قدسی مشهدی › بخش ۸| ” میراث‌دار ادب پارسی “

ز مردان بود شکر پیکان به جا / که دل می‌دهد، دل ز جا رفته را

یکی گرز را گر فشردی به مشت / نماندی ز اعضاش چیزی درست

یکی در قلم کردن خشک و تر / شکافش دو سر کرده تیغ دو سر

چنان گرم شد دستبرد یلان / که پامال گردید اجل در میان

همه تن، بر و پهلو و پشت، دل / سراپای چون غنچه یک مشت دل

ازین فوج، گردی به دریا رسید / به دریا نم آب را خاک چید

شود گرم، هنگامه رست‌خیز / زمان فتنه‌بار و زمین فتنه‌خیز

ز سرنیزه سرسبز عالم چنان / که تا سبزه چرخ خورد آب ازان

ز بس تیغ و پیکان و گرز و تبر / جهان گشته دکان فولادگر

ز قحط سلامت در آن انجمن / خورش بود شمشیر و پوشش کفن

اگر کوه قاف است اگر بحر نیل / بود لقمه پیش دندان فیل

ز بس کوه آهن در آن دشت کین / شده ریش، کوهان گاو زمین

عروس ظفر را در آن کارزار / سر و گردن آیینه دسته‌دار

نهاده یلان زخم را بر کنار / به خون پنجه آغشته قصاب‌وار

ز بس خیزد از جان گردان خروش / فتد دیگ آشوب محشر ز جوش

برآورد خشم از ترحم دمار / غضب جوهر خویش کرد آشکار

نمکدان آن خوان شده طبل باز / سران میهمان، کوس مهمان‌نواز

سرانگشت آهن‌تنان، بی‌هراس / چو مقراض، مایل به قطع لباس

به هم آهنین پنجه‌ها در ستیز / سرانگشت‌ها همچو مقراض تیز

ز بس تنگ شد عرصه از کندره / تفک را نفس در گلو شد گره

ز هر سو کمان‌ها درآمد به چنگ / به طیران درآمد عقاب خدنگ

جدا گشته از هم ز تاب جدل / تن از جان شیرین، چو موم از عسل

فشردند در عرصه پای ثبات / شود از پیاده، بسی شاه، مات

سر از تن به تکلیف تیغ جفا / ز هم گشته چون بی‌وفایان جدا

مگر باد شمشیر آمد فرود؟ / که چون غنچه بشکفت از زخم، خود

نیابی درین عرصه از پیش و پس / نیفتاده بر خاک، جز تیر، کس

نگشته ز شمشیر، کس روی تاب / شده بستر ماه نو، آفتاب

شده زخم تیغ از تن فیل‌بان / نمایان چو ماه نو از آسمان

چو پیوند تن، جان به زخمی گسیخت / سراسیمه در زخم دیگر گریخت

برای لحد بود در کار، خشت / تکاور ز سُم، گِل به خون می‌سرشت

کند استخوان نهنگ آشکار / دو شمشیر هم‌پشت دندانه‌دار

به کوه ار ستیزند شیران به جنگ / به پیکان ربایند خال از پلنگ

بساط زمین گشت دیگر سپهر / ز آیینه‌پوشان پر از ماه و مهر

ز گرد سواران، علم داشت داد / به سر خاک می‌کرد چون گردباد

چو نگذشت از خون کس نیزه، چون / گذشت از سر نیزه طوفان خون؟

ز بازوی گردان به روز مصاف / سبک کرد گرز گران، کوه قاف

ز پیکان پرخون، جهان لاله‌زار / به سر ابر شمشیر شد ژاله‌بار

ز پیکان نشتررسان دم‌به‌دم / کشید از رگ نیزه‌ها خون علم

ز پرواز تیر از پی یکدگر / تبرزین چو ترکش برآورد پر

علم را تب و لرز گیرد ز بیم / نماند مزاج سنان مستقیم

چو شمشیربازند مردان کار / بود قبضه تیغشان دستیار

فلک طرح آن فتنه امروز ریخت / که هول قیامت ز فردا گریخت

چو بادام، مردان کین را به بر / قبا و زره، ابره و آستر

ز بس تنگ گردید جا بر سپاه / بدن گشت نیلی و تن شد سیاه

برآمد چنان زان دو لشکر غریو / که می‌جست هر سو به لا حول، دیو

ز بیم سنان زندگی در گریز / اجل را ز شمشیر، بازار تیز

یلان را اتاقه به سر کرده جای / نهان گشته در زیر بال همای

به دوش هژبران ز گرد نبرد / کمان پشت خم کرد از بار گرد

گسست آنقدر زهره پردلان / که پرزهر شد شیشه آسمان

ز بانگ مخالف جهان پرصدای / دم صور شد دمکش کرّه نای

گرفتند گردان کمان‌ها به چنگ / چو پیکان نهادند دل بر خدنگ

همه پنجه چون غنچه از پردلی / هراسان ازان قوم، شیر یلی

دلیران به جان‌باختن بی‌دریغ / به جان دست شستند از آب تیغ

سنان گشته بر تیره‌روزی دلیل / که در چشم خورشید گردانده میل

ز طوفان مستی در آن عرصه فیل / کف آورده بر لب چو دریای نیل

شده مست پرخاش، فیل دمان / خم نیل آورده کف بر دهان

ز دهشت فرو برده گردن به دوش / درون لیک چون خم ز غیرت به جوش

فلک را دوایر در آن گیرودار / شده جمع با هم چو یک حلقه تار

ز بس خورد از گرز، مشت از قفا / پر از مهره شد چون صدف، سینه‌ها

گه حمله چون هی بر ابرش زدند / تو گفتی که آتش در آتش زدند

ز برق سنان سوخت بال ملک / نیستان شد از نیزه نی فلک

ز کین بس که ابرو پذیرفت چین / پی سجده شد تنگ، جا بر زمین

به تقلید، نام‌آوران گرم جنگ / ز جان شسته دست از پی نام و ننگ

سنان را رسد لاف مردانگی / که سرمایه دارد ز فرزانگی

کمان، کج نهادی بود پشت خم / سنان، راست‌کاری به یاری علم

نکرده سر مرد را تن وداع / سرش بر سر نیزه کردی سماع

کند سبزه تیغ زهراب‌دار / چنار کهن را قلم چون خیار

ازان عرصه جستی چو تیر شهاب / علم را اگر پا نبودی به خواب

ز تیغ و سنان بس که خوردند ریو / رمیدند گردان ز آهن چو دیو

ز بس فال زد پنجه در دار و گیر / شد از مهره پشت‌ها قرعه، تیر

ز دیگ غضب گر نخیزد خروش / دم سرد شمشیرش آرد به جوش

مبارز سپر بر سپر بس که بافت / پی بردن جان، اجل ره نیافت

به کوشش مبارز چنان بی دریغ / که مو بر بدن‌ها کشیده‌ست تیغ

چه خنجرگذار و چه شمشیرزن / همه سرتراش سرند از بدن

دلیران نکردند خفتان هوس / که عیب است شیر ژیان در قفس

نگاه دلیران سوی هم به قهر / حریفان پیمانه‌پیمای زهر

ز جمع‌افکنی‌های مرد دلیر / به یک زخم، چون جعبه، صد چوبه تیر

به جز قبضه تیغ، کس دستگیر / نگردد کسی را ز برنا و پیر

ز نیروی باران تیر از هوا / کند سبزه تیغ نشو و نما

ندیده در آن عرصه دار و گیر / به جز زخم شمشیر، مرد دلیر

چو برق از رگ ابر، وقت مصاف / برون جست شمشیر، خود از غلاف

نبود از سپه بر زمین جای کس / همین خانه زین تهی بود و بس

ز بس کُشته در عرصه دار و گیر / گرفت استخوان در گلوی نفیر

فتادی چو از تن سر وهم‌ناک / گرفتی ز لرزیدنش لرزه خاک

فروزان ز شمشیر هرسو چراغ / حریفان رسانیده از خون، دماغ

اگر در فرنگش توانند دید / نماند ز کفار، یک نابُرید

به هم آتش و آب آمیخته / چه خون‌ها که بر خاک ره ریخته

چمن را اگر بگذرد در خیال / قلم کرده روید ز خاکش نهال

به حرفش کند خیرگی گر زبان / شود قطع نسل سخن در بیان

برای نشاط دل دوستان / ز خون مخالف کند بوستان

به تیزی چه گویم چها می‌کند / عرض را ز جوهر جدا می‌کند

اگر افتدش سایه بر بیستون / جهد از رگ سنگ تا حشر خون

نظّاره‌اش گر زند دیده لاف / نگه، خامه مو شود از شکاف

به دی، برقش افتد چو در بوستان / کشد شعله زو آتش ارغوان

کسادست ازو نرخ جنس ستیز / گریز از دمش گشته بازار، تیز

چه آغشته گردد به خون یلان / بود شعله آتش ارغوان

بقا را دمش آتشین اژدهاست / که زخمش خیابان شهر فناست

بود آتش پنبه‌زار بقا / اجل از دمش مستعد فنا

کسادی ز وهمش بود گریز / همین است اگر هست بازار تیز

ز بیمش چنان ریخت رنگ یلان / که شد قبضه خاک ازان زرفشان