قدسی مشهدی › بخش ۲| ” میراث‌دار ادب پارسی “

سخن بهر جسم زبان است جان / سخن بس گرامی‌ترست از زبان

سخن چیست، پیرایه نفع و ضر / که هم خیر محض است و هم محض شر

که بخشد به جز صانع جان و تن؟ / سخن را زبان و زبان را سخن

عیان است از معنی کن‌فکان / که اول سخن زاد و آخر جهان

سخن را همین بس بود اعتبار / که ناشی شد اول ز پروردگار

سخن باده است و زبان می‌فروش / شناسنده هوش و خریدار گوش

به گوش شهان، گوهر شاهوار / برای سخن می‌کشد انتظار

ز دل تا زبان وز زبان تا به گوش / ازین نشئه دارند جوش و خروش

گواهی دهندش به حسن قبول / کلام خدا و حدیث رسول

روان روان در ریاض بدن / بود شبنمی از بهار سخن

سخن مایه کفر و ایمان بود / سخن آفریننده جان بود

سخن کرد احیای جان در بدن / که گوید ز جان گر نباشد سخن؟

سخن را خریدار نشمرده سست / بود از سخن سکه زر درست

رموز معانی بیان می‌کند / نی خشک را تر زبان می‌کند

به ابرو سخن گر ندادی زبان / نمی‌بود ابرو اشارات‌دان

سخن چیست، سرمایه خیر و شر / که هم پرده‌دارست و هم پرده‌در

لب از وی گهر سفتن اندوخته / زبان را زبان‌دانی آموخته

سخن آفتاب است و لب مشرقش / سخن هست عذرا، زبان وامقش

ز نقدش بود پر چو همیان قلم / که تا شد نگون، ریخت بر روی هم

ازو گوش‌ها پرگهر چون صدف / وزو زنده بر مرده دارد شرف

گهی رشته نظم را گوهر است / گهی تارک نشر را افسرست

چو یوسف رود جانب چاه گوش / که ناخن زند بر دل از راه گوش

رموز معانیش باشد بیان / بود لوح محفوظ علمش زبان

سزد بر ورق گر ز آب سخن / سیاهی، سیاهی بشوید ز تن

نکردی اگر همتش یاوری / قلم را که دادی زبان‌آوری؟

به خضر قلم می‌دهد از دوات / ز سرچشمه قیر آب حیات

سخن را خموشی چو گردد گرو / شود ایمن از آفت بد شنو

سخن چون زند بانگ بر مشتری / کشد پنبه بیرون ز گوش کری

درین بوستان بلبل خوش‌نواست / جهانی ز آوازه‌اش پرصداست

سخن را خداوند چون آفرید / دو مزدور دادش ز گفت و شنید

یکی گیرد و جهل وامش کند / یکی داند و علم نامش کند

نی کلک ازین مایع نفع و ضر / گهی زهر بار آورد، گه شکر

زبان گاه ازو نرم و گاهی درشت / گهی جفت سنجاب یا خارپشت

گه از آب، آتش برانگیخته / به هم زهر و تریاق آمیخته

کند نقل مردم ز رنگی به رنگ / ازو گرم هنگامه صلح و جنگ

سخن خوب خوب است یا زشت زشت / ازو کعبه روزی شود، یا کنشت

اگر خوب گویی بیا و بگو / وگر بد، ز گفتن برو لب بشو

سخن یوسف مصر معنی بود / درین حرف، کس را چه دعوی بود

سخن را مبر گو کسی آبرو / که گلبرگ حیف است بی رنگ و بو

به دست آوری خط پایندگی / به جان سخن گر کنی زندگی

سخن آدمی‌زاده را جان بود / سخن چشمه آب حیوان بود

سخن ز آدمیت ندارد کمی / کند آدمی را سخن آدمی

سخن راست بر اوج فکرت کمند / به غیر از سخن نیست شعر بلند

ندانم سخن خلق شد از چه دست / کزو آفریدند هر چیز هست

شناسد کسی کاین چه رنگ است و بو / که جان سخن هست در دست او

مگو عندلیبان نوا می‌زنند / برای سخن دست و پا می‌زنند

سخن نور آیینه عالم است / سخن یادگار بنی آدم است

به غیر از سخن نیست نقد روان / سخن هم‌عیارست با نقد جان

بکن از صدف حال گوهر قیاس / سخن را به قدر سخن دار پاس

برای سخن جان مکرم بود / سخن راستی جان آدم بود

نکردی سخن گر به جان همدمی / چه می‌کرد جان در تن آدمی

فتاد از برای سخن‌گستری / قلم را به گردن، زبان‌آوری

سخن نوعروسی‌ست دایم جوان / بهار سخن را نباشد خزان

ز سر سخن هر دل آگاه نیست / درین پرده بیگانه را راه نیست

ز چندین خلایق درین انجمن / یکی بس بود مهربان سخن

بود در صف مرد، یک مرد جنگ / یکی بر هدف آید از صد خدنگ

سخن‌آفرین باش گو بی‌شمار / سخن‌رس یکی بس بود از هزار

سخن را به جرم سخن‌ور مسوز / دهد نسبت شب، چه نقصان به روز؟

به درد سخن‌ور کسی آشناست / که چون موی در دقت لفظ کاست

حلال است بر لفظ گشتن، حلال / نه چندان که معنی شود پایمال

درین عالم پر هوا و هوس / به شعرست خرسندی ما و بس

مگو طبعم افسرده شد از سخن / نمرده‌ست خون، لعل را در بدن

هنوزم ز معنی مدان بی نصیب / که در پرده دارم گروهی غریب

نجوشیده با هم به هم‌خانگی / همه شمع فانوس بیگانگی

فرو برده‌ام سر به دریای فکر / چو فکرم به دنبال مضمون بکر

گه فکر چون در سخن ایستم / همین بس، که از خود خجل نیستم

شراب سخن گرم دارد سرم / خرابات معنی بود دفترم

ز نظّاره شعرم بود در حجاب / که اغماض عین آورد آفتاب

عنان سخن دستگاه من است / جهان سخن در پناه من است

چو طفل سخن شوید از شیر، لب / ز کلکم کند نطق شیرین طلب

سخن فیض از طبع من می‌برد / صبا عطر گل از چمن می‌برد

ثناگوی من چون نباشد سخن؟ / که جان سخن هست در دست من

بود طالعم در سخن ارجمند / سخن را ز من پایه گردد بلند

بهار معانی، بیان من است / سخن سبزه بوستان من است

چو صبح ضمیرم گشاید نقاب / نهد بر زمین پشت دست آفتاب

چو کلکم کند شعر رنگین رقم / شود خشک در دست مانی قلم

شد احیای معنی در ایام من / سخن را بود سکه بر نام من

به اشعار خویشم نیاز است و بس / که احسان و تحسین نخواهد ز کس

شود نیمه گر زور بازوی من / دو عالم بود هم‌ترازوی من

نگیرم ز کس زر به عشق سخن / دهم چون قلم سر به عشق سخن

مرا در ستایش همین مزد بس / که مزد ستایش نگیرم ز کس

مرا دوستی بس بود با سخن / به غیر از سخن نیست معشوق من

به جان می‌کنم شعر را بندگی / چو لفظم به معنی بود زندگی

چو معنی گر آیم برون از سخن / بماند تهی در سخن جای من

ز هر بیت یابم روانی دگر / به هر معنی تازه جانی دگر

سخن زاده دودمان من است / اگر نیک، اگر بد ازان من است

به جز معنی از من کسی نشنود / دلم لوح محفوظ معنی بود

شود نقطه‌ای گر ز کلکم تلف / جهان پر ز گوهر شود چون صدف

سر هم‌زبانی ندارم به کس / ز غواص، شرط است پاس نفس

ندادند بی سعی، کس را هنر / صدف بهر غواص سازد گهر

چراغ معانی چراغ من است / سخن لب به لب در سراغ من است

منه بر کلام من انگشت رد / گل تازه‌ام را مکن دست‌زد

ز گوهر بساطی فروچیده‌ام / تو دیگر مسنجش که سنجیده‌ام

وگر از تقاضای رشکی به رنج / ترازوی عدلی بگیر و بسنج

به حسن سخن بس که پرداختم / ز معنی عجب صورتی ساختم

به چین گر کند جلوه نقش چنین / شود نقش دیوار، نقاش چین

کسی کو که معیار گوهر شود / چو معنی به مغز سخن در شود

کند خویش را از غرض بی‌نیاز / ز رخسار معنی کند پرده باز

بر اورنگ انصاف شاهی کند / تماشای صنع الهی کند

سخن‌سنجی آن را مسلم بود / که با طبعش انصاف توام بود