد از بر پیل پیروزه مهد / همی رفت زین گونه تا رود شهد

هیونی بکردار باد دمان / بدش نزد پیران هم اندر زمان

که من جنگ را گردن افراخته / سوی رود شهد آمدم ساخته

چو بشنید پیران غمی گشت سخت / فروبست بر پیل ناکام رخت

برون رفت با نامداران خویش / گزیده دلاور سواران خویش

که ایران سپه را ببیند که چیست / سرافراز چندست و با طوس کیست

رده برکشیدند زان سوی رود / فرستاد نزد سپهبد درود

وزین روی لشکر بیاورد طوس / درفش همایون و پیلان و کوس

سپهدار پیران یکی چرپ گوی / ز ترکان فرستاد نزدیک اوی

بگفت آنک من با فرنگیس و شاه / چه کردم ز خوبی بهر جایگاه

ز درد سیاوش خروشان بدم / چو بر آتش تیز جوشان بدم

کنون بار تریاک زهر آمدست / مرا زو همه رنج بهر آمدست

دل طوس غمگین شد از کار اوی / بپیچید زان درد و پیکار اوی

چنین داد پاسخ که از مهر تو / فراوان نشانست بر چهر تو

سر آزاد کن دور شو زین میان / ببند این در بیم و راه زیان

بر شاه ایران شوی با سپاه / مکافات یابی به نیکی ز شاه

بایران ترا پهلوانی دهد / همان افسر خسروانی دهد

چو یاد آیدش خوب کردار تو / دلش رنجه گردد ز تیمار تو

چنین گفت گودرز و گیو و سران / بزرگان و تیمارکش مهتران

سرایندهٔ پاسخ آمد چو باد / بنزدیک پیران ویسه نژاد

بگفت آنچ بشنید با پهلوان / ز طوس و ز گودرز روشن‌روان

چنین داد پاسخ که من روز و شب / بیاد سپهبد گشایم دو لب

شوم هرچ هستند پیوند من / خردمند کو بشنود پند من

بایران گذارم بر و بوم و رخت / سر نامور بهتر از تاج و تخت

وزین گفتتها بود مغزش تهی / همی جست نو روزگار بهی

هیونی برافگند هنگام خواب / فرستاد نزدیک افراسیاب

کزایران سپاه آمد و پیل و کوس / همان گیو و گودرز و رهام و طوس

فراوان فریبش فرستاده‌ام / ز هر گونه‌ای بندها داده‌ام

سپاهی ز جنگاوران برگزین / که بر زین شتابش بیاید ز کین

مگر بومشان از بنه برکنیم / بتخت و بگنج آتش اندر زنیم

وگر نه ز کین سیاوش سپاه / نیاساید از جنگ هرگز نه شاه

چو بشنید افراسیاب این سخن / سران را بخواند از همه انجمن

یکی لشکری ساخت افراسیاب / که تاریک شد چشمهٔ آفتاب

دهم روز لشکر بپیران رسید / سپاهی کزو شد زمین ناپدید

چو لشکر بیاسود روزی بداد / سپه برگرفت و بنه برنهاد

ز پیمان بگردید وز یاد عهد / بیامد دمان تا لب رود شهد

طلایه بیامد بنزدیک طوس / که بربند بر کوههٔ پیل کوس

که پیران نداند سخن جز فریب / چو داند که تنگ اندر آمد نهیب

درفش جفا پیشه آمد پدید / سپه بر لب رود صف برکشید

بیاراست لشکر سپهدار طوس / بهامون کشیدند پیلان و کوس

دو رویه سپاه اندر آمد چو کوه / سواران ترکان و ایران گروه

چنان شد ز گرد سپاه آفتاب / که آتش برآمد ز دریای آب

درخشیدن تیغ و ژوپین و خشت / تو گفتی شب اندر هوا لاله کشت

ز بس ترگ زرین و زرین سپر / ز جوشن سواران زرین کمر

برآمد یکی ابر چون سندروس / زمین گشت از گرد چون آبنوس

سر سروران زیر گرز گران / چو سندان شد و پتک آهنگران

ز خون رود گفتی میستان شدست / ز نیزه هوا چون نیستان شدست

بسی سر گرفتار دام کمند / بسی خوار گشته تن ارجمند

کفن جوشن و بستر از خون و خاک / تن نازدیده بشمشیر چاک

زمین ارغوان و زمان سندروس / سپهر و ستاره پرآوای کوس

اگر تاج جوید جهانجوی مرد / وگر خاک گردد بروز نبرد

بناکام می‌رفت باید ز دهر / چه زو بهر تریاک یابی چه زهر

ندانم سرانجام و فرجام چیست / برین رفتن اکنون بباید گریست

یکی نامداری بد ارژنگ نام / بابر اندر آورده از جنگ نام

برآورد از دشت آورد گرد / از ایرانیان جست چندی نبرد

چو از دور طوس سپهبد بدید / بغرید و تیغ از میان برکشید

بپور زره گفت نام تو چیست / ز ترکان جنگی ترا یار کیست

بدو گفت ارژنگ جنگی منم / سرافراز و شیر درنگی منم

کنون خاک را از تو رخشان کنم / به آوردگه برسرافشان کنم

چو گفتار پور زره شد ببن / سپهدار ایران شنید این سخن

بپاسخ ندید ایچ رای درنگ / همان آبداری که بودش بچنگ

بزد بر سر و ترگ آن نامدار / تو گفتی تنش سر نیاورد بار

برآمد ز ایران سپه بوق و کوس / که پیروز بادا سرافراز طوس

غمی گشت پیران ز توران سپاه / ز ترکان تهی ماند آوردگاه

دلیران توران و کنداوران / کشیدند شمشیر و گرز گران

که یکسر بکوشیم و جنگ آوریم / جهان بر دل طوس تنگ آوریم

چنین گفت هومان که امروز جنگ / بسازید و دل را مدارید تنگ

گر ایدونک زیشان یکی نامور / ز لشکر برارد به پیکار سر

پذیره فرستیم گردی دمان / ببینیم تا بر که گردد زمان

وزیشان بتندی نجویید جنگ / بباید یک امروز کردن درنگ

بدانگه که لشکر بجنبد ز جای / تبیره برآید ز پرده‌سرای

همه یکسره گرزها برکشیم / یکی از لب رود برتر کشیم

بانبوه رزمی بسازیم سخت / اگر یار باشد جهاندار و بخت

باسپ عقاب اندر آورد پای / برانگیخت آن بارگی را ز جای

تو گفتی یکی بارهٔ آهنست / وگر کوه البرز در جوشنست

به پیش سپاه اندر آمد بجنگ / یکی خشت رخشان گرفته بچنگ

بجنبید طوس سپهبد ز جای / جهان پر شد از نالهٔ کر نای

بهومان چنین گفت کای شوربخت / ز پالیز کین برنیامد درخت

نمودم بارژنگ یک دست برد / که بود از شما نامبردار و گرد

تو اکنون همانا بکین آمدی / که با خشت بر پشت زین آمدی

بجان و سر شاه ایران سپاه / که بی‌جوشن و گرز و رومی کلاه

بجنگ تو آیم بسان پلنگ / که از کوه یازد بنخچیر چنگ

ببینی تو پیکار مردان مرد / چو آورد گیرم بدشت نبرد

چنین پاسخ آورد هومان بدوی / که بیشی نه خوبست بیشی مجوی

گر ایدونک بیچاره‌ای را زمان / بدست تو آمد مشو در گمان

بجنگ من ارژنگ روز نبرد / کجا داشتی خویشتن را بمرد

دلیران لشکر ندارند شرم / نجوشد یکی را برگ خون گرم

که پیکار ایشان سپهبد کند / برزم اندرون دستشان بد کند

کجا بیژن و گیو آزادگان / جهانگیر گودرز کشوادگان

تو گر پهلوانی ز قلب سپاه / چرا آمدستی بدین رزمگاه

خردمند بیگانه خواند ترا / هشیوار دیوانه خواند ترا

تو شو اختر کاویانی بدار / سپهبد نیاید سوی کارزار

نگه کن که خلعت کرا داد شاه / ز گردان که جوید نگین و کلاه

بفرمای تا جنگ شیر آورند / زبردست را دست زیر آورند

اگر تو شوی کشته بر دست من / بد آید بدان نامدار انجمن

سپاه تو بی‌یار و بیجان شوند / اگر زنده مانند پیچان شوند

و دیگر که گر بشنوی گفت راست / روان و دلم بر زبانم گواست

که پر درد باشم ز مردان مرد / که پیش من آیند روز نبرد

پس از رستم زال سام سوار / ندیدم چو تو نیز یک نامدار

پدر بر پدر نامبردار و شاه / چو تو جنگجویی نیاید سپاه

تو شو تا ز لشکر یکی نامجوی / بیاید بروی اندر آریم روی

بدو گفت طوس ای سرافراز مرد / سپهبد منم هم سوار نبرد

تو هم نامداری ز توران سپاه / چرا رای کردی به آوردگاه

دلت گر پذیرد یکی پند من / بجویی بدین کار پیوند من

کزین کینه تا زنده ماند یکی / نیاسود خواهد سپاه اندکی

تو با خویش وپیوند و چندین سوار / همه پهلوان و همه نامدار

بخیره مده خویشتن را بباد / بباید که پند من آیدت یاد

سزاوار کشتن هرآنکس که هست / بمان تا بیازند بر کینه دست

کزین کینه مرد گنهکار هیچ / رهایی نیابد خرد را مپیچ

مرا شاه ایران چنین داد پند / که پیران نباید که یابد گزند

که او ویژه پروردگار منست / جهاندیده و دوستدار منست

به بیداد بر خیره با او مکوش / نگه کن که دارد بپند تو گوش

چنین گفت هومان به بیداد و داد / چو فرمان دهد شاه فرخ نژاد

بران رفت باید ببیچارگی / سپردن بدو دل بیکبارگی

همان رزم پیران نه بر آرزوست / که او راد و آزاده و نیک خوست

بدین گفت و گوی اندرون بود طوس / که شد گیو را روی چون سندروس

ز لشکر بیامد بکردار باد / چنین گفت کای طوس فرخ نژاد

فریبنده هومان میان دو صف / بیامد دمان بر لب آورده کف

کنون با تو چندین چه گوید براز / میان دو صف گفت و گوی دراز

سخن جز بشمشیر با او مگوی / مجوی از در آشتی هیچ روی

چو بشنید هومان برآشفت سخت / چنین گفت با گیو بیدار بخت

ایا گم شده بخت آزادگان / که گم باد گودرز کشوادگان

فراوان مرا دیده‌ای روز جنگ / به آوردگه تیغ هندی بچنگ

کس از تخم کشواد جنگی نماند / که منشور تیغ مرا برنخواند

ترا بخت چون روی آهرمنست / بخان تو تا جاودان شیونست

اگر من شوم کشته بر دست طوس / نه برخیزد آیین گوپال و کوس

بجایست پیران و افراسیاب / بخواهد شدن خون من رود آب

نه گیتی شود پاک ویران ز من / سخن راند باید بدین انجمن

وگر طوس گردد بدستم تباه / یکی ره نیابند ز ایران سپاه

تو اکنون بمرگ برادر گری / چه با طوس نوذر کنی داوری

بدو گفت طوس این چه آشفتنست / بدین دشت پیکار تو با منست

بیا تا بگردیم و کین آوریم / بجنگ ابروان پر ز چین آوریم

بدو گفت هومان که دادست مرگ / سری زیر تاج و سری زیر ترگ

اگر مرگ باشد مرا بی‌گمان / به آوردگه به که آید زمان

بدست سواری که دارد هنر / سپهبدسر و گرد و پرخاشخر

گرفتند هر دو عمود گران / همی حمله برد آن برین این بران

ز می گشت گردان و شد روز تار / یکی ابر بست از بر کارزار

تو گفتی شب آمد بریشان بروز / نهان گشت خورشید گیتی فروز

ازان چاک چاک عمود گران / سرانشان چو سندان آهنگران

بابر اندرون بانگ پولاد خاست / بدریای شهد اندرون باد خاست

ز خون بر کف شیر کفشیر بود / همه دشت پر بانگ شمشیر بود

خم آورد رویین عمود گران / شد آهن به کردار چاچی کمان

تو گفتی که سنگ است سر زیر ترگ / سیه شد ز خم یلان روی مرگ

گرفتند شمشیر هندی بچنگ / فرو ریخت آتش ز پولاد و سنگ

ز نیروی گردنکشان تیغ تیز / خم آورد و در زخم شد ریز ریز

همه کام پرخاک و پر خاک سر / گرفتند هر دو دوال کمر

ز نیروی گردان گران شد رکیب / یکی را نیامد سر اندر نشیب

سپهبد ترکش آورد چنگ / کمان را بزه کرد و تیغ خدنگ

بران نامور تیرباران گرفت / چپ و راست جنگ سواران گرفت

ز پولاد پیکان و پر عقاب / سپر کرد بر پیش روی آفتاب

جهان چون ز شب رفته دو پاس گشت / همه روی کشور پر الماس گشت

ز تیر خدنگ اسپ هومان بخست / تن بارگی گشت با خاک پست

سپر بر سر آورد و ننمود روی / نگه داشت هومان سر از تیر اوی

چو او را پیاده بران رزمگاه / بدیدند گفتند توران سپاه

که پردخت ماند کنون جای اوی / ببردند پرمایه بالای اوی

چو هومان بران زین توزی نشست / یکی تیغ بگرفت هندی بدست

که آید دگر باره بر جنگ طوس / شد از شب جهان تیره چون آبنوس

همه نامداران پرخاشجوی / یکایک بدو در نهادند روی

چو شد روز تاریک و بیگاه گشت / ز جنگ یلان دست کوتاه گشت

بپیچید هومان جنگی عنان / سپهبد بدو راست کرده سنان

بنزدیک پیران شد از رزمگاه / خروشی برآمد ز توران سپاه

ز تو خشم گردنکشان دور باد / درین جنگ فرجام ما سور باد

که چون بود رزم تو ای نامجوی / چو با طوس روی اندر آمد بروی

همه پاک ما دل پر از خون بدیم / جز ایزد نداند که ما چون بدیم

بلشکر چنین گفت هومان شیر / که ای رزم دیده سران دلیر

چو روشن شود تیره شب روز ماست / که این اختر گیتی افروز ماست

شما را همه شادکامی بود / مرا خوبی و نیکنامی بود

ز لشکر همی برخروشید طوس / شب تیره تا گاه بانگ خروس

همی گفت هومان چه مرد منست / که پیل ژیان هم نبرد منست

چو چرخ بلند از شبه تاج کرد / شمامه پراگند بر لاژورد

طلایه ز هر سو برون تاختند / بهر پرده‌ای پاسبان ساختند

چو برزد سر از برج خرچنگ شید / جهان گشت چون روی رومی سپید

تبیره برآمد ز هر دو سرای / جهان شد پر از نالهٔ کر نای

هوا تیره گشت از فروغ درفش / طبر خون و شبگون و زرد و بنفش

کشیده همه تیغ و گرز و سنان / همه جنگ را گرد کرده عنان

تو گفتی سپهر و زمان و زمین / بپوشد همی چادر آهنین

بپرده درون شد خور تابناک / ز جوش سواران و از گرد و خاک

ز هرای اسپان و آوای کوس / همی آسمان بر زمین داد بوس

سپهدار هومان دمان پیش صف / یکی خشت رخشان گرفته بکف

همی گفت چون من برایم بجوش / برانگیزم اسپ و برارم خروش

شما یک بیک تیغها برکشید / سپرهای چینی بسر در کشید

مبینید جز یال اسپ و عنان / نشاید کمان و نباید سنان

عنان پاک بر یال اسپان نهید / بدانسان که آید خورید و دهید

بپیران چنین گفت کای پهلوان / تو بگشای بند سلیح گوان

ابا گنج دینار جفتی مکن / ز بهر سلیح ایچ زفتی مکن

که امروز گردیم پیروزگر / بیابد دل از اختر نیک بر

وزین روی لشکر سپهدار طوس / بیاراست برسان چشم خروش

بروبر یلان آفرین خواندند / ورا پهلوان زمین خواندند

که پیروزگر بود روز نبرد / ز هومان ویسه برآورد گرد

سپهبد بگودرز کشواد گفت / که این راز بر کس نباید نهفت

اگر لشکر ما پذیره شوند / سواران بدخواه چیره شوند

همه دست یکسر بیزدان زنیم / منی از تن خویش بفگنیم

مگر دست گیرد جهاندار ما / وگر نه بد است اختر کار ما

کنون نامداران زرینه کفش / بباشید با کاویانی درفش

ازین کوه پایه مجنبید هیچ / نه روز نبرد است و گاه بسیچ

همانا که از ما بهر یک دویست / فزونست بدخواه اگر بیش نیست

بدو گفت گودرز اگر کردگار / بگرداند از ما بد روزگار

به بیشی و کمی نباشد سخن / دل و مغز ایرانیان بد مکن

اگر بد بود بخشش آسمان / بپرهیز و بیشی نگردد زمان

تو لشکر بیارای و از بودنی / روان را مکن هیچ بشخودنی

بیاراست لشکر سپهدار طوس / بپیلان جنگی و مردان و کوس

پیاده سوی کوه شد با بنه / سپهدار گودرز بر میمنه

رده برکشیده همه یکسره / چو رهام گودرز بر میسره

ز نالیدن کوس با کرنای / همی آسمان اندر آمد ز جای

دل چرخ گردان بدو چاک شد / همه کام خورشید پرخاک شد

چنان شد که کس روی هامون ندید / ز بس گرد کز رزمگه بردمید

ببارید الماس از تیره میغ / همی آتش افروخت از گرز و تیغ

سنانهای رخشان و تیغ سران / درفش از بر و زیر گرز گران

هوا گفتی از گرز و از آهنست / زمین یکسر از نعل در جوشنست

چو دریای خون شد همه دشت و راغ / جهان چون شب و تیغها چون چراغ

ز بس نالهٔ کوس با کرنای / همی کس ندانست سر را ز پای

سپهبد به گودرز گفت آن زمان / که تاریک شد گردش آسمان

مرا گفته بود این ستاره‌شناس / که امروز تا شب گذشته سه پاس

ز شمشیر گردان چو ابر سیاه / همی خون فشاند به آوردگاه

سرانجام ترسم که پیروزگر / نباشد مگر دشمن کینه ور

چو شیدوش و رهام و گستهم و گیو / زره‌دار خراد و برزین نیو

ز صف در میان سپاه آمدند / جگر خسته و کینه‌خواه آمدند

بابر اندر آمد ز هر سو غریو / بسان شب تار و انبوه دیو

وزان روی هومان بکردار کوه / بیاورد لشکر همه همگروه

وزان پس گزیدند مردان مرد / که بردشت سازند جای نبرد

گرازه سر گیوگان با نهل / دو گرد گرانمایهٔ شیردل

چو رهام گودرز و فرشیدورد / چو شیدوش و لهاک شد هم نبرد

ابا بیژن گیو کلباد را / که بر هم زدی آتش و باد را

ابا شطرخ نامور گیو را / دو گرد گرانمایهٔ نیو را

چو گودرز و پیران و هومان و طوس / نبد هیچ پیدا درنگ و فسوس

چنین گفت هومان که امروز کار / نباید که چون دی بود کارزار

همه جان شیرین بکف برنهید / چو من برخروشم دمید و دهید

تهی کرد باید ازیشان زمین / نباید که آیند زین پس بکین

بپیش اندر آمد سپهدار طوس / پیاده بیاورد و پیلان و کوس

صفی برکشیدند پیش سوار / سپردار و ژوپین‌ور و نیزه‌دار

مجنبید گفت ایچ از جای خویش / سپر با سنان اندرارید پیش

ببینیم تا این نبرده سران / چگونه گزارند گرز گران

ز ترکان یکی بود بازور نام / بافسوس بهر جای گسترده کام

بیاموخته کژی و جادوی / بدانسته چینی و هم پهلوی

چنین گفت پیران بافسون پژوه / کز ایدر برو تا سر تیغ کوه

یکی برف و سرما و باد دمان / بریشان بیاور هم اندر زمان

هوا تیره‌گون بود از تیر ماه / همی گشت بر کوه ابر سیاه

چو بازور در کوه شد در زمان / برآمد یکی برف و باد دمان

همه دست آن نیزه‌داران ز کار / فروماند از برف در کارزار

ازان رستخیز و دم زمهریر / خروش یلان بود و باران تیر

بفرمود پیران که یکسر سپاه / یکی حمله سازید زین رزمگاه

چو بر نیزه بر دستهاشان فسرد / نیاراست بنمود کس دست برد

وزان پس برآورد هومان غریو / یکی حمله آورد برسان دیو

بکشتند چندان ز ایران سپاه / که دریای خون گشت آوردگاه

در و دشت گشته پر از برف و خون / سواران ایران فتاده نگون

ز کشته نبد جای رفتن بجنگ / ز برف و ز افگنده شد جای تنگ

سیه گشت در دشت شمشیر و دست / بروی اندر افتاده برسان مست

نبد جای گردش دران رزمگاه / شده دست لشکر ز سرما تباه

سپهدار و گردنکشان آن زمان / گرفتند زاری سوی آسمان

که ای برتر از دانش و هوش و رای / نه در جای و بر جای و نه زیر جای

همه بندهٔ پرگناه توایم / به بیچارگی دادخواه توایم

ز افسون و از جادوی برتری / جهاندار و بر داوران داوری

تو باشی به بیچارگی دستگیر / تواناتر از آتش و زمهریر

ازین برف و سرما تو فریادرس / نداریم فریادرس جز تو کس

بیامد یکی مرد دانش پژوه / برهام بنمود آن تیغ کوه

کجا جای بازور نستوه بود / بر افسون و تنبل بران کوه بود

بجنبید رهام زان رزمگاه / برون تاخت اسپ از میان سپاه

زره دامنش را بزد بر کمر / پیاده برآمد بران کوه سر

چو جادو بدیدش بیامد بجنگ / عمودی ز پولاد چینی بچنگ

چو رهام نزدیک جادو رسید / سبک تیغ تیز از میان برکشید

بیفگند دستش بشمشیر تیز / یکی باد برخاست چون رستخیز

ز روی هوا ابر تیره ببرد / فرود آمد از کوه رهام گرد

یکی دست با زور جادو بدست / بهامون شد و بارگی برنشست

هوا گشت زان سان که از پیش بود / فروزنده خورشید را رخ نمود

پدر را بگفت آنچ جادو چه کرد / چه آورد بر ما بروز نبرد

بدیدند ازان پس دلیران شاه / چو دریای خون گشته آوردگاه

همه دشت کشته ز ایرانیان / تن بی‌سران سر بی‌تنان

چنین گفت گودز آنگه بطوس / که نه پیل ماند و نه آوای کوس

همه یکسره تیغها برکشیم / براریم جوش ار کشند ار کشیم

همانا که ما را سر آمد زمان / نه روز نبردست و تیر و کمان

بدو گفت طوس ای جهاندیده مرد / هوا گشت پاک و بشد باد سرد

چرا سر همی داد باید بباد / چو فریادرس فره و زور داد

مکن پیشدستی تو در جنگ ما / کنند این دلیران خود اهنگ ما

بپیش زمانه پذیره مشو / بنزدیک بدخواه خیره مشو

تو در قلب با کاویانی درفش / همی دار در چنگ تیغ بنفش

سوی میمنه گیو و بیژن بهم / نگهبانش بر میسره گستهم

چو رهام و شیدوش بر پیش صف / گرازه بکین برلب آورده کف

شوم برکشم گرز کین از میان / کنم تن فدی پیش ایرانیان

ازین رزمگه برنگردانم اسپ / مگر خاک جایم بود چون زرسپ

اگر من شوم کشته زین رزمگاه / تو برکش سوی شاه ایران سپاه

مرا مرگ نامی‌تر از سرزنش / بهر جای بیغارهٔ بدکنش

چنین است گیتی پرآزار و درد / ازو تا توان گرد بیشی مگرد

فزونیش یک روز بگزایدت / ببودن زمانی نیفزایدت

دگر باره بر شد دم کرنای / خروشیدن زنگ و هندی درای

ز بانگ سواران پرخاشخر / درخشیدن تیغ و زخم تبر

ز پیکان و از گرز و ژوپین و تیر / زمین شد بکردار دریای قیر

همه دشت بی‌تن سر و یال بود / همه گوش پر زخم گوپال بود

چو شد رزم ترکان برین گونه سخت / ندیدند ایرانیان روی بخت

همی تیره شد روی اختر درشت / دلیران بدشمن نمودند پشت

چو طوس و چو گودرز و گیو دلیر / چو شیدوش و بیژن چو رهام شیر

همه برنهادند جان را بکف / همه رزم جستند بر پیش صف

هرآنکس که با طوس در جنگ بود / همه نامدار و کنارنگ بود

بپیش اندرون خون همی ریختند / یلان از پس پشت بگریختند

یکی موبدی طوس یل را بخواند / پس پشت تو گفت جنگی نماند

نباید کت اندر میان آورند / بجان سپهبد زیان آورند

به گیو دلیر آن زمان طوس گفت / که با مغز لشکر خرد نیست جفت

که ما را بدین گونه بگذاشتند / چنین روی از جنگ برگاشتند

برو بازگردان سپه را ز راه / ز بیغارهٔ دشمن و شرم شاه

بشد گیو و لشکر همه بازگشت / پر از کشته دیدند هامون و دشت

سپهبد چنین گفت با مهتران / که اینست پیکار جنگ‌آوران

کنون چون رخ روز شد تیره‌گون / همه روی کشور چو دریای خون

یکی جای آرام باید گزید / اگر تیره شب خود توان آرمید

مگر کشته یابد بجای مغاک / یکی بستر از ریگ و چادر ز خاک

همه بازگشتند یکسر ز جنگ / ز خویشان روان خسته و سر ز ننگ

سر از کوه برزد همانگاه ماه / چو بر تخت پیروزه، پیروز شاه

سپهدار پیران سپه را بخواند / همی گفت زیشان فراوان نماند

بدانگه که دریای یاقوت زرد / زند موج بر کشور لاژورد

کسی را که زنده‌ست بیجان کنیم / بریشان دل شاه پیچان کنیم

برفتند با شادمانی زجای / نشستند بر پیش پرده‌سرای

همه شب ز آوای چنگ و رباب / سپه را نیامد بران دشت خواب

وزین روی لشکر همه مستمند / پدر بر پسر سوگوار و نژند

همه دشت پر کشته و خسته بود / بخون بزرگان زمین شسته بود

چپ و راست آوردگه دست و پای / نهادن ندانست کس پا بجای

همه شب همی خسته برداشتند / چو بیگانه بد خوار بگذاشتند

بر خسته آتش همی سوختند / گسسته ببستند و بردوختند

فراوان ز گودرزیان خسته بود / بسی کشته بود و بسی بسته بود

چو بشنید گودرز برزد خروش / زمین آمد از بانگ اسپان بجوش

همه مهتران جامه کردند چاک / بسربر پراگند گودرز خاک

همی گفت کاندر جهان کس ندید / به پیران سر این بد که بر من رسید

چرا بایدم زنده با پیر سر / بخاک اندر افگنده چندین پسر

ازان روزگاری کجا زاده‌ام / ز خفتان میان هیچ نگشاده‌ام

بفرجام چندین پسر ز انجمن / ببینم چنین کشته در پیش من

جدا گشته از من چو بهرام پور / چنان نامور شیر خودکام پور

ز گودرز چون آگهی شد بطوس / مژه کرد پر خون و رخ سندروس

خروشی براورد آنگه بزار / فراوان ببارید خون در کنار

همی گفت اگر نوذر پاک‌تن / نکشتی بن و بیخ من بر چمن

نبودی مرا رنج و تیمار و درد / غم کشته و گرم دشت نبرد

که تا من کمر بر میان بسته‌ام / بدل خسته‌ام گر بجان رسته‌ام

هم‌اکنون تن کشتگان را بخاک / بپوشید جایی که باشد مغاک

سران بریده سوی تن برید / بنه سوی کوه هماون برید

برانیم لشکر همه همگروه / سراپرده و خیمه بر سوی کوه

هیونی فرستیم نزدیک شاه / دلش برفروزد فرستد سپاه

بدین من سواری فرستاده‌ام / ورا پیش ازین آگهی داده‌ام

مگر رستم زال را با سپاه / سوی ما فرستد بدین رزمگاه

وگرنه ز ما نامداری دلیر / نماند به آوردگه بر چو شیر

سپه برنشاند و بنه برنهاد / وزان کشتنگان کرد بسیار یاد

ازین سان همی رفت روز و شبان / پر از غم دل و ناچریده لبان

همه دیده پر خون و دل پر ز داغ / ز رنج روان گشته چون پر زاغ

چو نزدیک کوه هماون رسید / بران دامن کوه لشکر کشید

چنین گفت طوس سپهبد بگیو / که ای پر خرد نامبردار نیو

سه روزست تا زین نشان تاختی / بخواب و بخوردن نپرداختی

بیا و بیاسا و چیزی بخور / برامش و جامه بنمای سر

که من بی‌گمانم که پیران بجنگ / پس ما بیاید کنون بی‌درنگ

کسی را که آسوده‌تر زین گروه / به بیژن بمان و تو برشو بکوه

همه خستگان را سوی که کشید / ز آسودگان لشکری برگزید

چنین گفت کین کوه سر جای ماست / بباید کنون خویشتن کرد راست

طلایه ز کوه اندر آمد بدشت / بدان تا بریشان نشاید گذشت

خروش نگهبان و آوای زنگ / تو گفتی بجوش آمد از کوه سنگ

هم‌آنگه برآمد ز چرخ آفتاب / جهان گشت برسان دریای آب

ز درگاه پیران برآمد خروش / چنان شد که برخیزد از خاک جوش

بهومان چنین گفت کاکنون بجنگ / نباید همانا فراوان درنگ

سواران دشمن همه کشته‌اند / وگر خسته از جنگ برگشته‌اند

بزد کوس و از دشت برخاست غو / همی رفت پیش سپه پیشرو

رسیدند ترکان بدان رزمگاه / همه رزمگه خیمه بد بی‌سپاه

بشد نزد پیران یکی مژده‌خواه / که کس نیست ایدر ز ایران سپاه

ز لشکر بشادی برآمد خروش / بفرمان پیران نهادند گوش

سپهبد چنین گفت با بخردان / که ای نامور پرهنر موبدان

چه سازیم و این را چه دانید رای / که اکنون ز دشمن تهی ماند جای

سواران لشکر ز پیر و جوان / همه تیز گفتند با پهلوان

که لشکر گریزان شد از پیش ما / شکست آمد اندر بداندیش ما

یکی رزمگاهست پر خون و خاک / ازیشان نه هنگام بیم است و باک

بباید پی دشمن اندر گرفت / ز مولش سزد گر بمانی شگفت

گریزان ز باد اندرآید بب / به آید ز مولیدن ایدر شتاب

چنین گفت پیران که هنگام جنگ / شود سست پای شتاب از درنگ

سپاهی بکردار دریای آب / شدست انجمن پیش افراسیاب

بمانیم تا آن سپاه گران / بیایند گردان و جنگ‌آوران

ازان پس بایران نمانیم کس / چنین است رای خردمند و بس

بدو گفت هومان که ای پهلوان / مرنجان بدین کار چندین روان

سپاهی بدان زور و آن جوش و دم / شدی روی دریا ازیشان دژم

کنون خیمه و گاه و پرده‌سرای / همه مانده برجای و رفته ز جای

چنان دان که رفتن ز بیچارگیست / نمودن بما پشت یکبارگیست

نمانیم تا نزد خسرو شوند / بدرگاه او لشکری نو شوند

ز زابلستان رستم آید بجنگ / زیانی بود سهمگین زین درنگ

کنون ساختن باید و تاختن / فسونها و نیرنگها ساختن

چو گودرز را با سپهدار طوس / درفش همایون و پیلان و کوس

همه بی‌گمانی بچنگ آوریم / بد آید چو ایدر درنگ آوریم

چنین داد پاسخ بدو پهلوان / که بیداردل باش و روشن‌روان

چنان کن که نیک‌اختر و رای تست / که چرخ فلک زیر بالای تست

پس لشکر اندر گرفتند راه / سپهدار پیران و توران سپاه

به لهاک فرمود کاکنون مایست / بگردان عنان با سواری دویست

بدو گفت مگشای بند از میان / ببین تا کجایند ایرانیان

همی رفت لهاک برسان باد / ز خواب و ز خوردن نکرد ایچ یاد

چو نیمی ز تیره شب اندر گذشت / طلایه بدیدش بتاریک دشت

خروش آمد از کوه و آوای زنگ / ندید ایچ لهاک جای درنگ

بنزدیک پیران بیامد ز راه / بدو آگهی داد ز ایران سپاه

که ایشان بکوه هماون درند / همه بسته بر پیش راه گزند

بهومان بفرمود پیران که زود / عنان و رکیبت بباید بسود

ببر چند باید ز لشکر سوار / ز گردان گردنکش نامدار

که ایرانیان با درفش و سپاه / گرفتند کوه هماون پناه

ازین رزم رنج آید اکنون بروی / خرد تیز کن چارهٔ کار جوی

گر آن مرد با کاویانی درفش / بیاری، شود روی ایشان بنفش

اگر دستیابی بشمشیر تیز / درفش و همه نیزه کن ریزریز

من اینک پس‌اندر چو باد دمان / بیایم نسازم درنگ و زمان

گزین کرد هومان ز لشکر سوار / سپردار و شمشیرزن سی‌هزار

چو خورشید تابنده بنمود تاج / بگسترد کافور بر تخت عاج

پدید آمد از دور گرد سپاه / غو دیده‌بان آمد از دیده‌گاه

که آمد ز ترکان سپاهی پدید / بابر سیه گردشان برکشید

چو بشنید جوشن بپوشید طوس / برآمد دم بوق و آوای کوس

سواران ایران همه همگروه / رده برکشیدند بر پیش کوه

چو هومان بدید آن سپاه گران / گراییدن گرز و تیغ سران

چنین گفت هومان بگودرز و طوس / کز ایران برفتید با پیل و کوس

سوس شهر ترکان بکین آختن / بدان روی لشکر برون تاختن

کنون برگزیدی چو نخچیر کوه / شدستی ز گردان توران ستوه

نیایدت زین کار خود شرم و ننگ / خور و خواب و آرام بر کوه و سنگ

چو فردا برآید ز کوه آفتاب / کنم زین حصار تو دریای آب

بدانی که این جای بیچارگیست / برین کوه خارا بباید گریست

هیونی بپیران فرستاد زود / که اندیشهٔ ما دگرگونه بود

دگرگونه بود آنچ انداختیم / بریشان همی تاختن ساختیم

همه کوه یکسر سپاهست و کوس / درفش از پس پشت گودرز و طوس

چنان کن که چون بردمد چاک روز / پدید آید از چرخ گیتی فروز

تو ایدر بوی ساخته با سپاه / شده روی هامون ز لشکر سیاه

فرستاده نزدیک پیران رسید / بجوشید چون گفت هومان شنید

بیامد شب تیره هنگام خواب / همی راند لشکر بکردار آب

چو خورشید زان چادر قیرگون / غمی شد بدرید و آمد برون

سپهبد بکوه هماون رسید / ز گرد سپه کوه شد ناپدید

بهومان چنین گفت کز رزمگاه / مجنب و مجنبان از ایدر سپاه

شوم تا سپهدار ایرانیان / چه دارد بپا اختر کاویان

بکوه هماون که دادش نوید / بدین بودن اکنون چه دارد امید

بیامد بنزدیک ایران سپاه / سری پر ز کینه دلی پرگناه

خروشید کای نامبردار طوس / خداوند پیلان و گوپال و کوس

کنون ماهیان اندر آمد به پنج / که تا تو همی رزم جویی برنج

ز گودرزیان آن کجا مهترند / بدان رزمگاهت همه بی‌سرند

تو چون غرم رفتستی اندر کمر / پر از داوری دل پر از کینه سر

گریزان و لشکر پس اندر دمان / بدام اندر آیی همی بی‌گمان

چنین داد پاسخ سرافراز طوس / که من بر دروغ تو دارم فسوس

پی کین تو افگندی اندر جهان / ز بهر سیاوش میان مهان

برین گونه تا چند گویی دروغ / دروغت بر ما نگیرد فروغ

علف تنگ بود اندران رزمگاه / ازان بر هماون کشیدم سپاه

کنون آگهی شد بشاه جهان / بیاید زمان تا زمان ناگهان

بزرگان لشکر شدند انجمن / چو دستان و چون رستم پیلتن

چو جنبیدن شاه کردم درست / نمانم بتوران بر و بوم و رست

کنون کامدی کار مردان ببین / نه گاه فریبست و روز کمین

چو بشنید پیران ز هر سو سپاه / فرستاد و بگرفت بر کوه راه

بهر سو ز توران بیامد گروه / سپاه انجمن کرد بر گرد کوه

بریشان چو راه علف تنگ شد / سپهبد سوی چارهٔ جنگ شد

چنین گفت هومان بپیران گرد / که ما را پی کوه باید سپرد

یکی جنگ سازیم کایرانیان / نبندند ازین پس بکینه میان

بدو گفت پیران که بر ماست باد / نکردست با باد کس رزم یاد

ز جنگ پیاده بپیچید سر / شود تیره دیدار پرخاشخر

چو راه علف تنگ شد بر سپاه / کسی کوه خارا ندارد نگاه

همه لشکر آید بزنهار ما / ازین پس نجویند پیکار ما

بریشان کنون جای بخشایش است / نه هنگام پیکار و آرایش است

رسید این سگالش بگودرز و طوس / سر سرکشان خیره گشت از فسوس

چنین گفت با طوس گودرز پیر / که ما را کنون جنگ شد ناگزیر

سه روز ار بود خوردنی بیش نیست / ز یکسو گشاده رهی پیش نیست

نه خورد و نه چیز و نه بار و بنه / چنین چند باشد سپه گرسنه

کنون چون شود روی خورشید زرد / پدید آید آن چادر لاژورد

بباید گزیدن سواران مرد / ز بالا شدن سوی دشت نبرد

بسان شبیخون یکی رزم سخت / بسازیم تا چون بود یار بخت

اگر یک بیک تن بکشتن دهیم / وگر تاج گردنکشان برنهیم

چنین است فرجام آوردگاه / یکی خاک یابد یکی تاج و گاه

ز گودرز بشنید طوس این سخن / سرش گشت پردرد و کین کهن

ز یک سوی لشکر به بیژن سپرد / دگر سو بشیدوش و خراد گرد

درفش خجسته بگستهم داد / بسی پند و اندرزها کرد یاد

خود و گیو و گودرز و چندی سران / نهادند بر یال گرزگران

بسوی سپهدار پیران شدند / چو آتش بقلب سپه بر زدند

چو دریای خون شد همه رزمگاه / خروشی برآمد بلند از سپاه

درفش سپهبد بدو نیم شد / دل رزمجویان پر از بیم شد

چو بشنید هومان خروش سپاه / نشست از بر تازی اسپی سیاه

بیامد ز لشکر بسی کشته دید / بسی بیهش از رزم برگشته دید

فرو ریخت از دیده خون بر برش / یکی بانگ زد تند بر لشکرش

چنین گفت کایدر طلایه نبود / شما را ز کین ایچ مایه نبود

بهر یک ازیشان ز ما سیصدست / به آوردگه خواب و خفتن بدست

هلا تیغ و گوپالها برکشید / سپرهای چینی بسر در کشید

ز هر سو بریشان بگیرید راه / کنون کز بره بر کشد تیغ ماه

رهایی نباید که یابند هیچ / بدین سان چه باید درنگ و بسیچ

برآمد خروشیدن کرنای / بهر سو برفتند گردان ز جای

گرفتندشان یکسر اندر میان / سواران ایران چو شیر ژیان

چنان آتش افروخت از ترگ و تیغ / که گفتی همی گرز بارد ز میغ

شب تار و شمشیر و گرد سپاه / ستاره نه پیدا نه تابنده ماه

ز جوشن تو گفتی ببار اندرند / ز تاری بدریای قار اندرند

بلشکر چنین گفت هومان که بس / ازین مهتران مفگنید ایچ کس

همه پیش من دستگیر آورید / نباید که خسته بتیر آورید

چنین گفت لشکر ببانگ بلند / که اکنون به بیچارگی دست بند

دهید ار بگرز و بژوپین دهید / سران را ز خون تاج بر سر نهید

چنین گفت با گیو و رهام طوس / که شد جان ما بی‌گمان بر فسوس

مگر کردگار سپهر بلند / رهاند تن و جان ما زین گزند

اگر نه بچنگ عقاب اندریم / وگر زیر دریای آب اندریم

یکی حمله بردند هر سه به هم / چو برخیزد از جای شیر دژم

ندیدند کس یال اسپ و عنان / ز تنگی بچشم اندر آمد سنان

چنین گفت هومان به آواز تیز / که نه جای جنگست و راه گریز

برانگیخت از جایتان بخت بد / که تا بر تن بدکنش بد رسد

سه جنگ آور و خوار مایه سپاه / بماندند یکسر بدین رزمگاه

فراوان ز رستم گرفتند یاد / کجا داد در جنگ هر جای داد

ز شیدوش، وز بیژن گستهم / بسی یاد کردند بر بیش و کم

که باری کسی را ز ایران سپاه / بدی یارمان اندرین رزمگاه

نه ایدر به پیکار و جنگ آمدیم / که خیره بکام نهنگ آمدیم

دریغ آن در و گاه شاه جهان / که گیرند ما را کنون ناگهان

تهمتن به زاولستانست و زال / شود کار ایران کنون تال و مال

همی آمد آوای گوپال و کوس / بلشکر همی دیر شد گیو و طوس

چنین گفت شیدوش و گستهم شیر / که شد کار پیکار سالار دیر

به بیژن گرازه همی گفت باز / که شد کار سالار لشکر دراز

هوا قیر گون و زمین آبنوس / همی آمد از دشت آوای کوس

برفتند گردان بر آوای اوی / ز خون بود بر دشت هر جای جوی

ز گردان نیو و ز نیروی چنگ / تو گفتی برآمد ز دریا نهنگ

بدانست هومان که آمد سوار / همه گرزور بود و شمشیردار

چو دانست کامد ورا یار طوس / همی برخروشید برسان کوس

سبک شد عنان و گران شد رکیب / بلندی که دانست باز از نشیب

یکی رزم کردند تا چاک روز / چو پیدا شد از چرخ گیتی فروز

سپه بازگشتند یکسر ز جنگ / کشیدند لشکر سوی کوه تنگ

بگردان چنین گفت سالار طوس / که از گردش مهر تا زخم کوس

سواری چنین کز شما دیده‌ام / ز کنداوران هیچ نشنیده‌ام

یکی نامه باید که زی شه کنیم / ز کارش همه جمله آگه کنیم

چو نامه بنزدیک خسرو رسد / بدلش اندرون آتشی نو رسد

بیاری بیاید گو پیلتن / ز شیران یکی نامدار انجمن

بپیروزی از رزم گردیم باز / بدیدار کیخسرو آید نیاز

سخن هرچ رفت آشکار و نهان / بگویم بپیروز شاه جهان

بخوبی و خشنودی شهریار / بباشد بکام شما روزگار

چنانچون که گفتند برساختند / نوندی بنزدیک شه تاختند

دو لشکر بخیمه فرود آمدند / ز پیکار یکباره دم برزدند

طلایه برون آمد از هر دو روی / بدشت از دلیران پرخاشجوی

چو هومان رسید اندران رزمگاه / ز کشته ندید ایچ بر دشت راه

به پیران چنین گفت کامروز گرد / نه بر آرزو گشت گاه نبرد

چو آسوده گردند گردان ما / ستوده سواران و مردان ما

یکی رزم سازم که خورشید و ماه / ندیدست هرگز چنان رزمگاه

ازان پس چو آمد بخسرو خبر / که پیران شد از رزم پیروزگر

سپهبد بکوه هماون کشید / ز لشکر بسی گرد شد ناپدید

در کاخ گودرز کشوادگان / تهی شد ز گردان و آزادگان

ستاره بر ایشان بنالد همی / ببالینشان خون بپالد همی

ازیشان جهان پر ز خاک است و خون / بلند اختر طوس گشته نگون

بفرمود تا رستم پیلتن / خرامد بدرگاه با انجمن

برفتند ز ایران همه بخردان / جهاندیده و نامور موبدان

سر نامداران زبان برگشاد / ز پیکار لشکر بسی کرد یاد

برستم چنین گفت کای سرفراز / بترسم که این دولت دیریاز

همی برگراید بسوی نشیب / دلم شد ز کردار او پرنهیب

توی پروارنندهٔ تاج و تخت / فروغ از تو گیرد جهاندار بخت

دل چرخ در نوک شمشیر تست / سپهر و زمان و زمین زیر تست

تو کندی دل و مغز دیو سپید / زمانه بمهر تو دارد امید

زمین گرد رخش ترا چاکرست / زمان بر تو چون مهربان مادرست

ز تیغ تو خورشید بریان شود / ز گرز تو ناهید گریان شود

ز نیروی پیکان کلک تو شیر / بروز بلا گردد از جنگ سیر

تو تا برنهادی بمردی کلاه / نکرد ایچ دشمن بایران نگاه

کنون گیو و گودرز و طوس و سران / فراوان ازین مرز کنداوران

همه دل پر از خون و دیده پرآب / گریزان ز ترکان افراسیاب

فراوان ز گودرزیان کشته مرد / شده خاک بستر بدشت نبرد

هرانکس کزیشان بجان رسته‌اند / بکوه هماون همه خسته‌اند

همه سر نهاده سوی آسمان / سوی کردگار مکان و زمان

که ایدر بباید گو پیلتن / بنیروی یزدان و فرمان من

شب تیره کین نامه بر خواندم / بسی از جگر خون برافشاندم

نگفتم سه روز این سخن را بکس / مگر پیش دادار فریاد رس

کنون کار ز اندازه اندر گذشت / دلم زین سخن پر ز تیمار گشت

امید سپاه و سپهبد بتست / که روشن روان بادی و تن درست

سرت سبز باد و دلت شادمان / تن زال دور از بد بدگمان

ز من هرچ باید فزونی بخواه / ز اسپ و سلیح و ز گنج و سپاه

برو با دلی شاد و رایی درست / نشاید گرفت این چنین کار سست

بپاسخ چنین گفت رستم بشاه / که بی تو مبادا نگین و کلاه

که با فر و برزی و بارای و داد / ندارد چو تو شاه گردون بیاد

شنیدست خسرو که تا کیقباد / کلاه بزرگی بسر بر نهاد

بایران بکین من کمر بسته‌ام / برام یک روز ننشسته‌ام

بیابان و تاریکی و دیو و شیر / چه جادو چه از اژدهای دلیر

همان رزم توران و مازندران / شب تیره و گرزهای گران

هم از تشنگی هم ز راه دراز / گزیدن در رنج بر جای ناز

چنین درد و سختی بسی دیده‌ام / که روزی ز شادی نپرسیده‌ام

تو شاه نو آیین و من چون رهی / میان بسته‌ام چون تو فرمان دهی

شوم با سپاهی کمر بر میان / بگردانم این بد ز ایرانیان

ازان کشتگان شاه بی‌درد باد / رخ بدسگالان او زرد باد

ز گودرزیان خود جگر خسته‌ام / کمر بر میان سوگ را بسته‌ام

چو بشنید کیخسرو آواز اوی / برخ برنهاد از دو دیده دو جوی

بدو گفت بی‌تو نخواهم زمان / نه اورنگ و تاج و نه گرز و کمان

فلک زیر خم کمند تو باد / سر تاجداران به بند تو باد

ز دینار و گنج و ز تاج و گهر / کلاه و کمان و کمند و کمر

بیاورد گنجور خسرو کلید / سر بدره‌های درم بردید

همه شاه ایران به رستم سپرد / چنین گفت کای نامدار گرد

جهان گنج و گنجور شمشیر تست / سر سروران جهان زیر تست

تو با گرزداران زاولستان / دلیران و شیران کابلستان

همی رو بکردار باد دمان / مجوی و مفرمای جستن زمان

ز گردان شمشیر زن سی هزار / ز لشکر گزین از در کارزار

فریبرز کاوس را ده سپاه / که او پیش رو باشد و کینه خواه

تهمتن زمین را ببوسید و گفت / که با من عنان و رکیبست جفت

سران را سر اندر شتاب آوریم / مبادا که آرام و خواب آوریم

سپه را درم دادن آغاز کرد / بدشت آمد و رزم را ساز کرد

فریبرز را گفت برکش پگاه / سپاه اندرآور به پیش سپاه

نباید که روز و شبان بغنوی / مگر نزد طوس سپهبد شوی

بگویی که در جنگ تندی مکن / فریب زمان جوی و کندی مکن

من اینک بکردار باد دمان / بیایم نجویم بره بر زمان

چو گرگین میلاد کار آزمای / سپه را زند بر بد و نیک رای

چو خورشید تابنده بنمود چهر / بسان بتی با دلی پر زمهر

بر آمد خروشیدن کرنای / تهمتن بیاورد لشکر زجای

پر اندیشه جان جهاندار شاه / دو فرسنگ با او بیامد براه

دو منزل همی کرد رستم یکی / نیاسود روز و شبان اندکی

شبی داغ دل پر ز تیمار طوس / بخواب اندر آمد گه زخم کوس

چنان دید روشن روانش بخواب / که رخشنده شمعی برآمد ز آب

بر شمع رخشان یکی تخت عاج / سیاوش بران تخت با فر و تاج

لبان پر ز خنده زبان چرب‌گوی / سوی طوس کردی چو خورشید روی

که ایرانیان را هم ایدر بدار / که پیروزگر باشی از کارزار

بگو در زیان هیچ غمگین مشو / که ایدر یکی گلستانست نو

بزیر گل اندر همی می‌خوریم / چه دانیم کین باده تا کی خوریم

ز خواب اندر آمد شده شاد دل / ز درد و غمان گشته آزاد دل

بگودرز گفت ای جهان پهلوان / یکی خواب دیدم بروشن روان

نگه کن که رستم چو باد دمان / بیاید بر ما زمان تا زمان

بفرمود تا برکشیدند نای / بجنبید بر کوه لشکر ز جای

ببستند گردان ایران میان / برافراختند اختر کاویان

بیاورد زان روی پیران سپاه / شد از گرد خورشید تابان سیاه

از آواز گردان و باران تیر / همی چشم خورشید شد خیره خیر

دو لشکر بروی اندر آورده روی / ز گردان نشد هیچ کس جنگجوی

چنین گفت هومان بپیران که جنگ / همی جست باید چه جویی درنگ

نه لشکر بدشت شکار اندرند / که اسپان ما زیر بار اندرند

بدو گفت پیران که تندی مکن / نه روز شتابست و گاه سخن

سه تن دوش با خوار مایه سپاه / برفتند بیگاه زین رزمگاه

چو شیران جنگی و ما چون رمه / که از کوهسار اندر آید دمه

همه دشت پر جوی خون یافتیم / سر نامداران نگون یافتیم

یکی کوه دارند خارا و خشک / همی خار بویند اسپان چو مشک

بمان تا بران سنگ پیچان شوند / چو بیچاره گردند بیجان شوند

گشاده نباید که دارید راه / دو رویه پس و پیش این رزمگاه

چو بی‌رنج دشمن بچنگ آیدت / چو بشتابیش کار تنگ آیدت

چرا جست باید همی کارزار / طلایه برین دشت بس صد سوار

بباشیم تا دشمن از آب و نان / شود تنگ و زنهار خواهد بجان

مگر خاک‌گر سنگ خارا خورند / چو روزی سرآید خورند و مرند

سوی خیمه رفتند زان رزمگاه / طلایه بیامد به پیش سپاه

گشادند گردان سراسر کمر / بخوان و بخوردن نهادند سر

بلشکر گه آمد سپهدار طوس / پر از خون دل و روی چون سندروس

بگودرز گفت این سخن تیره گشت / سر بخت ایرانیان خیره گشت

همه گرد بر گرد ما لشکرست / خور بارگی خارگر خاورست

سپه را خورش بس فراوان نماند / جز از گرز و شمشیر درمان نماند

بشبگیر شمشیرها برکشیم / همه دامن کوه لشکر کشیم

اگر اختر نیک یاری دهد / بریشان مرا کامگاری دهد

ور ایدون کجا داور آسمان / بشمشیر بر ما سرآرد زمان

ز بخش جهان‌آفرین بیش و کم / نباشد مپیمای بر خیره دم

مرا مرگ خوشتر بنام بلند / ازین زیستن با هراس و گزند

برین برنهادند یکسر سخن / که سالار نیک اختر افگند بن

چو خورشید برزد ز خرچنگ چنگ / بدرید پیراهن مشک رنگ

به پیران فرستاده آمد ز شاه / که آمد ز هر جای بی‌مر سپاه

سپاهی که دریای چین را ز گرد / کند چون بیابان بروز نبرد

نخستین سپهدار خاقان چین / که تختش همی برنتابد زمین

تنش زور دارد چو صد نره شیر / سر ژنده پیل اندر آرد بزیر

یکی مهتر از ماورالنهر بر / که بگذارد از چرخ گردنده سر

ببالا چو سرو و بدیدار ماه / جهانگیر و نازان بدو تاج و گاه

سر سرافرازان و کاموس نام / برآرد ز گودرز و از طوس نام

ز مرز سپیجاب تا دشت روم / سپاهی که بود اندر آباد بوم

فرستادم اینک سوی کارزار / برآرند از طوس و خسرو دمار

چو بشنید پیران بتوران سپاه / چنین گفت کای سرفرازان شاه

بدین مژدهٔ شاه پیر و جوان / همه شاد باشید و روشن‌روان

بباید کنون دل ز تیمار شست / بایران نمانم بر و بوم و رست

سر از رزم و از رنج و کین خواستن / برآسود وز لشکر آراستن

بایران و توران و بر خشک و آب / نبینند جز کام افراسیاب

ز لشکر بر پهلوان پیش رو / بمژده بیامد همی نو بنو

بگفتند کای نامور پهلوان / همیشه بزی شاد و روشن‌روان

بدیدار شاهان دلت شاددار / روانت ز اندیشه آزاد دار

ز کشمیر تا برتر از رود شهد / درفش و سپاهست و پیلان و مهد

نخست اندر آیم ز خاقان چین / که تاجش سپهرست و تختش زمین

چو منشور جنگی که با تیغ اوی / بخاک اندر آید سر جنگجوی

دلاور چو کاموس شمشیرزن / که چشمش ندیدست هرگز شکن

همه کارهای شگرف آورد / چو خشم آورد باد و برف آورد

چو خشنود باشد بهار آردت / گل و سنبل جویبار آردت

ز سقلاب چون کندر شیر مرد / چو پیروز کانی سپهر نبرد

چو سگسار غرچه چو شنگل ز هند / هوا پردرفش و زمین پر پرند

چغانی چو فرطوس لشکر فروز / گهار گهانی گو گردسوز

شمیران شگنی و گردوی وهر / پراگنده بر نیزه و تیغ زهر

تو اکنون سرافراز و رامش پذیر / کزین مژده بر نا شود مرد پیر

ز لشکر توی پهلو و پیش رو / همیشه بزی شاد و فرمانت نو

دل و جان پیران پر از خنده گشت / تو گفتی مگر مرده بد زنده گشت

بهومان چنین گفت پیران که من / پذیره شوم پیش این انجمن

که ایشان ز راه دراز آمدند / پراندیشه و رزمساز آمدند

ازین آمدن بی‌نیازند سخت / خداوند تاج‌اند و زیبای تخت

ندارند سر کم ز افراسیاب / که با تخت و گنج‌اند و با جاه و آب

شوم تا ببینم که چند و چیند / سپهبد کدامند و گردان کیند

کنم آفرین پیش خاقان چین / وگر پیش تختش ببوسم زمین

ببینم سرافراز کاموس را / برابر کنم شنگل و طوس را

چو باز آیم ایدر ببندم میان / برآرم دم و دود از ایرانیان

اگر خود ندارند پایاب جنگ / بریشان کنم روز تاریک و تنگ

هرانکس که هستند زیشان سران / کنم پای و گردن ببندگران

فرستم بنزدیک افراسیاب / نه آرام جویم بدین بر نه خواب

ز لشکر هر آنکس که آید بدست / سرانشان ببرم بشمشیر پست

بسوزم دهم خاک ایشان بباد / نگیریم زان بوم و بر نیز یاد

سه بهره ازان پس برانم سپاه / کنم روز بر شاه ایران سیاه

یکی بهره زیشان فرستم ببلخ / بایرانیان بر کنم روز تلخ

دگر بهره بر سوی کابلستان / بکابل کشم خاک زابلستان

سوم بهره بر سوی ایران برم / ز ترکان بزرگان و شیران برم

زن و کودک خرد و پیر و جوان / نمانم که باشد تنی با روان

بر و بوم ایران نمانم بجای / که مه دست بادا ازیشان مه پای

کنون تا کنم کارها را بسیچ / شما جنگ ایشان مجویید هیچ

بفگت این و دل پر ز کینه برفت / همی پوست بر تنش گفتی بکفت

بلکشر چنین گفت هومان گرد / که دلرا ز کینه نباید سترد

دو روز این یکی رنج بر تن نهید / دو دیده بکوه هماون نهید

نباید که ایشان شبی بی‌درنگ / گریزان برانند ازین جای تنگ

کنون کوه و رود و در و دشت و راه / جهانی شود پردرفش سپاه

چو پیران بنزدیک لشکر رسید / در و دشت از سم اسپان ندید

جهان پر سراپرده و خیمه بود / زده سرخ و زرد و بنفش و کبود

ز دیبای چینی و از پرنیان / درفشی ز هر پرده‌ای در میان

فروماند و زان کارش آمد شگفت / بسی با دل اندیشه اندر گرفت

که تا این بهشتست یا رزمگاه / سپهر برینست گر تاج و گاه

بیامد بنزدیک خاقان چین / پیاده ببوسید روی زمین

چو خاقان بدیدش به بر درگرفت / بماند از بر و یال پیران شگفت

بپرسید بسیار و بنواختش / بر خویش نزدیک بنشاختش

بدو گفت بخ بخ که با پهلوان / نشینم چنین شاد و روشن‌روان

بپرسید زان پس کز ایران سپاه / که دارد نگین و درفش و کلاه

کدامست جنگی و گردان کیند / نشسته برین کوه سر بر چیند

چنین داد پاسخ بدو پهلوان / که بیدار دل باش و روشن‌روان

درود جهان آفرین بر تو باد / که کردی بپرسش دل بنده شاد

ببخت تو شادانم و تن درست / روانم همی خاک پای تو جست

از ایرانیان هرچ پرسید شاه / نه گنج و سپاهست و نه تاج و گاه

بی‌اندازه پیکار جستند و جنگ / ندارند از جنگ جز خاره سنگ

چو بی‌کام و بی‌نام و بی‌تن شدند / گریزان بکوه هماون شدند

سپهدار طوس است مردی دلیر / بهامون نترسد ز پیکار شیر

بزرگان چو گودرز کشوادگان / چو گیو و چو رهام ز آزادگان

ببخت سرافراز خاقان چین / سپهبد نبیند سپه را جزین

بدو گفت خاقان که نزدیک من / بباش و بیاور یکی انجمن

یک امروز با کام دل می خوریم / غم روز ناآمده نشمریم

بیاراست خیمه چو باغ بهار / بهشتست گفتی برنگ و نگار

چو بر گنبد چرخ رفت آفتاب / دل طوس و گودرز شد پر شتاب

که امروز ترکان چرا خامش‌اند / برای بداند، ار ز می بیهش‌اند

اگر مستمندند گر شادمان / شدم در گمان از بد بدگمان

اگرشان به پیکار یار آمدست / چنان دان که بد روزگار آمدست

تو ایرانیان را همه کشته گیر / وگر زنده از رزم برگشته گیر

مگر رستم آید بدین رزمگاه / وگرنه بد آید بما زین سپاه

ستودان نیابیم یک تن نه گور / بکوبندمان سر بنعل ستور

بدو گفت گیو ای سپهدار شاه / چه بودت که اندیشه کردی تباه

از اندیشهٔ ما سخن دیگرست / ترا کردگار جهان یاورست

بسی تخم نیکی پراگنده‌ایم / جهان آفرین را پرستنده‌ایم

و دیگر ببخت جهاندار شاه / خداوند شمشیر و تخت و کلاه

ندارد جهان آفرین دست یاز / که آید ببدخواه ما را نیاز

چو رستم بیاید بدین رزمگاه / بدیها سرآید همه بر سپاه

نباشد ز یزدان کسی ناامید / وگر شب شود روی روز سپید

بیک روز کز ما نجستند جنگ / مکن دل ز اندیشه بر خیره تنگ

نبستند بر ما در آسمان / بپایان رسد هر بد بدگمان

اگر بخشش کردگار بلند / چنانست کاید بمابر گزند

به پرهیز و اندیشهٔ نابکار / نه برگردد از ما بد روزگار

یکی کنده سازیم پیش سپاه / چنانچون بود رسم و آیین و راه

همه جنگ را تیغها برکشیم / دو روز دگر ار کشند ار کشیم

ببینیم تا چیست آغازشان / برهنه شود بی‌گمان رازشان

از ایران بیاید همان آگهی / درخشان شود شاخ سرو سهی

سپهدار گودرز بر تیغ کوه / برآمد برفت از میان گروه

چو خورشید تابان ز گنبد بگشت / ز بالا همی سوی خاور گذشت

بزاری خروش آمد از دیده‌گاه / که شد کار گردان ایران تباه

سوی باختر گشت گیتی ز گرد / سراسر بسان شب لاژورد

شد از خاک خورشید تابان بنفش / ز بس پیل و بر پشت پیلان درفش

غو دیده بشنید گودرز و گفت / که جز خاک تیره نداریم جفت

رخش گشت ز اندوه برسان قیر / چنان شد کجا خسته گردد بتیر

چنین گفت کز اختر روزگار / مرا بهره کین آمد و کارزار

ز گیتی مرا شور بختیست بهر / پراگنده بر جای تریاک زهر

نبیره پسر داشتم لشکری / شده نامبردار هر کشوری

بکین سیاوش همه کشته شد / ز من بخت بیدار برگشته شد

ازین زندگانی شدم ناامید / سیه شد مرا بخت و روز سپید

نزادی مرا کاشکی مادرم / نگشتی سپهر بلند از برم

چنین گفت با دیده‌بان پهلوان / که ای مرد بینا و روشن‌روان

نگه کن بتوران و ایران سپاه / که آرام دارند از آوردگاه

درفش سپهدار ایران کجاست / نگه کن چپ لشکر و دست راست

بدو دیده‌بان گفت کز هر دو روی / نه بینم همی جنبش و گفت‌وگوی

ازان کار شد پهلوان پر ز درد / فرود ریخت از دیدگان آب زرد

بنالید و گفت اسپ را زین کنید / ازین پس مرا خشت بالین کنید

شوم پر کنم چشم و آغوش را / بگیرم ببر گیو و شیدوش را

همان بیژن گیو و رهام را / سواران جنگی و خودکام را

به پدرود کردن رخ هر کسی / ببوسم ببارم ز مژگان بسی

نهادند زین بر سمند چمان / خروش آمد از دیده هم در زمان

که ای پهلوان جهان شادباش / ز تیمار و درد و غم آزاد باش

که از راه ایران یکی تیره گرد / پدید آمد و روز شد لاژورد

فراوان درفش از میان سپاه / برآمد بکردار تابنده ماه

بپیش اندرون گرگ پیکر یکی / یکی ماه پیکر ز دور اندکی

درفشی بدید اژدها پیکرش / پدید آمد و شیر زرین سرش

بدو گفت گودرز انوشهٔ بدی / ز دیدار تو دور چشم بدی

چو گفتارهای تو آید بجای / بدین سان که گفتی بپاکیزه رای

ببخشمت چندان گرانمایه چیز / کزان پس نیازت نیاید بنیز

وزان پس چو روزی بایران شویم / بنزدیک شاه دلیران شویم

ترا پیش تختش برم ناگهان / سرت برفرازم بجاه از مهان

چو باد دمنده ازان جایگاه / برو سوی سالار ایران سپاه

همه هرچ دیدی بدیشان بگوی / سبک باش و از هر کسی مژده جوی

بدو دیده‌بان گفت کز دیده‌گاه / نشاید شدن پیش ایران سپاه

چو بینم که روی زمین تار گشت / برین دیده گه دیده بیکار گشت

بکردار سیمرغ ازین دیده‌گاه / برم آگهی سوی ایران سپاه

چنین گفت با دیده‌بان پهلوان / که اکنون نگه کن بروشن روان

دگر باره بنگر ز کوه بلند / که ایشان بنزدیک ما کی رسند

چنین داد پاسخ که فردا پگاه / بکوه هماون رسد آن سپاه

چنان شاد شد زان سخن پهلوان / چو بیجان شده باز یابد روان

وزان روی پیران بکردار گرد / همی راند لشکر بدشت نبرد

سواری بمژده بیامد ز پیش / بگفت آن کجا رفته بد کم و بیش

چو بشنید هومان بخندید و گفت / که شد بی‌گمان بخت بیدار جفت

خروشی بشادی ازان رزمگاه / بابر اندر آمد ز توران سپاه

بزرگان ایران پر از داغ و درد / رخان زرد و لبها شده لاژورد

باندرز کردن همه همگروه / پراگنده گشتند بر گرد کوه

بهر جای کرده یکی انجمن / همی مویه کردند بر خویشتن

که زار این دلیران خسرونژاد / کزیشان بایران نگیرند یاد

کفنها کنون کام شیران بود / زمین پر ز خون دلیران بود

سپهدار با بیژن گیو گفت / که برخیز و بگشای راز از نهفت

برو تا سر تیغ کوه بلند / ببین تا کیند و چه و چون و چند

همی بر کدامین ره آید سپاه / که دارد سراپرده و تخت و گاه

بشد بیژن گیو تا تیغ کوه / برآمد بی‌انبوه دور از گروه

ازان کوه سر کرد هر سو نگاه / درفش سواران و پیل و سپاه

بیامد بسوی سپهبد دوان / دل از غم پر از درد و خسته روان

بدو گفت چندان سپاهست و پیل / که روی زمین گشت برسان نیل

درفش و سنان را خود اندازه نیست / خور از گرد بر آسمان تازه نیست

اگر بشمری نیست انداز و مر / همی از تبیره شود گوش کر

سپهبد چو بشنید گفتار اوی / دلش گشت پر درد و پر آب روی

سران سپه را همه گرد کرد / بسی گرم و تیمار لشکر بخورد

چنین گفت کز گردش روزگار / نبینم همی جز غم کارزار

بسی گشته‌ام بر فراز و نشیب / برویم نیامد ازینسان نهیب

کنون چارهٔ کار ایدر یکیست / اگر چه سلیح و سپاه اندکیست

بسازیم و امشب شبیخون کنیم / زمین را ازیشان چو جیحون کنیم

اگر کشته آییم در کارزار / نکوهش نیابیم از شهریار

نگویند بی نام گردی بمرد / مگر زیر خاکم بباید سپرد

بدین رام گشتند یکسر سپاه / هرانکس که بود اندران رزمگاه

چو شد روی گیتی چو دریای قیر / نه ناهید پیدا نه بهرام و تیر

بیامد دمان دیده‌بان پیش طوس / دوان و شده روی چون سندروس

چنین گفت کای پهلوان سپاه / از ایران سپاه آمد از نزد شاه

سپهبد بخندید با مهتران / که ای نامداران و کنداوران

چو یار آمد اکنون نسازیم جنگ / گهی با شتابیم و گه با درنگ

بنیروی یزدان گو پیلتن / بیاری بیاید بدین انجمن

ازان دیده‌بان گشت روشن‌روان / همه مژده دادند پیر و جوان

طلایه فرستاد بر دشت جنگ / خروش آمد از کوه و آوای زنگ

چو خورشید بر چرخ گنبد کشید / شب تار شد از جهان ناپدید

یکی انجمن کرد خاقان چین / بدیبا بیاراست روی زمین

بپیران چنین گفت کامروز جنگ / بسازیم و روزی نباید درنگ

یکی با سرافراز گردنکشان / خنیده سواران دشمن کشان

ببینیم کایرانیان برچیند / بدین رزمگه اندرون با کیند

چنین گفت پیران که خاقان چین / خردمند شاهیست با آفرین

بران رفت باید که او را هواست / که رای تو بر ما همه پادشاست

وزان پس برآمد ز پرده‌سرای / خروشیدن کوس با کرنای

سنانهای رخشان و جوشان سپاه / شده روی کشور ز لشکر سیاه

ز پیلان نهادند بر پنج زین / بیاراست دیگر بدیبای چین

زبرجد نشانده بزین اندرون / ز دیبای زربفت پیروزه‌گون

بزرین رکیب و جناغ پلنگ / بزرین و سیمین جرسها و زنگ

ز افسر سر پیلبان پرنگار / همه پاک با طوق و با گوشوار

هوا شد ز بس پرنیانی درفش / چو بازار چین سرخ و زرد و بنفش

سپاهی برفت اندران دشت رزم / کزیشان همی آرزو خواست بزم

زمین شد بکردار چشم خروس / ز بس رنگ و آرایش و پیل و کوس

برفتند شاهان لشکر ز جای / هوا پر شد از نالهٔ کرنای

چو از دور طوس سپهبد بدید / سپاه آنچ بودش رده برکشید

ببستند گردان ایران میان / بیاورد گیو اختر کاویان

از آوردگه تا سر تیغ کوه / سپه بود از ایران گروها گروه

چو کاموس و منشور و خاقان چین / چو بیورد و چون شنگل بافرین

نظاره بکوه هماون شدند / نه بر آرزو پیش دشمن شدند

چو از دور خاقان چین بنگرید / خروش سواران ایران شنید

پسند آمدش گفت کاینت سپاه / سوران رزم آور و کینه‌خواه

سپهدار پیران دگرگونه گفت / هنرهای مردان نشاید نهفت

سپهدار کو چاه پوشد بخار / برو اسپ تازد بروز شکار

ازان به که بر خیره روز نبرد / هنرهای دشکن کند زیر گرد

ندیدم سواران و گردنکشان / بگردی و مردانگی زین نشان

بپیران چنین گفت خاقان چین / که اکنون چه سازیم بر دشت کین

ورا گفت پیران کز اندک سپاه / نگیرند یاد اندرین رزمگاه

کشیدی چنین رنج و راه دراز / سپردی و دیدی نشیب و فراز

بمان تا سه روز اندرین رزمگاه / بباشیم و آسوده گردد سپاه

سپه را کنم زان سپس به دو نیم / سرآمد کنون روز پیکار و بیم

بتازند شبگیر تا نیمروز / نبرده سواران گیتی‌فروز

بژوپین و خنجر بتیر و کمان / همی رزم جویند با بدگمان

دگر نیمهٔ روز دیگر گروه / بکوشند تا شب برآید ز کوه

شب تیره آسودگان را بجنگ / برم تا بریشان شود کار تنگ

نمانم که آرام گیرند هیچ / سواران من با سپاه و بسیچ

بدو گفت کاموس کین رای نیست / بدین مولش اندر مرا جای نیست

بدین مایه مردم بدین گونه جنگ / چه باید بدین گونه چندین درنگ

بسازیم یکبار و جنگ‌آوریم / بریشان در و کوه تنگ آوریم

بایران گذاریم ز ایدر سپاه / نمانیم تخت و نه تاج و نه شاه

بر و بومشان پاک و یران کنیم / نه جنگ یلان جنگ شیران کنیم

زن و کودک خرد و پیر و جوان / نه شاه و کنارنگ و نه پهلوان

بایران نمانم بر و بوم و جای / نه کاخ و نه ایوان و نه چارپای

ببد روز چندین چه باید گذاشت / غم و درد و تیمار بیهوده داشت

یک امشب گشاده مدارید راه / که ایشان برانند زین رزمگاه

چو باد سپیده دمان بردمد / سپه جمله باید که اندر چمد

تلی کشته بینی ببالای کوه / تو فردا ز گردان ایران گروه

بدانسان که ایرانیان سربسر / ازین پی نبینند جز مویه گر

بدو گفت خاقان جزین رای نیست / بگیتی چو تو لشکر آرای نیست

همه نامدارن بدین هم سخن / که کاموس شیراوژن افگند بن

برفتند وز جای برخاستند / همه شب همی لشکر آراستند

چو خورشید بر گنبد لاژورد / سراپرده‌ای زد ز دیبای زرد

خروشی بلند آمد از دیده‌گاه / بگودرز کای پهلوان سپاه

سپاه آمد و راه نزدیک شد / ز گرد سپه روز تاریک شد

بجنبید گودرز از جای خویش / بیاورد پوینده بالای خویش

سوی گرد تاریک بنهاد روی / همی شد خلیده دل و راه‌جوی

بیامد چو نزدیک ایشان رسید / درفش فریبرز کاوس دید

که او بد بایران سپه پیش‌رو / پسندیده و خویش سالار نو

پیاده شد از اسپ گودرز پیر / همان لشکر افروز دانش‌پذیر

گرفتند مر یکدگر را کنار / خروشی برآمد ز هر دو بزار

فریبرز گفت ای سپهدار پیر / همیشه بجنگ اندری ناگزیر

ز کین سیاوش تو داری زیان / دریغا سواران گودرزیان

ازیشان ترا مزد بسیار باد / سر بخت دشمن نگونسار باد

سپاس از خداوند خورشید و ماه / که دیدم ترا زنده بر جایگاه

ازیشان ببارید گودرز خون / که بودند کشته بخاک اندرون

بدو گفت بنگر که از بخت بد / همی بر سرم هر زمان بد رسد

درین جنگ پور و نبیره نماند / سپاه و درفش و تبیره نماند

فرامش شدم کار آن کارزار / کنونست رزم و کنونست کار

سپاهست چندان برین دشت و راغ / که روی زمین گشت چون پر زاغ

همه لشکر طوس با این سپاه / چو تیره شبانست با نور ماه

ز چین و ز سقلاب وز هند و روم / ز ویران گیتی و آباد بوم

همانا نماندست یک جانور / مگر بسته بر جنگ ما بر کمر

کنون تا نگویی که رستم کجاست / ز غمها نگردد مرا پشت راست

فریبرز گفت از پس من ز جای / بیامد نبودش جز از رزم رای

شب تیره را تا سپیده دمان / بیاید بره بر نجوید زمان

کنون من کجا گیرم آرامگاه / کجا رانم این خوار مایه سپاه

بدو گفت گودرز رستم چه گفت / که گفتار او را نشاید نهفت

فریبرز گفت ای جهاندیده مرد / تهمتن نفرمود ما را نبرد

بباشید گفت اندران رزمگاه / نباید شدن پیش روی سپاه

بباید بدان رزمگاه آرمید / یکی تا درفش من آید پدید

برفت او و گودرز با او برفت / براه هماون خرامید تفت

چو لشکر پدید آمد از دیده‌گاه / بشد دیده‌بان پیش توران سپاه

کز ایران یکی لشکر آمد بدشت / ازان روی سوی هماون گذشت

سپهبد بشد پیش خاقان چین / که آمد سپاهی ز ایران زمین

ندانیم چندست و سالار کیست / چه سازیم و درمان این کار چیست

بدو گفت کاموس رزم آزمای / بجایی که مهتر تو باشی بپای

بزرگان درگاه افراسیاب / سپاهی بکردار دریای آب

تو دانی چه کردی بدین پنج ماه / برین دشت با خوار مایه سپاه

کنون چون زمین سربسر لشکرست / چو خاقان و منشور کنداورست

بمان تا هنرها پدید آوریم / تو در بستی و ما کلید آوریم

گر از کابل و زابل و مای و هند / شود روی گیتی چو رومی پرند

همانا به تنها تن من نیند / نگویی که ایرانیان خود کیند

تو ترسانی از رستم نامدار / نخستین ازو من برآرم دمار

گرش یک زمان اندر آرم بدام / نمانم که ماند بگیتیش نام

تو از لشکر سیستان خسته‌ای / دل خویش در جنگشان بسته‌ای

یکی بار دست من اندر نبرد / نگه کن که برخیزد از دشت گرد

بدانی که اندر جهان مرد کیست / دلیران کدامند و پیکار چیست

بدو گفت پیران کانوشه بدی / همیشه ز تو دور دست بدی

بپیران چنین گفت خاقان چین / که کاموس را راه دادی بکین

بکردار پیش آورد هرچ گفت / که با کوه یارست و با پیل جفت

از ایرانیان نیست چندین سخن / دل جنگجویان چنین بد مکن

بایران نمانیم یک سرفراز / برآریم گرد از نشیب و فراز

هرانکس که هستند با جاه و آب / فرستیم نزدیک افراسیاب

همه پای کرده به بندگران / وزیشان فگنده فراوان سران

بایران نمانیم برگ درخت / نه گاه و نه شاه و نه تاج و نه تخت

بخندید پیران و کرد آفرین / بران نامداران و خاقان چین

بلشکر گه آمد دلی شادمان / برفتند ترکان هم اندر زمان

چو هومان و لهاک و فرشیدورد / بزرگان و شیران روز نبرد

بگفتند کامد ز ایران سپاه / یکی پیش رو با درفشی سیاه

ز کارآگهان نامداری دمان / برفت و بیامد هم اندر زمان

فریبرز کاوس گفتند هست / سپاهی سرافراز و خسروپرست

چو رستم نباشد ازو باک نیست / دم او برین زهر تریاک نیست

ابا آنک کاموس روز نبرد / همی پیلتن را ندارد بمرد

مبادا که او آید ایدر بجنگ / وگر چند کاموس گردد نهنگ

نه رستم نه از سیستان لشکرست / فریبرز را خاک و خون ایدرست

چنین گفت پیران که از تخت و گاه / شدم سیر و بیزارم از هور و ماه

که چون من شنیدم کز ایران سپاه / خرامید و آمد بدین رزمگاه

بشد جان و مغز سرم پر ز درد / برآمد یکی از دلم باد سرد

بدو گفت کلباد کین درد چیست / چرا باید از طوس و رستم گریست

ز بس گرز و شمشیر و پیل و سپاه / میان اندرون باد را نیست راه

چه ایرانیان پیش ما در چه خاک / ز کیخسرو و طوس و رستم چه باک

پراگنده گشتند ازان جایگاه / سوی خیمهٔ خویش کردند راه

ازان پس چو آگاهی آمد به طوس / که شد روی کشور پر آوای کوس

از ایران بیامد گو پیلتن / فریبرز کاوس و آن انجمن

بفرمود تا برکشیدند کوس / ز گرد سپه کوه گشت آبنوس

ز کوه هماون برآمد خروش / زمین آمد از بانگ اسپان بجوش

سپهبد بریشان زبان برگشاد / ز مازندران کرد بسیار یاد

که با دیو در جنگ رستم چه کرد / بریشان چه آورد روز نبرد

سپاه آفرین خواند بر پهلوان / که بیدار دل باش و روشن‌روان

بدین مژده گر دیده‌خواهی رواست / که این مژده آرایش جان ماست

کنون چون تهمتن بیامد بجنگ / ندارند پا این سپه با نهنگ

یکایک بران گونه رزمی کنیم / که این ننگ از ایرانیان بفگنیم

درفش سرافراز خاقان و تاج / سپرهای زرین و آن تخت عاج

همان افسر پیلبانان بزر / سنانهای زرین و زرین کمر

همان زنگ زرین و زرین جرس / که اندر جهان آن ندیدست کس

همان چتر کز دم طاوس نر / برو بافتستند چندان گهر

جزین نیز چندی بچنگ آوریم / چو جان را بکوشیم و جنگ آوریم

بلشکر چنین گفت بیدار طوس / که هم با هراسیم و هم با فسوس

همه دامن کوه پر لشکرست / سر نامداران ببند اندرست

چو رستم بیاید نکوهش کند / مگر کین سخن را پژوهش کند

که چون مرغ پیچیده بودم بدام / همه کار ناکام و پیکار خام

سپهبد همان بود و لشکر همان / کسی را ندیدم ز گردان دمان

یکی حمله آریم چون شیر نر / شوند از بن که مگر زاستر

سپه گفت کین برتری خود مجوی / سخن زین نشان هیچ گونه مگوی

کزین کوه کس پیشتر نگذرد / مگر رستم این رزمگه بنگرد

بباشیم بر پیش یزدان بپای / که اویست بر نیکوی رهنمای

بفرمان دارندهٔ هور و ماه / تهمتن بیاید بدین رزمگاه

چه داری دژم اختر خویش را / درم بخش و دینار درویش را

بشادی ز گردان ایران گروه / خروشی برآمد ز بالای کوه

چو خورشید زد پنجه بر پشت گاو / ز هامون برآمد خروش چکاو

ز درگاه کاموس برخاست غو / که او بود اسپ افگن و پیش رو

سپاه انجمن کرد و جوشن بداد / دلش پر ز رزم و سرش پر ز باد

زره بود در زیر پیراهنش / کله ترگ بود و قبا جوشنش

بایران خروش آمد از دیده‌گاه / کزین روی تنگ اندر آمد سپاه

درفش سپهبد گو پیلتن / پدید آمد از دور با انجمن

وزین روی دیگر ز توران سپاه / هوا گشت برسان ابر سیاه

سپهبد سورای چو یک لخت کوه / زمین گشته از نعل اسپش ستوه

یکی گرز همچون سر گاومیش / سپاه از پس و نیزه‌دارانش پیش

همی جوشد از گرز آن یال و کفت / سزد گر بمانی ازو در شگفت

وزین روی ایران سپهدار طوس / بابر اندر آورد آوای کوس

خروشیدن دیده‌بان پهوان / چو بشنید شد شاد و روشن‌روان

ز نزدیک گودرز کشواد تفت / سواری بنزد فریبرز رفت

که توران سپه سوی جنگ آمدند / رده برکشیدند و تنگ آمدند

تو آن کن که از گوهر تو سزاست / که تو مهتری و پدر پادشاست

که گرد تهمتن برآمد ز راه / هم اکنون بیاید بدین رزمگاه

فریبرز با لشکری گرد نیو / بیامد بپیوست با طوس و گیو

بر کوه لشکر بیاراستند / درفش خجسته بپیراستند

چو با میسره راست شد میمنه / همان ساقه و قلب و جای بنه

برآمد خروشیدن کرنای / سپه چون سپهر اندر آمد ز جای

چو کاموس تنگ اندر آمد بجنگ / بهامون زمانی نبودش درنگ

سپه را بکردار دریای آب / که از کوه سیل اندر آید شتاب

بیاورد و پیش هماون رسید / هوا نیلگون شد زمین ناپدید

چو نزدیک شد سر سوی کوه کرد / پر از خنده رخ سوی انبوه کرد

که این لشکری گشن و کنداورست / نه پیران و هومان و آن لشکرست

که دارید ز ایرانیان جنگجوی / که با من بروی اندر آرند روی

ببینید بالا و برز مرا / برو بازوی و تیغ و گرز مرا

چو بشنید گیو این سخن بردمید / برآشفت و تیغ از میان برکشید

چو نزدیک‌تر شد بکاموس گفت / که این را مگر ژنده پیلست جفت

کمان برکشید و بزه بر نهاد / ز دادار نیکی دهش کرد یاد

بکاموس بر تیرباران گرفت / کمان را چو ابر بهاران گرفت

چو کاموس دست و گشادش بدید / بزیر سپر کرد سر ناپدید

بنیزه درآمد بکردار گرگ / چو شیری برافراز پیلی سترگ

چو آمد بنزدیک بدخواه اوی / یکی نیزه زد بر کمرگاه اوی

چو شد گیو جنبان بزین اندرون / ازو دور شد نیزهٔ آبگون

سبک تیغ را برکشید از نیام / خروشید و جوشید و برگفت نام

به پیش سوار اندر آمد دژم / بزد تیغ و شد نیزهٔ او قلم

ز قلب سپه طوس چون بنگرید / نگه کرد و جنگ دلیران بدید

بدانست کو مرد کاموس نیست / چنو نیزه‌ور نیز جز طوس نیست

خروشان بیامد ز قلب سپاه / بیاری بر گیو شد کینه‌خواه

عنان را بپیچید کاموس تنگ / میان دو گرد اندر آمد بجنگ

ز تگ اسپ طوس دلاور بماند / سپهبد برو نام یزدان بخواند

به نیزه پیاده به آوردگاه / همی گشت با او بپیش سپاه

دو گرد گرانمایه و یک سوار / کشانی نشد سیر زان کارزار

برین گونه تا تیره شد جای هور / همی بود بر دشت هر گونه شور

چو شد دشت بر گونهٔ آبنوس / پراگنده گشتند کاموس و طوس

سوی خیمه رفتند هر دو گروه / یکی سوی دشت و دگر سوی کوه

چو گردون تهی شد ز خورشید و ماه / طلایه برون شد ز هر دو سپاه

ازان دیده گه دیده، بگشاد لب / که شد دشت پر خاک و تاریک شب

پر از گفتگویست هامون و راغ / میان یلان نیز چندین چراغ

همانا که آمد گو پیلتن / دمان و ز زابل یکی انجمن

چو بشنید گودرز کشواد تفت / شب تیره از کوه خارا برفت

پدید آمد آن اژدهافش درفش / شب تیره‌گون کرد گیتی بنفش

چو گودرز روی تهمتن بدید / شد از آب دیده رخش ناپدید

پیاده شد از اسپ و رستم همان / پیاده بیامد چو باد دمان

گرفتند مر یکدگر را کنار / ز هر دو برآمد خروشی بزار

ازان نامدارن گودرزیان / که از کینه جستن سرآمد زمان

بدو گفت گودرز کای پهلوان / هشیوار و جنگی و روشن‌روان

همی تاج و گاه از تو گیرد فروغ / سخن هرچ گویی نباشد دروغ

تو ایرانیان را ز مام و پدر / بهی هم ز گنج و ز تخت و گهر

چنانیم بی‌تو چو ماهی بخاک / بتنگ اندرون سر تن اندر هلاک

چو دیدم کنون خوب چهر ترا / همین پرسش گرم و مهر ترا

مرا سوگ آن ارجمندان نماند / ببخت تو جز روی خندان نماند

بدو گفت رستم که دل شاد دار / ز غمهای گیتی سر آزاد دار

که گیتی سراسر فریبست و بند / گهی سودمندی و گاهی گزند

یکی را ببستر یکی را بجنگ / یکی را بنام و یکی را بننگ

همی رفت باید کزین چاره نیست / مرا نیز از مرگ پتیاره نیست

روان تو از درد بی‌درد باد / همه رفتن ما بورد باد

ازان پس چو آگاه شد طوس و گیو / ز ایران نبرده سواران نیو

که رستم به کوه هماون رسید / مر او را جهاندیده گودرز دید

برفتند چون باد لشکر ز جای / خروش آمد و نالهٔ کرنای

چو آمد درفش تهمتن پدید / شب تیره لشکر برستم رسید

سپاه و سپهبد پیاده شدند / میان بسته و دلگشاده شدند

خروشی برآمد ز لشکر بدرد / ازان کشتگان زیر خاک نبرد

دل رستم از درد ایشان بخست / بکینه بنوی میان را ببست

بنالید ازان پس بدرد سپاه / چو آگه شد از کار آوردگاه

بسی پندها داد و گفت ای سران / بپیش آمد امروز رزمی گران

چنین است آغاز و فرجام جنگ / یکی تاج یابد یکی گور تنگ

سراپرده زد گرد گیتی‌فروز / پس پشت او لشکر نیمروز

بکوه اندرون خیمه‌ها ساختند / درفش سپهبد برافراختند

نشست از بر تخت بر پیلتن / بزرگان لشکر شدند انجمن

ز یک دست بنشست گودرز و گیو / بدست دگر طوس و گردان نیو

فروزان یکی شمع بنهاد پیش / سخن رفت هر گونه بر کم و بیش

ز کار بزرگان و جنگ سپاه / ز رخشنده خورشید و گردنده ماه

فراوان ازان لشکر بی‌شمار / بگفتند با مهتر نامدار

ز کاموس و شنگل ز خاقان چین / ز منشور جنگی و مردان کین

ز کاموس خود جای گفتار نیست / که ما را بدو راه دیدار نیست

درختیست بارش همه گرز و تیغ / نترسد اگر سنگ بارد ز میغ

ز پیلان جنگی ندارد گریز / سرش پر ز کینست و دل پر ستیز

ازین کوه تا پیش دریای شهد / درفش و سپاهست و پیلان و مهد

اگر سوی ما پهلوان سپاه / نکردی گذر کار گشتی تباه

سپاس از خداوند پیروزگر / ک او آورد رنج و سختی بسر

تن ما بتو زنده شد بی‌گمان / نبد هیچ کس را امید زمان

ازان کشتگان یک زمان پهلوان / همی بود گریان و تیره‌روان

ازان پس چنین گفت کز چرخ ماه / برو تا سر تیره خاک سیاه

نبینی مگر گرم و تیمار و رنج / برینست رسم سرای سپنج

گزافست کردار گردان سپهر / گهی زهر و جنگست و گه نوش و مهر

اگر کشته گر مرده هم بگذریم / سزد گر بچون و چرا ننگریم

چنان رفت باید که آید زمان / مشو تیز با گردش آسمان

جهاندار پیروزگر یار باد / سر بخت دشمن نگونسار باد

ازین پس همه کینه باز آوریم / جهان را بایران نیاز آوریم

بزرگان همه خواندند آفرین / که بی‌تو مبادا زمان و زمین

همیشه بدی نامبردار و شاد / در شاه پیروز بی‌تو مباد

چو از کوه بفروخت گیتی فروز / دو زلف شب تیره بگرفت روز

ازان چادر قیر بیرون کشید / بدندان لب ماه در خون کشید

تبیره برآمد ز هر دو سرای / برفتند گردان لشکر ز جای

سپهدار هومان به پیش سپاه / بیامد همی کرد هر سو نگاه

که ایرانیان را که یار آمدست / که خرگاه و خیمه بکار آمدست

ز یپروزه دیبا سراپرده دید / فراوان بگرد اندرش پرده دید

درفش و سنان سپهبد بپیش / همان گردش اختر بد بپیش

سراپرده‌ای دید دیگر سیاه / درفشی درفشان بکردار ماه

فریبرز کاوس با پیل و کوس / فراوان زده خیمه نزدیک طوس

بیامد پر از غم بپیران بگفت / که شد روز با رنج بسیار جفت

کز ایران ده و دار و بانگ خروش / فراوان ز هر شب فزون بود دوش

بتنها برفتم ز خیمه پگاه / بلشکر بهر جای کردم نگاه

از ایران فراوان سپاه آمدست / بیاری برین رزمگاه آمدست

ز دیبا یکی سبز پرده‌سرای / یکی اژدهافش درفشی بپای

سپاهی بگرد اندرش زابلی / سپردار و با خنجر کابلی

گمانم که رستم ز نزدیک شاه / بیاری بیامد بدین رزمگاه

بدو گفت پیران که بد روزگار / اگر رستم آید بدین کارزار

نه کاموس ماند نه خاقان چین / نه شنگل نه گردان توران زمین

هم‌انگه ز لشکر گه اندر کشید / بیامد سپهدار را بنگرید

وزانجا دمان سوی کاموس شد / بنزدیک منشور و فرطوس شد

که شبگیر ز ایدر برفتم پگاه / بگشتم همه گرد ایران سپاه

بیاری فراوان سپاه آمدست / بسی کینه‌ور رزمخواه آمدست

گمانم که آن رستم پیلتن / که گفتم همی پیش این انجمن

برفت از در شاه ایران سپاه / بیاری بیامد بدین رزمگاه

بدو گفت کاموس کای پر خرد / دلت یکسر اندیشهٔ بد برد

چنان دان که کیخسرو آمد بجنگ / مکن خیره دل را بدین کار تنگ

ز رستم چه رانی تو چندین سخن / ز زابلستان یاد چندین مکن

درفش مرا گر ببیند به چنگ / بدریای چین بر خروشد نهنگ

برو لشکر آرای و برکش سپاه / درفش اندر آور به آوردگاه

چو من با سپاه اندر آیم بجنگ / نباید که باشد شما را درنگ

ببینی تو پیکار مردان کنون / شده دشت یکسر چو دریای خون

دل پهلوان زان سخن شاد گشت / ز اندیشهٔ رستم آزاد گشت

سپه را همه ترگ و جوشن بداد / همی کرد گفتار کاموس یاد

وزان جایگه پیش خاقان چین / بیامد بیوسید روی زمین

بدو گفت شاها انوشه بدی / روانرا بدیدار توشه بدی

بریدی یکی راه دشوار و دور / خریدی چنین رنج ما را بسور

بدین سام بزرم افراسیاب / گذشتی به کشتی ز دریای آب

سپاه از تو دارد همی پشت راست / چنان کن که از گوهر تو سزاست

بیارای پیلان بزنگ و درای / جهان پر کن از نالهٔ کرنای

من امروز جنگ آورم با سپاه / تو با پیل و با کوس در قلبگاه

نگه دار پشت سپاه مرا / بابر اندر آور کلاه مرا

چنین گفت کاموس جنگی بمن / که تو پیش‌رو باش زین انجمن

بسی سخت سوگندهای دراز / بخورد و بر آهیخت گرز از فراز

که امروز من جز بدین گرز جنگ / نسازم وگر بارد از ابر سنگ

چو بشنید خاقان بزد کرنای / تو گفتی که کوه اندر آمد ز جای

ز بانگ تبیره زمین و سپهر / بپوشید کوه و بیفگند مهر

بفرمود تا مهد بر پشت پیل / ببستند و شد روی گیتی چو نیل

بیامد گرازان بقلب سپاه / شد از گرد خورشید تابان سیاه

خروشیدن زنگ و هندی درای / همی دل برآورد گفتی ز جای

ز بس تخت پیروزه بر پشت پیل / درفشان بکردار دریای نیل

بچشم اندرون روشنایی نماند / همی باروان آشنایی نماند

پر از گرد شد چشم و کام سپهر / تو گفتی بقیر اندر اندود چهر

چو خاقان بیامد بقلب سپاه / بچرخ اندرون ماه گم کرد راه

ز کاموس چون کوه شد میمنه / کشیدند بر سوی هامون بنه

سوی میسره نیز پیران برفت / برادرش هومان و کلباد تفت

چو رستم بدید آنک خاقان چه کرد / بیاراست در قلب جای نبرد

چنین گفت رستم که گردان سپهر / ببینیم تا بر که گردد بمهر

چگونه بود بخشش آسمان / کرا زین بزرگان سرآید زمان

درنگی نبودم براه اندکی / دو منزل همی کرد رخشم یکی

کنون سم این بارگی کوفتست / ز راه دراز اندر آشوفتست

نیارم برو کرد نیرو بسی / شدن جنگ جویان به پیش کسی

یک امروز در جنگ یاری کنید / برین دشمنان کامگاری کنید

که گردان سپهر جهان یار ماست / مه و مهر گردون نگهدار ماست

بفرمود تا طوس بربست کوس / بیاراست لشکر چو چشم خروس

سپهبد بزد نای و رویینه خم / خروش آمد و نالهٔ گاودم

بیاراست گودرز بر میمنه / فرستاد بر کوه خارا بنه

فریبرز کاوس بر میسره / جهان چون نیستان شده یکسره

بقلب اندرون طوس نوذر بپای / زمین شد پر از نالهٔ کرنای

جهان شد بگرد اندرون ناپدید / کسی از یلان خویشتن را ندید

بشد پیلتن تا سر تیغ کوه / بدیدار خاقان و توران گروه

سپه دید چندانک دریای روم / ازیشان نمودی چو یک مهره موم

کشانی و شگنی و سقلاب و هند / چغانی و رومی و وهری و سند

جهانی شده سرخ و زرد و سیاه / دگرگونه جوشن دگرگون کلاه

زبانی دگرگون بهر گوشه‌ای / درفش نوآیین و نو توشه‌ای

ز پیلان و آرایش و تخت عاج / همان یاره و افسر و طوق و تاج

جهان بود یکسر چو باغ بهشت / بدیدار ایشان شده خوب زشت

بران کوه سر ماند رستم شگفت / ببر گشتن اندیشه اندر گرفت

که تا چون نماید بما چرخ مهر / چه بازی کند پیر گشته سپهر

فرود آمد از کوه و دل بد نکرد / گذر بر سپاه و سپهبد نکرد

همی گفت تا من کمر بسته‌ام / بیک جای یک سال ننشسته‌ام

فراوان سپه دیده‌ام پیش ازین / ندانم که لشکر بود بیش ازین

بفرمود تا برکشیدند کوس / بجنگ اندر آمد سپهدار طوس

ازان کوه سر سوی هامون کشید / همی نیزه از کینه در خون کشید

بیک نیمه از روز لشکر گذشت / کشیدند صف بر دو فرسنگ دشت

ز گرد سپه روشنایی نماند / ز خورشید شب را جدایی نماند

ز تیر و ز پیکان هوا تیره گشت / همی آفتاب اندران خیره گشت

خروش سواران و اسپان ز دشت / ز بهرام و کیوان همی برگذشت

ز جوش سواران و زخم تبر / همی سنگ خارا برآورد پر

همه تیغ و ساعد ز خون بود لعل / خروشان دل خاک در زیر نعل

دل مرد بددل گریزان ز تن / دلیان ز خفتان بریده کفن

برفتند ازان جای شیران نر / عقاب دلاور برآورد پر

نماند ایچ با روی خورشید رنگ / بجوش آمده خاک بر کوه و سنگ

بلشکر چنین گفت کاموس گرد / که گر آسمان را بباید سپرد

همه تیغ و گرز و کمند آورید / بایرانیان تنگ و بند آورید

جهانجوی را دل بجنگ اندرست / وگرنه سرش زیر سنگ اندرست

دلیری کجا نام او اشکبوس / همی بر خروشید بر سان کوس

بیامد که جوید ز ایران نبرد / سر هم نبرد اندر آرد بگرد

بشد تیز رهام با خود و گبر / همی گرد رزم اندر آمد بابر

برآویخت رهام با اشکبوس / برآمد ز هر دو سپه بوق و کوس

بران نامور تیرباران گرفت / کمانش کمین سواران گرفت

جهانجوی در زیر پولاد بود / بخفتانش بر تیر چون باد بود

نبد کارگر تیر بر گبر اوی / ازان تیزتر شد دل جنگجوی

بگرز گران دست برد اشکبوس / زمین آهنین شد سپهر ابنوس

برآهیخت رهام گرز گران / غمی شد ز پیکار دست سران

چو رهام گشت از کشانی ستوه / بپیچید زو روی و شد سوی کوه

ز قلب سپاه اندر آشفت طوس / بزد اسپ کاید بر اشکبوس

تهمتن برآشفت و با طوس گفت / که رهام را جام باده‌ست جفت

بمی در همی تیغ‌بازی کند / میان یلان سرفرازی کند

چرا شد کنون روی چون سندروس / سواری بود کمتر از اشکبوس

تو قلب سپه را به‌آیین بدار / من اکنون پیاده کنم کارزار

کمان بزه را بباز و فگند / ببند کمر بر بزد تیر چند

خروشید کای مرد رزم آزمای / هم آوردت آمد مشو باز جای

کشانی بخندید و خیره بماند / عنان را گران کرد و او را بخواند

بدو گفت خندان که نام تو چیست / تن بی‌سرت را که خواهد گریست

تهمتن چنین داد پاسخ که نام / چه پرسی کزین پس نبینی تو کام

مرا مادرم نام مرگ تو کرد / زمانه مرا پتک ترگ تو کرد

کشانی بدو گفت بی‌بارگی / بکشتن دهی سر بیکبارگی

تهمتن چنین داد پاسخ بدوی / که ای بیهده مرد پرخاشجوی

پیاده ندیدی که جنگ آورد / سر سرکشان زیر سنگ اورد

بشهر تو شیر و نهنگ و پلنگ / سوار اندر آیند هر سه بجنگ

هم اکنون ترا ای نبرده سوار / پیاده بیاموزمت کارزار

پیاده مرا زان فرستاد طوس / که تا اسپ بستانم از اشکبوس

کشانی پیاده شود همچو من / ز دو روی خندان شوند انجمن

پیاده به از چون تو پانصد سوار / بدین روز و این گردش کارزار

کشانی بدو گفت با تو سلیح / نبینم همی جز فسوس و مزیح

بدو گفت رستم که تیر و کمان / ببین تا هم اکنون سراری زمان

چو نازش باسپ گرانمایه دید / کمان را بزه کرد و اندر کشید

یکی تیر زد بر بر اسپ اوی / که اسپ اندر آمد ز بالا بروی

بخندید رستم به آواز گفت / که بنشین به پیش گرانمایه جفت

سزدگر بداری سرش درکنار / زمانی برآسایی از کارزار

کمان را بزه کرد زود اشکبوس / تنی لرز لرزان و رخ سندروس

برستم برآنگه ببارید تیر / تهمتن بدو گفت برخیره خیر

همی رنجه داری تن خویش را / دو بازوی و جان بداندیش را

تهمتن به بند کمر برد چنگ / گزین کرد یک چوبه تیر خدنگ

یکی تیر الماس پیکان چو آب / نهاده برو چار پر عقاب

کمان را بمالید رستم بچنگ / بشست اندر آورد تیر خدنگ

برو راست خم کرد و چپ کرد راست / خروش از خم چرخ چاچی بخاست

چو سوفارش آمد بپهنای گوش / ز شاخ گوزنان برآمد خروش

چو بوسید پیکان سرانگشت اوی / گذر کرد بر مهرهٔ پشت اوی

بزد بر بر و سینهٔ اشکبوس / سپهر آن زمان دست او داد بوس

قضا گفت گیر و قدر گفت ده / فلک گفت احسنت و مه گفت زه

کشانی هم اندر زمان جان بداد / چنان شد که گفتی ز مادر نزاد

نظاره بریشان دو رویه سپاه / که دارند پیکار گردان نگاه

نگه کرد کاموس و خاقان چین / بران برز و بالا و آن زور و کین

چو برگشت رستم هم اندر زمان / سواری فرستاد خاقان دمان

کزان نامور تیر بیرون کشید / همه تیر تا پر پر از خون کشید

همه لشکر آن تیر برداشتند / سراسر همه نیزه پنداشتند

چو خاقان بدان پر و پیکان تیر / نگه کرد برنا دلش گشت پیر

بپیران چنین گفت کین مرد کیست / ز گردان ایران ورا نام چیست

تو گفتی که لختی فرومایه‌اند / ز گردنکشان کمترین پایه‌اند

کنون نیزه با تیر ایشان یکیست / دل شیر در جنگشان اندکیست

همی خوار کردی سراسر سخن / جز آن بد که گفتی ز سر تا به بن

بدو گفت پیران کز ایران سپاه / ندانم کسی را بدین پایگاه

کجا تیر او بگذرد بر درخت / ندانم چه دارد بدل شوربخت

از ایرانیان گیو و طوس‌اند مرد / که با فر و برزند روز نبرد

برادرم هومان بسی پیش طوس / جهان کرد بر گونهٔ آبنوس

بایران ندانم که این مرد کیست / بدین لشکر او را هم آورد کیست

شوم بازپرسم ز پرده‌سرای / بیارند ناکام نامش بجای

بیامد پر اندیشه و روی زرد / بپرسید زان نامداران مرد

بپیران چنین گفت هومان گرد / که دشمن ندارد خردمند خرد

بزرگان ایران گشاده‌دلند / تو گویی که آهن همی بگسلند

کنون تا بیامد از ایران سپاه / همی برخروشند زان رزمگاه

بدو گفت پیران که هر چند یار / بیاید بر طوس از ایران سوار

چو رستم نباشد مرا باک نیست / ز گرگین و بیژن دلم چاک نیست

سپه را دو رزم گرانست پیش / بجویند هر کس بدین نام خویش

وزان جایگه پیش کاموس رفت / بنزدیک منشور و فرطوس تفت

چنین گفت کامروز رزمی بزرگ / برفت و پدید آمد از میش گرگ

ببینید تا چارهٔ کار چیست / بران خستگیها بر آزار چیست

چنین گفت کاموس کامروز جنگ / چنان بد که نام اندر آمد بننگ

برزم اندرون کشته شد اشکبوس / وزو شادمان شد دل گیو و طوس

دلم زان پیاده به دو نیم شد / کزو لشکر ما پر از بیم شد

ببالای او بر زمین مرد نیست / بدین لشکر او را هم آورد نیست

کمانش تو دیدی و تیر ایدرست / بزور او ز پیل ژیان برترست

همانا که آن سگزی جنگجوی / که چندین همی برشمردی ازوی

پیاده بدین رزمگاه آمدست / بیاری ایران سپاه آمدست

بدو گفت پیران که او دیگرست / سواری سرافراز و کنداورست

بترسید پس مرد بیدار دل / کجا بسته بود اندران کار دل

ز پیران بپرسید کان شیر مرد / چگونه خرامد بدشت نبرد

ز بازو و برزش چه داری نشان / چه گوید بورد با سرکشان

چگونست مردی و دیدار اوی / چگونه شوم من بپیکار اوی

گرا یدونک اویست کامد ز راه / مرا رفت باید به آوردگاه

بدو گفت پیران که این خود مباد / که او آید ایدر کند رزم یاد

یکی مرد بینی چو سرو سهی / بدیدار با زیب و با فرهی

بسا رزمگاها که افراسیاب / ازو گشت پیچان و دیده پرآب

یکی رزمسازست و خسروپرست / نخست او برد سوی شمشیر دست

بکین سیاوش کند کارزار / کجا او بپروردش اندر کنار

ز مردان کنند آزمایش بسی / سلیح ورا برنتابد کسی

نه برگیرد از جای گرزش نهنگ / اگر بفگند بر زمین روز جنگ

زهی بر کمانش بر از چرم شیر / یکی تیر و پیکان او ده ستیر

برزم اندر آید بپوشد زره / یکی جوشن از بر ببندد گره

یکی جامه دارد ز چرم پلنگ / بپوشد بر و اندر آید بجنگ

همی نام ببربیان خواندش / ز خفتان و جوشن فزون داندش

نسوزد در آتش نه از آب تر / شود چون بپوشد برآیدش پر

یکی رخش دارد بزیر اندرون / تو گفتی روان شد که بیستون

همی آتش افروزد از خاک و سنگ / نیارامد از بانگ هنگام جنگ

ابا این شگفتی بروز نبرد / سزد گر نداری تو او را بمرد

چو بشنید کاموس بسیار هوش / بپیران سپرد آن زمان چشم و گوش

همانا خوش آمدش گفتار اوی / برافروخت زان کار بازار اوی

بپیران چنین گفت کای پهلوان / تو بیدار دل باش و روشن‌روان

ببین تا چه خواهی ز سوگند سخت / که خوردند شاهان بیدار بخت

خورم من فزون زان کنون پیش تو / که روشن شود زان دل و کیش تو

که زین را نبردارم از پشت بور / بنیروی یزدان کیوان و هور

مگر بخت و رای تو روشن کنم / بریشان جهان چشم سوزن کنم

بسی آفرین خواند پیران بدوی / که ای شاه بینادل و راست‌گوی

بدین شاخ و این یال و بازوی و کفت / هنرمند باشی ندارم شگفت

بکام تو گردد همه کار ما / نماندست بسیار پیکار ما

وزان جایگه گرد لشکر بگشت / بهر خیمه و پرده‌ای برگذشت

بگفت این سخن پیش خاقان چین / همی گفت با هر کسی همچنین

ز خورشید چون شد جهان لعل فام / شب تیره بر چرخ بگذاشت گام

دلیران لشکر شدند انجمن / که بودند دانا و شمشیرزن

بخرگاه خاقان چین آمدند / همه دل پر از رزم و کین آمدند

چو کاموس اسپ افگن شیر مرد / چو منشور و فرطوس مرد نبرد

شمیران شگنی و شنگل ز هند / ز سقلاب چون کندر وشاه سند

همی رای زد رزم را هر کسی / از ایران سخن گفت هر کس بسی

ازان پس بران رایشان شد درست / که یکسر بخون دست بایست شست

برفتند هر کس برام خویش / بخفتند در خیمه با کام خویش

چو باریک و خمیده شد پشت ماه / ز تاریک زلف شبان سیاه

بنزدیک خورشید چون شد درست / برآمد پر از آب رخ را بشست

سپاه دو کشور برآمد بجوش / بچرخ بلند اندر آمد خروش

چنین گفت خاقان که امروز جنگ / نباید که چون دی بود با درنگ

گمان برد باید که پیران نبود / نه بی او نشاید نبرد آزمود

همه همگنان رزمساز آمدیم / بیاری ز راه دراز آمدیم

گر امروز چون دی درنگ آوریم / همه نام را زیر ننگ آوریم

و دیگر که فردا ز افراسیاب / سپاس اندر آرام جوییم و خواب

یکی رزم باید همه همگروه / شدن پیش لشکر بکردار کوه

ز من هدیه و بردهٔ زابلی / بیابید با شارهٔ کابلی

ز ده کشور ایدر سرافراز هست / بخواب و به خوردن نباید نشست

بزرگان ز هر جای برخاستند / بخاقان چین خواهش آراستند

که بر لشکر امروز فرمان تراست / همه کشور چین و توران تراست

یک امروز بنگر بدین رزمگاه / که شمشیر بارد ز ابر سیاه

وزین روی رستم بایرانیان / چنین گفت کاکنون سرآمد زمان

اگر کشته شد زین سپاه اندکی / نشد بیش و کم از دو سیصد یکی

چنین یکسره دل مدارید تنگ / نخواهم تن زنده بی‌نام و ننگ

همه لشکر ترک از اشکبوس / برفتند رخساره چون سندروس

کنون یکسره دل پر از کین کنید / بروهای جنگی پر از چین کنید

که من رخش را بستم امروز نعل / بخون کرد خواهم سر تیغ لعل

بسازید کامروز روز نوست / زمین سربسر گنج کیخسروست

میان را ببندید کز کارزار / همه تاج یابید با گوشوار

بزرگان برو خواندند آفرین / که از تو فروزد کلاه و نگین

بپوشید رستم سلیح نبرد / به آوردگه رفت با داروبرد

زره زیر بد جوشن اندر میان / ازان پس بپوشید ببربیان

گرانمایه مغفر بسر بر نهاد / همی کرد بدخواهش از مرگ یاد

بنیروی یزدان میان را ببست / نشست از بر رخش چون پیل مست

ز بالای او آسمان خیره گشت / زمین از پی رخش او تیره گشت

برآمد ز هر دو سپه بوق و کوس / زمین آهنین شد سپهر آبنوس

جهان لرز لرزان شد و دشت و کوه / زمین شد ز نعل ستوران ستوه

وزین روی کاموس بر میمنه / پس پشت او ژنده پیل و بنه

ابر میسره لشکر آرای هند / زره‌دار با تیغ و هندی پرند

بقلب اندرون جای خاقان چین / شده آسمان تار و جنبان زمین

وزین رو فریبرز بر میسره / چو خورشید تابان ز برج بره

سوی میمنه پور کشواد بود / که کتفش همه زیر پولاد بود

بقلب اندرون طوس نوذر بپای / به پیش سپه کوس با کرنای

همی دود آتش برآمد ز آب / نبیند چنین رزم جنگی بخواب

برآمد ز هر سوی لشکر خروش / همی پیل را زان بدرید گوش

نخستین که آمد میان دو صف / ز خون جگر بر لب آورده کف

سپهبد سرافراز کاموس بود / که با لشکر و پیل و با کوس بود

همی برخروشید چون پیل مست / یکی گرزهٔ گام پیکر بدست

که آن جنگجوی پیاده کجاست / که از نامداران چنین رزم خواست

کنون گر بیاید به آوردگاه / تهی ماند از تیر او جایگاه

ورا دیده بودند گردان نیو / چو طوس سرافراز و رهام و گیو

کسی را نیامد همی رزم رای / ز گردان ایران تهی ماند جای

که با او کسی را نبد تاو جنگ / دلیران چو آهو و او چون پلنگ

یکی زابلی بود الوای نام / سبک تیغ کین برکشید از نیام

کجا نیزهٔ رستم او داشتی / پس پشت او هیچ نگذاشتی

بسی رنج برده بکار عنان / بیاموخته گرز و تیر و سنان

برنج و بسختی جگر سوخته / ز رستم هنرها بیاموخته

بدو گفت رستم که بیدار باش / بورد این ترک هشیار باش

مشو غرق ز آب هنرهای خویش / نگه‌دار بر جایگه پای خویش

چو قطره بر ژرف دریا بری / بدیوانگی ماند این داوری

شد الوای آهنگ کاموس کرد / که جوید بورد با او نبرد

نهادند آوردگاهی بزرگ / کشانی بیامد بکردار گرگ

بزد نیزه و برگرفتش ز زین / بینداخت آسان بروی زمین

عنان را گران کرد و او را بنعل / همی کوفت تا خاک او کرد لعل

تهمتن ز الوای شد دردمند / ز فتراک بگشاد پیچان کمند

چو آهنگ جنگ سران داشتی / کمندی و گرزی گران داشتی

بیامد بغرید چون پیل مست / کمندی ببازو و گرزی بدست

بدو گفت کاموس چندین مدم / بنیروی این رشتهٔ شصت خم

چنین پاسخ آورد رستم که شیر / چو نخچیر بیند بغرد دلیر

نخستین برین کینه بستی کمر / ز ایران بکشتی یکی نامور

کنون رشته خوانی کمند مرا / ببینی همی تنگ و بند مرا

زمانه ترا از کشانی براند / چو ایدر بدت خاک جایت نماند

برانگیخت کاموس اسپ نبرد / هم آورد را دید با دارو برد

بینداخت تیغ پرند آورش / همی خواست از تن بریدن سرش

سر تیغ بر گردن رخش خورد / ببرید بر گستوان نبرد

تن رخش را زان نیامد گزند / گو پیلتن حلقه کرد آن کمند

بینداخت و افگندش اندر میان / برانگیخت از جای پیل ژیان

بزین اندر آورد و کردش دوال / عقابی شده رخش با پر و بال

سوار از دلیری بیفشارد ران / گران شد رکیب و سبک شد عنان

همی خواست کان خم خام کمند / بنیرو ز هم بگسلاند ز بند

شد از هوش کاموس و نگسست خام / گو پیلتن رخش را کرد رام

عنان را بیچید و او را ز زین / نگون اندر آورد و زد بر زمین

بیامد ببستش بخم کمند / بدو گفت کاکنون شدی بی‌گزند

ز تو تنبل و جادوی دور گشت / روانت بر دیو مزدور گشت

سرآمد بتو بر همه روز کین / نبینی زمین کشانی و چین

گمان تو آن بد که هنگام جنگ / کسی چون تو نگرفت خنجر بچنگ

مبادا که کین آورد سرفراز / که بس زود بیند نشیب و فراز

دو دست از پس پشت بستش چو سنگ / بخم کمند اندر آورد چنگ

بیامد خرامان بایران سپاه / بزیر کش اندر تن کینه‌خواه

بگردان چنین گفت کین رزمجوی / ز بس زور و کین اندر آمد بروی

چنین است رسم سرای فریب / گهی در فراز و گهی در نشیب

بایران همی شد که ویران کند / کنام پلنگان و شیران کند

به زابلستان و به کابلستان / نه ایوان بود نیز و نه گلستان

نیندازد از دست گوپال را / مگر گم کند رستم زال را

کفن شد کنون مغفر و جوشنش / ز خاک افسر و گرد پیراهنش

شما را بکشتن چگونست رای / که شد کار کاموس جنگی ز پای

بیفگند بر خاک پیش سران / ز لشکر برفتند کنداوران

تنش را بشمشیر کردند چاک / بخون غرقه شد زیر او سنگ و خاک

بمردی نباید شد اندر گمان / که بر تو درازست دست زمان

بپایان شد این رزم کاموس گرد / همی شد که جان آورد جان ببرد