محتشم کاشانی › در توحید حضرت باریتعالی و موعظه| ” میراث‌دار ادب پارسی “

نفیر مرغ سحر خوان چو شد بلندنوا / پرید زاغ شب از روی بیضهٔ بیضا

طلایه‌دار سپاه حبش که بود قمر / ربود رنگ ز رویش خروج شاه ختا

سوار یک تنه چین دواسبه تاخت چنان / که خیل زنگ شد از باد او به باد فنا

گریخت گاو شب از شیر بیشهٔ مشرق / وز آن گریز برآمد ز خامشان غزا

غراب شب که سحر شد کلاغ ابیض بال / عقاب خور ز سرش پوست کند از استیلا

هزار چشم ز انجم گشوده بود هنوز / که برد دزد سحر خال شب ز روی هوا

چو صبح بر محک شب کشیده شد زرمهر / به یکدم آن سیه آیینه گشت غرق جلا

ریاض چرخ ز انجم شکوفهٔ نارنج / چو ریخت در دو نفس شد برش ریاض آرا

ترنج دافع صفراست وین عجب که نبرد / ترنج مهر ز طبع جهان به جز سودا

به روی تختهٔ افلاک چون ز مهرهٔ مهر / بیاض صبح به آن طول و عرض یافت صفا

نشان میر ختن شد چنان نوشته که هیچ / نماند دوده درین کاسهٔ نگون برجا

سحر ز یوسف گم‌گشته پیرهن چو نمود / ز مهر دیدهٔ یعقوب دهر شد بینا

ز صبح سینه صافی نمود ماهی شب / که روی یونس خورشید بود ازو پیدا

گلیم تیره فرعون شب در آب انداخت / ید کلیم کزو یافت بر و بحر ضیا

گشود شب در صندوق آبنوس از صبح / وز آن نمود زری سکه‌اش به نام خدا

اگر نه سکه به نام خدا بر او بودی / چنین روان نشدی در بسیط ارض و سما

چه سکه است بر این زر که نیستش کاری / بکار خانه تغییر تا به روز جزا

چه داور است جهان را که سکهٔ خانهٔ اوست / رواق چرخ پرانجم به آن شکوه و بها

چه کردگار ستائیست این خموش ای نطق / بوادی به ازین کن روان سمند ثنا

زری که در خور آئین پادشاهی اوست / به جنب او زر مهر است کم ز سیم بها

زهی به ذات جلیلی که برقد صفتش / قصیر مانده لباس فصاحت فصحا

زهی به وجه جمیلی که شخص معرفتش / به صد حجاب کند جلوه پیش ذهن و ذکا

کشنده طبقات نه آسمان برهم / بهر یک از جهتی سیر مختلف فرما

برآورنده ز شرق و فرو برنده به غرب / لوای زرکش خورشید هر صباح و مسا

فزون کننده و کاهنده قمر به مرور / ره حساب شهور و سنین به خلق نما

به امتزاج عناصر ز عالی و سافل / وجود بخش خلایق ز اسفل و اعلا

به دست قابلی محرمان خلوت قرب / جمیله شاهد اعجاز را جمال آرا

برون کشنده حوا ز پهلوی آدم / خمیر مایهٔ ده نسل آدم از حوا

برنده بر فلک ادریس را و بر تن او / برنده رخت اقامت به قامت دنیا

نقاب بند ز طوفان به چهرهٔ عالم / به استغاثهٔ نوح از تنور چشمه گشا

ز قوم هود که یک نیمه در زمین رفتند / درو کننده نیمی دگر به داس صبا

ز سنگ خاره برون آورنده ناقه / دعای بندهٔ صالح شنو به سمع رضا

حرارت از دل آتش ستان برای خلیل / اثر ز دست مؤثر به دست صنع ربا

روان کننده به هنگام ذبح اسماعیل / بشیر حکم که گردد برندهٔ نابرا

برآورنده به عیوق شهر مردم لوط / نگون کننده ز وارونه رائی فسقی

لباس باصره پوشان بدیدهٔ یعقوب / ز بوی پیرهن یوسف فرشته لقا

بطی خشک و تر الیاس و خضر را چو ملک / ز خلق خاکی و آبی کننده مستثنی

عطا کننده به او وعدهٔ بعید به موت / بقا دهنده به این تا قریب صبح جزا

به بانگ صیحه روح‌الامین ز قوم شعیب / دهنده خرمن جانها به تند باد فنا

قوی کنندهٔ دست کلیم لجه شکاف / روان کنندهٔ احکام وی به چوب و عصا

در آب کوچه پدید آورنده از هر سو / به محض صنع مشبک کننده دریا

درآورنده موسی ز گرد راه به بحر / روان کنندهٔ فرعون مدبرش ز قفا

ز انتقام به زاری کشنده فرعون / وز التفات به ساحل کشنده موسی

به بطن حوت مقید کنندهٔ یونس / به جرم سرکشی از قوم مبتلا به بلا

دگر به لطف ز قید جسد گداز چنان / گرفته دست امید افکننده‌اش به عرا

به مال و ملک و باولاد و عترت ایوب / زننده برق فنا وز قفا دهندهٔ بقا

مزاج موم به آهن ده از ید داود / به زیر ران سلیمان ستور کش ز صبا

به عهد شیب ز همخوابه عقیم‌الطبع / به حضرت زکریا دهنده یحیا

ز ابر صلب بشر قطره ناچکانیده / صدف گران کن مریم ز گوهر عیسا

به یک اشاره ز انگشت آفتاب رسل / محمد عربی شاه یثرب و بطحا

شکاف در قمر افکن به آسمان بلند / به دهر غلغله افکن ز بانگ و اعجبا

مزاج آتش سوزنده را رماننده / ز قصد موی دلاویز بوی آن مولا

برای گفتن تسبیح خویش در کف وی / زبان دهنده و ناطق کننده حصبا

بذئب و ضب سخن آموز کز نبوت او / خبر دهنده به ناقاتلان آن دعوا

ز دشت سوی وی اشجار را دواننده / که ستر خویش کند آن یگانه دو سرا

مکان دهندهٔ آن مهر منجلی در غار / کشان ز تار عناکب بر او نقاب خفا

سر نیاز غضنفر نهنده بر ره عجز / بر کمینه محبش به کوری اعدا

به دست خادم وی چوبی از ارادهٔ او / بدل کننده به شمع منیر شعشعه زا

گه از میان دو انگشت معجز آثارش / به آب مرحمت آتش فشان مسرب‌ها

گه از کفش به طعام قلیل بخشنده / کفایتی که به خلق کثیر کرده وفا

هم از سحاب برد سایبان فرازنده / هم از تنش نرساننده سایه بر غبرا

برآورنده ز حنانه دور ازو ناله / چو تکیه‌گاه دگر شد ز منبرش پیدا

زبان به بره بریان دهنده تا نشود / ز شکر انا املح دهان به زهر آلا

لبن کش از بز پستان اثر ندیده ز شیر / به یمن مس سر انگشت آن طلم گشا

کننده شجر از جا برای معجز او / کننده ره سپرش سوی وی به یک ایما

دگر باره حکمش دو نیم سازنده / کشنده نیمی از آنجا و در کشنده به جا

مراجعت ده نیمی دگر به موضع خویش / که جلوه‌گر شود از هر دو وحدت اولا

به سرعتی گذراننده‌اش ز هفت سپهر / برای گفتن اسرار خود شب اسرا

که از حرارت بستر هنوز بود اثر / به خوابگه چو ز معراج شد رجوع نما

به یکدو چشم زدن ز آب چشمه دهنش / دهنده چشم رمد دیده را کمال شفا

ید مؤید حیدر علی عالی قدر / کننده در خیبر کننده در هیجا

عنان مهر ز مغرب کشنده تا نزند / نماز کامل او خیمه در فضای قضا

سخن به گوش رسان وی از زبان زمین / شب وقوع زفافش به بهترین نسا

پی جواب حسن در سؤال ابن اخی / به نطق ضبی زبان بسته را لسان آرا

غزاله را بندائی روان کننده ز دشت / به مسجد از پی تسکین سیدالشهدا

تکلم از حجرالاسود آورنده به فعل / به استغاثه سجاد آن محیط بکا

به باقر از لغت گرگ آگهاننده / حقیقت مرض جفت وی برای دوا

دهنده از دم صادق به چار طیر قتیل / حیات نو که خلیل این چنین نمود احیا

به آب چاه نداده که دلو افتاده / پی طهارت کاظم ز ته برد بالا

به شیر پرده حوالت کن هلاک عدو / پی رضای امام امم علی رضا

به محه‌ای ثمرتر ز نخل خشگ رسان / ز فیض آب وضوی تقی شد اتقا

صفای جان صعالیک ده ز حور و قصور / برغم باز رهان نقی در آن ماوا

به صیقل سر انگشت نور بخش ز کی / برون ز دیده اعمی برنده رنگ عما

هزار ساله شرافت به مهد مستی بخش / ز مهدی آن مه غایب به غیبت کبرا

ز نور مخفی او تا به انقراض جهان / فروغ ده به چراغ بقیه دنیا

در التفات نهانی به این اجله دین / که حصر معجزشان نیست کم ز حصر و حصا

اگر نه طی مباحث شود چگونه بود / به قدر شاهد معنی لباس لفظ رسا

درین قصیده که سر رشتهٔ کلام کشید / به یک خزانه گهر جمله ناگزیر احصا

ملول اگر نشدی باش مستمع که کنم / قصیده‌ای دگر از بحر معرفت انشاء