صائب تبریزی › در مدح شاه عباس دوم| ” میراث‌دار ادب پارسی “

کرد میزان حساب آماده بهر خاکیان / از شب و روز مساوی میر عدل نوبهار

از شکوفه نامه اعمال اشجار چمن / مضطرب آمد به پرواز از یمین و از یسار

گل چو خورشید قیامت آتشین رخسار شد / خاک شد صحرای محشر از فروغ لاله زار

ریخت شبنم از رخ گلها چو انجم از سپهر / ابرها چون کوه شد سیار در روز شمار

ابر رحمت بست دامان شفاعت بر کمر / دید از گرد گنه چون خاکیان را شرمسار

گرد عصیان را به دست گوهرافشان پاک شست / حله فردوس پوشانید در هر شاخسار

می بده ساقی که صهبا در بهشت آمد حلال / ساز شو مطرب که شد آهنگ، وضع روزگار

برگ عشرت کن که تمهید بساط عیش را / از رگ ابر بهاران شد مهیا پود و تار

خاصه هنگامی که چون خورشید عالمتاب کرد / روی در بیت الشرف صاحبقران کامکار

اول شاهان عالم، ثانی عباس شاه / افسر فرمانروایان، خاکروب هشت و چار

صاحب اقبالی که تا بر مسند دولت نشست / توبه کرد از فتنه انگیزی مزاج روزگار

در شرافت همچو بسم الله از آیات دگر / سرفرازست از شهنشاهان عصر آن نامدار

جلوه در پیراهن بی جرم یوسف می کند / هر گناهی را که باشد بخشش او پرده دار

نیست در روی زمین جز آستان دولتش / هست اگر خاک مرادی در بساط روزگار

می شود طوق گریبان حلقه فتراک او / هر که سرپیچد ز امر نافذ آن شهریار

هست از دست ولایت قوت بازوی او / آب شمشیرش بود از جویبار ذوالفقار

خلق او دریای فیاضی است کز هر موجه ای / عنبر اندازد به جای کف جهان را بر کنار

از سیاست بود دایم ملک شاهان منتظم / چون بهار از حسن خلق او داد نظم روزگار

چرخ زنگاری است بر اقبال روزافزون او / تنگ میدان چون لباس غنچه بر جوش بهار

آفتاب عالم افروزست در برج شرف / زیر چتر زرنگار آن سایه پروردگار

می خورند از خوشدلی در نوبهار عدل او / در رحم اطفال جای خون شراب خوشگوار

جبهه اقبال او آیینه اسکندری است / شاهی روی زمین گردیده در وی آشکار

تیغش از بسیاری فتح و ظفر گشته است خم / شاخ خم پیدا کند چون میوه باشد بی شمار

در خم چوگان اقبال جهان پیمای او / چون فلک گوی زمین یک جا نمی گیرد قرار

تا نشد پیوسته با تیغ کجش ابروی فتح / طاق ابروی جوانمردی نگردید آشکار

گر به دریا سایه تیغ جهانسوزش فتد / پوست اندازند یکسر ماهیانش همچو مور

چرخ را چون عامل معزول در دوران او / سبحه انجم نمی افتد ز دست رعشه دار

همچو گوهر کز شرف دارد بلندی بر صدف / قدر او زیر فلک بر آسمان باشد سوار

رنگ جرأت می دهد بر چهره مریخ پشت / آفتاب رایتش هر جا که گردد آشکار

ماهیی کز حفظ او باشد دعای جوشنش / فلسش از آتش برآید چون زر کامل عیار

هر گوزنی را که یاد تیر او در دل گذشت / استخوانش سر به سر زهگیر شد بی اختیار

بس که تیرش می جهد از سینه نخجیر صاف / گرد چون خیزد، به فکر زخم می افتد شکار

حلمش از جا درنیارد از گناهان بزرگ / کوه قاف از سایه عنقا نگردد بی قرار

پله خاک از گرانی ناله قارون کند / چون به افشاندن سبک سازد کف گوهر نثار

حفظ او تا شد ضعیفان جهان را دیده بان / می کند چون چشم ماهی سیر در دریا شرار

از اشارت می کند دست تماشایی قلم / تیغ چون ماه نوش هر جا که گردد آشکار

گرد بادش آسیای خون به گردش آورد / دامن دشتی که شد از آب تیغش لاله زار

خون شود شیری که در ایام شیرین خورده است / بیستون را گر دهد سرپنجه قهرش فشار

خشک چون نال قلم در آستین شد دست ظلم / تا برآورد از نیام عدل تیغ آبدار

شهپر سیمرغ باشد بر فراز کوه قاف / تیغ در سرپنجه مردانه آن شهریار

هست از تیغ کج او تکیه گاه اقبال را / پرخم آید در نظر زان روی چون ابروی یار

وام چندین ساله خورشید را واپس دهد / نور گیرد ماه اگر زان روی خورشید اشتهار

گر خلد خاری به پای رهروان در عهد او / از سیاست در خطر باشد سرسبز بهار

همچو زال زر جهد از خواب با موی سفید / گر به خواب رستم آید هیبت آن شهریار

ابجد طفلانه شمشیر عالمگیر اوست / داستان رستم و افسانه اسفندیار

آفتاب فتح را در آستین دارد چو صبح / رایت بیضای او هر جا که گردد آشکار

هر رگ سنگی شود انگشت زنهار دگر / گر نماید امتحان بر کوه، تیغ آبدار

پوست گردد چون زره از تیر باران خصم را / از کمان ماه تمام او چو گردد هاله دار

کوچه ها پیدا شود در آسمان چون رود نیل / گر ز عزم صادق آرد رو به این نیلی حصار

از مسامش لعل چون می از حریر آید برون / گر به کان لعل افتد ظل آن کوه وقار

خنده بر لب بخیه الماس گردد خصم را / رخنه های ملک را کرده است از بس استوار

بگذراند گر شکوه ذاتی او را به دل / چاک گردد چون لباس غنچه این نیلی حصار

برنمی گردد ز کوه حلمش از تمکین صدا / با سبکروحی که یک جا جمع کرده است این وقار؟

گوهرش را نیست جز جیب فقیران مخزنی / بحر او را نیست غیر از دامن سایل کنار

ناف آهو نافه را از شرم بر صحرا فکند / کرد بر صحرای چین تا نکهت خلقش گذار

ماه اگر مالد به خاک آستان او جبین / از کلف دیگر نگردد چهره او داغدار

تیغ او آلوده کم گردد به خون دشمنان / خصم بی مغزش ز خود آتش برآرد چون چنار

گرگ در ایام عدلش چون سگ اصحاب کهف / برنمی آید ز بیم گوسفند از کنج غار

چون دعای راستان کز آسمان ها بگذرد / می کند از جوشن نه تو خدنگ او گذار

دیده مخمور از خواب پریشان ایمن است / منتظم گردیده است از بس که وضع روزگار

حسن خلقش تازه رو بر می خورد با خار وگل / نیست حیف و میل در میزان عدل نوبهار

بر ضمیر روشن او خرده راز فلک / بر طبق پیوسته باشد چون زر گل آشکار

آب گردد استخوان بیستون چون جوی شیر / برق شمشیرش کند گر در دل خارا گذار

خانه بر دوشی به غیر از جغد در عالم نماند / بس که شد معمور از معماری عدلش دیار

آهوان سیر چراغان می کنند از چشم شیر / با حضور خاطر، از عدلش، دل شبهای تار

آهوان سیر چراغان می کنند از چشم سیر / با حضور خاطر، از عدلش، دل شبهای تار

نیست در عقل متین او تصرف باده را / سیل کوه قاف را هرگز نسازد بی قرار

گر درآرد نوبهار خلق او را در ضمیر / بر سپند آتش گلستان گردد ابراهیم وار

بهر مظلومان اگر نوشیروان زنجیر بست / می دهد دامن به دست دادخواه آن شهریار

خضر را در رهنوردی رهبری در کار نیست / بخت سبز او ندارد احتیاج مستشار

ابر دستش خون دریا را به جوش آورده است / نیست مرجان این که گردیده است از بحر آشکار

غیر جام می که خونش در شریعت خوردنی است / خالی از وی برنگردیده است هیچ امیدوار

لب گشودن رفت از یاد صدف در عهد او / بی سؤال از بس که بخشد آن کف گوهر نثار

طفل از پستان گرفتن می کند پهلو تهی / در زمان همت او شد گرفتن بس که عار

از ورق گردانی باد خزان آسوده است / نخل امیدی که آید در زمان او به بار

بر امید بخشش دست گهربارش کند / صد هزاران دست از یک آستین بیرون چنار

دخل بحر و کان چه باشد با سخای ذاتیش؟ / خرده گل چیست پیش خرج باد نوبهار؟

ناف عالم را به نام او بریده است آسمان / مکه را تسخیر خواهد کرد آن عالم مدار

در نخستین رزم، ملک از زاده اکبر گرفت / در جهاد اکبر او از خسروان شد نامدار

سر به سر فیلان مست کشور هندوستان / چون کجک گشتند از تیغ کج او هوشیار

چون سلیمان می شود بر دیو و دد فرمانروا / شهسواری را که باشد فیل مست اول شکار

تا به دولت بر سریر پادشاهی تکیه کرد / آمد از توران به درگاهش دو شاه نامدار

از عنایت های آن فرمانده دنیا و دین / هر دو گردیدند از دنیی و عقبی کامکار

گر چه در دعوی است اقبالش ز شاهد بی نیاز / زین دو عادل شد مبرهن بر صغار و بر کبار

تا شود از پرتو خورشید، ماه نو تمام / تا به گرد خاک باشد چرخ گردان را مدار

باد در زیر نگین او را جهان چون آفتاب / تا شود نور ظهور صاحب الامر آشکار

بادها مشکین نفس شد ابرها گوهرنثار / خوش به آیین تمام امسال می آید بهار

زنگ کلفت ابر از دلها به تردستی زدود / رفت گرد از سینه ها با دامن گل نوبهار

ابرها در یکدگر پیوست چون بال پری / شد بساط خاک چون تخت سلیمان سایه دار

جوش گل برداشت چون خشت از سر خم خاک را / چرخ مینایی ز برگ عیش پر شد غنچه وار

محو شد چون صبح کاذب از جهان آثار برف / تا شد از شاخ شکوفه صبح صادق آشکار

زهر سرما را شکرخند شکوفه همچو شیر / نرم نرم آورد بیرون از عروق شاخسار

از الف زان سان که پیدا شد حروف مختلف / صد هزاران رنگ گل ظاهر شد از هر نوک خار

دامن دریای اخضر شد ز شادابی چمن / ماهی سیمین شد از سیم شکوفه جویبار

از عقیق و لعل و یاقوت آنچه در گنجینه داشت / در لباس لاله و گل داد بیرون کوهسار

از رگ ابر آسمان چون سینه شهباز شد / خاک چون بال تذروان شد ز گلها پرنگار

آنچنان کز خم می پرزور دورافکند خشت / خاک را از جای خود برداشت جوش لاله زار

گریه شادی ز شبنم بر رخ گلها دوید / تا کشید ابر بهاران بوستان را در کنار

تا چه در گوش درختان گفت باد صبحدم / کز طرب شد پایکوبان سرو دست افشان چنار

از شکوه باغ دریایی پر از گوهر شده است / هر رگ شاخی رگ ابری است مرواریدبار

چون غبار خط که برخیزد ز روی گلرخان / سبز برمی خیزد از روی زمین گرد و غبار

بس که هر خاری ملایم شد ز تأثیر هوا / می کند گل در گریبان عاشقان را خارخار

از شکوفه هر کف خاکی ید بیضا شده است / صخره موسی است هر سنگی ز جوش چشمه سار

از بنفشه باغ ها پر شعله نیلوفری است؟ / یا مه مصرست از سیلی شده نیلی عذار

نگسلد فریاد مرغان چمن از یکدگر / روز و شب از تردماغی چون صدای آبشار

ابرها مستغنی از آمد شد دریا شدند / از طراوت شد جهان خاک از بس آبدار

شسته رو از خواب می خیزند خوبان همچو گل / بس که گردیده است عالم از رطوبت مایه دار

از خمار آرد برون کسب هوا مخمور را / شد جهان از بس به کیفیت ز فیض نوبهار

گر کند صیاد دام خود نهان در زیر خاک / در کشیدن سنبل سیراب گردد آشکار

جلوه نشو و نما از بس بلند افتاده است / از برای چیدن گل خم نمی گردد سوار

از لب خندان کند گل در گریبان هدف / غنچه پیکان ز فیض انبساط نوبهار

شاخ گل می گردد از تردستی آب و هوا / چوب تعلیمی اگر در دست خود گیرد سوار

سبز شد چون بال طوطی بال و پر پروانه را / بس که شد آتش ز لطف نوبهاران آبدار

از فروغ لاله و گل آب می گردد به چشم / زین سبب باشند دایم ابرها گوهرنثار

تازه رویان چمن محو تماشای خودند / هر گلی آیینه ها دارد ز شبنم در کنار

همچو زخم آب، زخم سنگ می جوشد به هم / بس که از لطف بهاران شد ملایم کوهسار

از خجالت در گریبان سرکشد چون خارپشت / گر درین موسم بهشت عدن گردد آشکار

یوسف گم کرده خود را فرامش می کند / پیر کنعان را به طرف باغ اگر افتد گذار

سر برآوردند ارواح نباتی از زمین / صور اسرافیل تا از رعد گردید آشکار