فردوسی › بخش ۱۴| ” میراث‌دار ادب پارسی “

پس آگاهی آمد به شاه بزرگ / ز مهراب و دستان سام سترگ

ز پیوند مهراب وز مهر زال / وزان ناهمالان گشته همال

سخن رفت هر گونه با موبدان / به پیش سرافراز شاه ردان

چنین گفت با بخردان شهریار / که بر ما شود زین دژم روزگار

چو ایران ز چنگال شیر و پلنگ / برون آوریدم به رای و به جنگ

فریدون ز ضحاک گیتی بشست / بترسم که آید ازان تخم رست

نباید که بر خیره از عشق زال / همال سرافگنده گردد همال

چو از دخت مهراب و از پور سام / برآید یکی تیغ تیز از نیام

اگر تاب گیرد سوی مادرش / زگفت پراگنده گردد سرش

کند شهر ایران پر آشوب و رنج / بدو بازگردد مگر تاج و گنج

همه موبدان آفرین خواندند / ورا خسرو پاک‌دین خواندند

بگفتند کز ما تو داناتری / به بایستها بر تواناتری

همان کن کجا با خرد درخورد / دل اژدها را خرد بشکرد

بفرمود تا نوذر آمدش پیش / ابا ویژگان و بزرگان خویش

بدو گفت رو پیش سام سوار / بپرسش که چون آمد از کارزار

چو دیدی بگویش کزین سوگرای / ز نزدیک ماکن سوی خانه رای

هم آنگاه برخاست فرزند شاه / ابا ویژگان سرنهاده به راه

سوی سام نیرم نهادند روی / ابا ژنده‌پیلان پرخاش جوی

چو زین کار سام یل آگاه شد / پذیره سوی پورکی شاه شد

ز پیش پدر نوذر نامدار / بیامد به نزدیک سام سوار

همه نامداران پذیره شدند / ابا ژنده‌پیل و تبیره شدند

رسیدند پس پیش سام سوار / بزرگان و کی نوذر نامدار

پیام پدر شاه نوذر بداد / به دیدار او سام یل گشت شاد

چنین داد پاسخ که فرمان کنم / ز دیدار او رامش جان کنم

نهادند خوان و گرفتند جام / نخست از منوچهر بردند نام

پس از نوذر و سام و هر مهتری / گرفتند شادی ز هر کشوری

به شادی درآمد شب دیریاز / چو خورشید رخشنده بگشاد راز

خروش تبیره برآمد ز در / هیون دلاور برآورد پر

سوی بارگاه منوچهر شاه / به فرمان او برگرفتند راه

منوچهر چون یافت زو آگهی / بیاراست دیهیم شاهنشهی

ز ساری و آمل برآمد خروش / چو دریای سبز اندر آمد به جوش

ببستند آئین ژوپین وران / برفتند با خشتهای گران

سپاهی که از کوه تا کوه مرد / سپر در سپر ساخته سرخ و زرد

ابا کوس و با نای روئین و سنج / ابا تازی اسپان و پیلان و گنج

ازین گونه لشکر پذیره شدند / بسی با درفش و تبیره شدند

چو آمد به نزدیکی بارگاه / پیاده شد و راه بگشاد شاه

چو شاه جهاندار بگشاد روی / زمین را ببوسید و شد پیش اوی

منوچهر برخاست از تخت عاج / ز یاقوت رخشنده بر سرش تاج

بر خویش بر تخت بنشاختش / چنان چون سزا بود بنواختش

وزان گرگساران جنگ آوران / وزان نره دیوان مازندران

بپرسید و بسیار تیمار خورد / سپهبد سخن یک به یک یادکرد

که نوشه زی ای شاه تا جاودان / ز جان تو کوته بد بدگمان

برفتم بران شهر دیوان نر / نه دیوان که شیران جنگی به بر

که از تازی اسپان تکاورترند / ز گردان ایران دلاورترند

سپاهی که سگسار خوانندشان / پلنگان جنگی نمایندشان

ز من چون بدیشان رسید آگهی / از آواز من مغزشان شد تهی

به شهر اندرون نعره برداشتند / ازان پس همه شهر بگذاشتند

همه پیش من جنگ جوی آمدند / چنان خیره و پوی پوی آمدند

سپه جنب جنبان شد و روز تار / پس اندر فراز آمد و پیش غار

نبیره جهاندار سلم بزرگ / به پیش سپاه اندر آمد چو گرگ

سپاهی به کردار مور و ملخ / نبد دشت پیدا نه کوه و نه شخ

چو برخاست زان لشکر گشن گرد / رخ نامداران ما گشت زرد

من این گرز یک زخم برداشتم / سپه را هم آنجای بگذاشتم

خروشی خروشیدم از پشت زین / که چون آسیا شد بریشان زمین

دل آمد سپه را همه بازجای / سراسر سوی رزم کردند رای

چو بشنید کاکوی آواز من / چنان زخم سرباز کوپال من

بیامد به نزدیک من جنگ ساز / چو پیل ژیان با کمند دراز

مرا خواست کارد به خم کمند / چو دیدم خمیدم ز راه گزند

کمان کیانی گرفتم به چنگ / به پیکان پولاد و تیر خدنگ

عقاب تکاور برانگیختم / چو آتش بدو بر تبر ریختم

گمانم چنان بد که سندان سرش / که شد دوخته مغز تا مغفرش

نگه کردم از گرد چون پیل مست / برآمد یکی تیغ هندی به دست

چنان آمدم شهریارا گمان / کزو کوه زنهار خواهد بجان

وی اندر شتاب و من اندر درنگ / همی جستمش تا کی آید به چنگ

چو آمد به نزدیک من سرفراز / من از چرمه چنگال کردم دراز

گرفتم کمربند مرد دلیر / ز زین برگسستم بکردار شیر

زدم بر زمین بر چو پیل ژیان / بدین آهنین دست و گردی میان

چو افگنده شد شاه زین گونه خوار / سپه روی برگشت از کارزار

نشیب و فراز بیابان و کوه / به هر سو شده مردمان هم گروه

سوار و پیاده ده و دو هزار / فگنده پدید آمد اندر شمار

چو بشنید گفتار سالار شاه / برافراخت تا ماه فرخ کلاه

چو روز از شب آمد بکوشش ستوه / ستوهی گرفته فرو شد به کوه

می و مجلس آراست و شد شادمان / جهان پاک دید از بد بدگمان

به بگماز کوتاه کردند شب / به یاد سپهبد گشادند لب

چو شب روز شد پردهٔ بارگاه / گشادند و دادند زی شاه راه

بیامد سپهدار سام سترگ / به نزد منوچهر شاه بزرگ

چنی گفت با سام شاه جهان / کز ایدر برو با گزیده مهان

به هندوستان آتش اندر فروز / همه کاخ مهراب و کابل بسوز

نباید که او یابد از بد رها / که او ماند از بچهٔ اژدها

زمان تا زمان زو برآید خروش / شود رام گیتی پر از جنگ و جوش

هر آنکس که پیوستهٔ او بود / بزرگان که در دستهٔ او بود

سر از تن جدا کن زمین را بشوی / ز پیوند ضحاک و خویشان اوی

چنین داد پاسخ که ایدون کنم / که کین از دل شاه بیرون کنم

ببوسید تخت و بمالید روی / بران نامور مهر انگشت اوی

سوی خانه بنهاد سر با سپاه / بدان باد پایان جوینده راه