قدسی مشهدی › در وصف ناتوانی و بیماری| ” میراث‌دار ادب پارسی “

مسلمانان فغان زین ناتوانی / که دارد در گمانم زندگانی

بود مشکل، ستادن بر من زار / چو برگ کاه بی امداد دیوار

وگر بهر ستادن دست گیرم / چو برگ لاله گیرد پا به قیرم

سرم چندان عصا را متّکا کرد / که خود را همچو گو جزو عصا کرد

ازان با شعله‌ام چون شمع همراه / که نتوانم کشیدن بی مدد آه

بود دستم به دست ناتوانی / سرم را تکیه بر دوش گرانی

چنان از تربیت جسمم جدا ماند / که موی و ناخن از نشو و نما ماند

چو مژگان را گران بر دیده دیدم / چو مویش از کنار داغ چیدم

ز بس کز استخوان شد پوست مایوس / جدا شد استخوان چون شمع فانوس

رسانیده به جایی ضعف حالم / که گیرد پشّه‌ای در زیر بالم

نظر در دیده‌ام از ضعف شد پیر / تنم از سایه مژگان به زنجیر

حباب‌آسا مرا پروای تن نیست / به غیر از یک نفس در پیرهن نیست

به چیزی دیگرم دل نیست خرسند / به تار آه خویشم چون گره، بند

ازان مویی که صد ره بر شکافی / برای پوششم تاری‌ست کافی

چو تن رفت از میان، ضعف تن از چیست / به ذات خویش قایم جز خدا کیست

اگر ملک سلیمانم دهد کس / به قدر نقش پای مور، جا بس

درین ضعف از توانایی چه لافم؟ / که باشد ارزنی صد کوه قافم

چو ذوق رفتن آید در ضمیرم / ز طفلان راه رفتن یاد گیرم

نیارم بی عصا یک گام رفتن / دو گامی با عصا تا شام رفتن

ز بس ضعف تنم افکنده از کار / کنم خود را غلط با نقش دیوار

چو قوت، بی‌وفایی در جهان نیست / چو صحّت، زودرنجی در میان نیست

مناز از قوت پنجاه‌ساله / که یک شب بهر تب باشد نواله

نباشد رعشه من اختیاری / چو برگ بید از باد بهاری

اگر بر سایه مورم فتد راه / شوم از ظلمت جاوید آگاه

چنان کم شد توانایی و تابم / که طوفانی کند موج سرابم

نمی‌چسبد لباسم بر تن زار / مگر بر جامه‌ام دوزند چون تار

بود بر من یکی از ضعف پیکر / صدای پای مور و شور محشر

ازان دستم ز خاتم می‌گریزد / که از آب نگین طوفان نخیزد

به عرض مو، رهی گر آیدم پیش / مقام از گام در راهم بود بیش

چو مشت ارزن آرد بر رهم باد / ز کوهستان قافم می‌دهد یاد

ز ضعفم می‌کند هر دم عصا گم / بچسبم بر عصا گر چون سریشم

اگر موج سراب آید به خوابم / چو طوفان افکند در اضطرابم

فتد صد ساله راهم گر به گردن / ز نقش پای نتوانم گذشتن

گر اندازد حبابم سایه بر سر / بود ز افتادن گردون گران‌تر

دیار قحط شد گویی تن من / که در وی گوشت عنقا شد چو روغن

نسیمی از قضا گر آیدم پیش / چو گل، اجزای من گیرد سر خویش

ازان مویم که بر ساعد زند تاب / فتاده ماهی دستم به قلاب

تن زار مرا از هم‌نشینان / نبیند کس به جز باریک‌بینان

نبینم آفت از کس بی خلافی / مگر افتم به دست موشکافی

ز ضعفم کی مدقّق را خبر شد؟ / که بایست اندکی باریک‌تر شد

توانم گر گذشت از خود من زار / گذشتن از صراطم نیست دشوار

کشیده آنچنان ضعفم در آغوش / که دستم راست دست دیگران دوش

ز دست من چه کار آید ازین بیش / که آورده‌ست تاب پنجه خویش

ندارم تاب تعظیم از نحیفی / به کبرم متهم دارد ضعیفی

نمانده قوت رفتن ز خویشم / ضعیفی چند گام آورده پیشم

نیابم بر تن ضعف آنقدر دست / که بینم ساعدم در آستین هست

ز ثقل ناخنم شد پنجه افگار / ستیز دیگرانم نیست در کار

ندارم بر شکست نفس خود دست / گرفتارم به دست نفس، پیوست

دلم از ضعف نتواند تپیدن / نفس دارد معافم درکشیدن

مرا منزل نه غرجستان نه غورست / سواد اعظم من، چشم مور است

چو گیرد در زرم از پای تا سر / ز گل نقصان شود یک خرده زر

چو کلکم بر ورق حرفی نگارد / قلم، موی سر خویشم شمارد

نیفتد تا ز هم از رعشه در مشت / به بند جامه‌بندم بند انگشت

اگر بیند چو خس در بوستانم / کشد بلبل به سوی آشیانم

نکرده هیچ بیرون ضعفم از مشت / به بازو رفته انگشتر ز انگشت

درین بستان‌سرا یا رب کجا ماند / که با خویشم صبا همره نگرداند

عجب نبود گرم پنهان بود راز / که نتوانم ز دل حرفی کشم باز

نشستم آنقدر از ضعف خاموش / که شد چون غنچه گفتارم فراموش

ز بس ضعف نفس در سینه بینم / نفس چون صبح در آیینه بینم

به فرض ار پشّه‌ای بر من نشیند / تنم را نقش پای خویش بیند

ز بس ضعف بدن موری تواند / که سوی خرمن ماهم کشاند

نمی‌دانم که ضعف از من چه کم کرد / تواند موی را تیغم قلم کرد

فتاد از ضعف این ننگم به گردن / که نتوانم دل خود را شکستن

بده انصاف، با این ضعف و سستی / کشم تا کی خمار تندرستی؟

بحمدالله که شد اعضای من سست / که دست از ضعف نتوانم ز جان شست

چنان از ناتوانی رفت هوشم / که تا امروز، دی دارد به دوشم

بدین صورت که بینی ناتوانم / به نوعی ناامید از دوستانم

که با این ضعف اگر کوه آیدم پیش / ندارم تکیه الّا بر دل خویش

مرا بر رفتن گامی دریغ است / مگر بر زانویم آیینه تیغ است؟

بود سطح نگینم گر گذرگاه / به جان آیم ز ناهمواری راه

چو نتوانم زدن با همرهان بال / چو طفلان پای برچینم ز دنبال

ندارم زور پای از پی کشیدن / به همراهان بود مشکل رسیدن

کنم دایم حدیث ضعف اظهار / ندارم دست‌پیچی جز تن زار

نیابد از عصا دستم خراشی / اگر مو را توان دادن تراشی

ندارم بر شکست آستین دست / که بین ساعدم در آستین هست

درین ضعفم اگر سوزند، شاید / که دود از آتش من برنیاید

مرا گر سایه موری کند زیر / کند عاجزترم از ناخن شیر

به غیر از نسبت اینجا نیست منظور / گرفت از بال سیمرغم پر مور

ز پیری شاکرم چندان که گویی / که زورم شد دو چندان از دو مویی

بود رشک مه نو جسم زارم / کز آسیب اشارت در حصارم

نمی‌جنبانمش چون باد، گستاخ / عصا آسوده در دستم به از شاخ

اگر رنگ حنا دستم نیفشرد / چو مرجان خون چرا در پنجه‌ام مرد؟

ز ضعفم سر به سودا آشنا نیست / به سر داغم کم از سنگ آسیا نیست

فلک یک جو به حال من نپرداخت / ز ضعفم در شکاف گندم انداخت

رگم کز ضعف آرامش‌پذیرست / به روی پوست، موجی بر حریر است

مده گو، زحمت پیراهنم کس / حریر پوست، پیراهن مرا بس

چنان زد ناتوانی در تنم چنگ / که شد زرد استخوانم را چو بیرنگ

چو دیدم ناتوانی کرده سستم / ز لطف شاه، استمداد جستم

به یک دم لطف شاهم قوتی داد / که قوت‌های پیشم رفت از یاد

مسیحایی مرا بر سر فرستاد / که یمن مقدمش جان نوم داد

شهنشاهی که از تاریخ عالم / رساند پادشاهی تا به آدم

زری در کیسه کون و مکان نیست / که بر سکه شاه جهان نیست

زبان خامه‌ام چون گوهر افشاند / شهاب‌الدین محمد بر زبان راند

فلک در جنب قدر او خیالی / ز ملک او زمین هند، خالی

جهان گر داشتی وسعت ازین بیش / نهادی همتش گامی دگر پیش

فلک قدرا! سلیمان بارگاها! / ملایک سیرتا! انجم سپاها!

مگو، زور طبیعت شد ز دستم / ز زخم صید پرس احوال شستم

مرا زور طبیعت برقرار است / درین دریا گهر بیش از شمارست

به مدحت گوهر آرم آنقدر پیش / که نشماری جهان را یک صدف بیش

مرا سرگرم کن در مدح‌خوانی / نداند شمع پیری از جوانی

نشد کام خزان حاصل ز باغم / دهد گل تا دم آخر چراغم

چو بردارد ز خاکم لطفا شاهی / چو داغ از اخترم افتد سیاهی

خراسان نیست آن کشور که آسان / توان برداشتن دل از خراسان

به فردوسم مبر گو قسمت از طوس / من و حرمان طوس، افسوس افسوس

نمی‌گویم خراسان این و آن است / اگر نیک است اگر بد آشیان است

جوانی را در ایران صرف کردم / به پیری هند گردید آبخوردم

خدا داند که از هر جستجویی / به جز مشهد ندارم آرزویی

ندارم بر همای جنت افسوس / خوشم چون جغد با ویرانه طوس