عطار › قصه شیخ شقیق بلخی و هارون الرشید، و بیان نمودن ربقه امام معصوم موسی کاظم علیه السلام و منصور حل| ” میراث‌دار ادب پارسی “

قصه شیخ شقیق بلخی و هارون الرشید، و بیان نمودن ربقه امام معصوم موسی کاظم علیه السلام و منصور حلاج و تمثیل آنکه آشنا بیگانه را راه بآشنائی می‬نماید و بیگانه آشنا نمی‬شود

بود شیخی عابد و بس پارسا / بود او مشهور از اهل صفا

داده اور ا معرفت یزدان پاک / غیر حق را رفته بود از جان پاک

نام او را با تو گویم ای رفیق / خوانده اندش اولیای حق شقیق

بود او در عصر هارون الرّشید / شرع احمد را نهان از خلق دید

رفت روزی نزد هارون در خلا / تا بگوید سرّ اسرار خدا

در خلاف و آشکارا و نهان / آنچه دیده بود خود گوید عیان

چون بدید او را خلیفه عذر خواست / گفت هستی در زمانه مرد راست

زاهدی مثلت ندانم در جهان / نیست زهدتو به پیش من نهان

شیخ با او گفت زاهد نیستم / من بزهد خویش عابد نیستم

زاهد است آنکو قناعت باشدش / زهد هم از دید طاعت باشدش

من بترک دید دنیا کرده‌ام / آخرت را جسته پیدا کرده‌ام

زاهد دنیا توئی ای ملک بین / زآنکه داری ملک دنیا در نگین

خود باین دنیا قناعت کرده‌ای / آبروی آخرت را برده‌ای

من بهردو کی قناعت میکنم / وصل او خواهم که طاعت می‌کنم

چونکه هارون این سخن بشنید از او / آه سردی خوش برآورد از گلو

گفت پس ای شیخ پندی ده مرا / تا شوم دل سرد از این محنت سرا

شیخ گفتا حق ترا با خویش خواند / بعد از آن برجای صدّیقان نشاند

تا بیاری صدق بر گفتار حق / از کلام مصطفی خوانی ورق

هرچه حق فرموده باشد آن کنی / غیر حق را در جهان ویران کنی

دیگر آنکه عدل کن تو در جهان / گو تو داری از علوم دین نشان

ورنه عمر خویش ضایع میکنی / خویش را از خلد مانع میکنی

دیگر آنکه جای حیدر جای تست / مسند عزّت بزیر پای تست

بود علم و فضل در ذات علی / خود حیا و جود ظاهر ز آن ولی

او دل از شرع نبی پر نور کرد / وز شجاعت کفر را مقهور کرد

حق تعالی ذوالفقارش چون بداد / وهم او در جان بی دینان فتاد

شرع احمد را رواج از تیغ داد / پیش تیغ او خوارج سر نهاد

تو مخالف را چو آن شه منع کن / اصل ایشان را بکن از بیخ و بن

داد مظلومان ز ظالم واستان / غیر را محرم مکن در این و آن

خلق عالم شادمان از عدل تو / بر جمیع پادشاهان فضل تو

ورنه باشی حاکمی غافل بدهر / عاقبت ظلمت بگیرد شهر شهر

حق تعالی سرنگون اندازدت / خود چه میدانی که چون اندازدت

تو طریق عدل را بنیاد کن / عالمی از عدل خود آباد کن

رو تو بنیادی بمان از عدل خویش / رو فرست اسباب عقبایت ز پیش

رو تو راهی ساز همچون راه حج / زآنکه بنیادی ندارد خشت و کج

رو تو راهی ساز از علم طریق / گر تو هستی با من مسکین رفیق

رو تو راهی ساز از شرع نبی / تا ببینی روز روشن در شبی

رو تو با ارباب دین همّت بدار / زآنکه این دنیا نباشد پایدار

رو به پیش موسی کاظم بحلم / زآنکه او باشد بمعنی کان علم

رو به پیش موسی کاظم بحرف / جان خود را در ره او ساز صرف

رو به پیش موسی کاظم که او / هست نقد احمد و حیدر نکو

رو به پیش موسی کاظم ببین / در جمالش نوری از حق الیقین

رو بر موسیّ کاظم عذر خواه / زآنکه تو منصور را کردی تباه

تو به پیش کاظم از منصور پرس / حالت مستان حق از طور پرس

رو تو از آل نبی همّت طلب / زآنکه ایشانند در دنیا سبب

رو تو کفر خویش ار خود دور کن / در محبّت جان خود پرنور کن

رو بفریاد دل درویش رس / تا شود راضی خداوند از تو بس

رو حذر از آه مسکینان حذر / ورنه افتی تو بدنیا در بدر

رو حذر از آه خلقان خدای / ورنه آویزند در نارت ز پای

رو حذر از سوز مسکین الحذر / تا نیاویزندت از دنیا بسر

رو مکن ظلم و ز خود ظلمت مران / زآنکه ظالم نیست گردد در جهان

تو بدرویشان تکبّر کفر دان / زآنکه ایشانند شاه و شه نشان

رو تو پند من بجان خود نشان / تا دهندت خود بمعنیها نشان

تو کناره گیر از راه بدان / ریز در آتش علوم جاهلان

رو کناره کن از این مشتی حمار / زآنکه فضل و علم ایشان شد فشار

رو ببین شان در قطار نحو صرف / خود ندانند علم معنی نیم حرف

رو تو پندم را میان جان نشان / این همه معنی کلام حق بدان

پندهای من بمعنی گوش کن / لب ز ذکر غیر حق خاموش کن

چونکه هارون این سخنها را شنید / نعره‌ای زد گفت باخود کای رشید

در جهان این تخم را کی کاشتی / حیف اوقاتی که ضایع داشتی

حیف اوقات تو و حالات تو / بر بساط نرد حق شهمات تو

حیف رفتی از جهان نادیده سیر / حکمها راندی نکردی هیچ خیر

حیف کردی کُشتی این منصور را / گوش کردی حرف اهل زور را

ظلم کردی بر چنان سلطان دین / گوش کردی گفت این مشتی لعین

از چنین حالت بسی بیدل شد او / از سرشک دیده اندر گل شد او

بعد از آن نزدیک کاظم شد بشب / گفت از من هرچه می‌خواهی طلب

من در این مدّت ز تو غافل بُدم / بلکه خود در علم دین جاهل بُدم

من ترا دانم خلیفه از یقین / زآنکه هستی نقد خیر المرسلین

من ترا دانم امام هر انام / زآنکه داری شربت کوثر بجام

من ترا دانم ولیّ حق یقین / زآنکه با تو همرهست اسرار دین

من ترا دانم بمعنی پیشوا / زآنکه هستی در هدایت مقتدا

مردمان جمله بقصد تو بدند / دشمن منصور بهر تو شدند

زآنکه منصور از محبّان تو بود / بود او را پیش درگاهت سجود

پنج سال است اینکه غیبت می‌کنند / بر سر منصور خودبدعت زنند

پیش من گویند هر شب تا سحر / پیش کاظم می‌نهد حلاج سر

دیگر آنکه چون برون آید به پیش / سر نهد بر آستان صد بار بیش

روی و موی خود بمالد بر زمین / سجده باید کرد حق را این چنین

من بایشان گفتم این خود باک نیست / این خلاف شرع و از ادراک نیست

من شنیدم یک سخن از باب خویش / گفته‌ام صد بار با اصحاب خویش

گفت در ایّام صادق روز عید / شیخ بسطامی به پیش او دوید

چند جا برآستانش سرنهاد / این حکایت از پدر دارم بیاد

من چگویم خود بحلاّج این زمان / زآنکه این کردند مردان در جهان

صدق او از آستان او بجو / زآنکه بوده آستانش آبرو

من ندارم کار با حلاج هیچ / گر توداری مردکی پوچی و گیج

بود این معنی میان ما و خلق / بعد از آن می‌زد اناالحق زیر دلق

از فقیهان مجمعی حاضر بُدند / بر حدیث و قول او ناظر بُدند

جمله فتواها بخونش داشتند / خود ز خون او گلستان کاشتند

اندر این معنی گناه من نبود / از چنین کشتن نیامد هیچ سود

من بعذر استاده‌ام در پیش تو / خود نکردم من بمعنی این نکو

از سر این جرم شاها در گذار / عفو فرما بر من مسکین زار

پس زبان بگشاد آن سلطان دین / گفت در باطن توئی با من بکین

لیک این دم عفو کردم جرم تو / ز آنکه این اقرار می‌باشد نکو

بعد از این با اهل دین دمساز باش / اهل دل را همچو من همراز باش

گفت با هارون که بین منصور را / گشته او در پیش حقّ محو لقا

دید هارونش بکنجی دم زده / او به پیش شاه خود محرم شده

نعره زد هارون و رفت از خویشتن / گفت موسااش بیا بنگر بمن

پیش ما درویش باشد پادشاه / پیش ما دلریش باشد در پناه

پیش ما مرهم بود دلریش را / پیش ما خود کس بود بیخویش را

پیش ما نبود عذاب و کینه‌ای / پیش ما کینه مدان در سینه‌ای

پیش ما باشد معانی در بیان / پیش ما باشد نهانی در عیان

پیش ما انعام باشد صد هزار / پیش ما اکرام باشد بیشمار

پیش ما باشد ملایک صبح و شام / پیش ما باشد معانی کلام

پیش ما باشد همه اسرار غیب / پیش ما باشد همه انوار غیب

پیش ما باشد کتاب انبیا / پیش ما باشد مقام اولیا

پیش ما شد تاج شاهان سرنگون / پیش ما باشد همه شیران زبون

پیش ما باشد همه اسرار حقّ / پیش ما باشد همه دیدار حقّ

پیش ما باشد زمین و آسمان / پیش ما باشد همه رفتار جان

پیش ما باشد دلی پر خون بسی / پیش ما باشد ز کاف و نون بسی

پیش ما باشد همه اسرار عشق / پیش ما باشد همه گفتار عشق

پیش ما باشد بمعنی شیخ و شاب / پیش ما باشد عذاب و هم عقاب

پیش ما باشد صلاح پارسا / پیش ما باشد مقام التجا

پیش ما باشد جحیم و خلد هم / پیش ما باشد معانی جام و جم

پیش ما جوهر چه باشد در جهان / پیش ما آن آشکار او نهان

پیش ما باشد شراب کوثری / پیش ما باشد طریق رهبری

پیش ما باشد مقامات ولی / پیش ما باشد کرامات ولی

پیش ما باشد ریاضتهای عشق / پیش ما باشد فراغتهای عشق

پیش ما باشد ملایک صف زده / پیش ما باشند حوران کف زده

پیش ما باشد کرام الکاتبین / پیش ما جا کرده جبریل امین

چونکه هارون این معانی را شنید / پیش آن شه خویش را بی‌خویش دید

چشم خود را بر زمین او دوخته / هستی خودرا به پیشش سوخته

خود ز چشم او همه خون می‌چکید / زآنکه او منصور را کرده شهید

او به پیش شاه از خود رفته بود / زآنکه با منصور او بدکرده بود

بعد از آن گفتا که یا خیرالامم / در دو عالم بوده‌ای تو محترم

یک توقّع دارم از تو یا امام / آنکه از این بنده مستان انتقام

دیگری آنکه بگو منصور را / تا کند روحش دگر با من صفا

من همی ترسم که ویرانم کند / بی نجاح و نسل و بیجانم کند

من همی ترسم که ازتختم کشند / بر سر دار بلا سختم کشند

یا امام دین بده امّید من / رحم کن بر محنت جاوید من

پس امام آنگه نظر بروی فکند / گفت او افکنده بودت در کمند

این زمان گشتی خلاص از بند او / عاقبت خواهی شدن خرسند او

گر باخلاص آوری روئی بما / در عذاب آخر نگردی مبتلا

ور همیشه تو بکین باشی چنین / مرتد روی زمینی در یقین

گر شوی پیوند ما در رشته‌ای / بعد از این پیدا کنی سررشته‌ای

رشتهٔ ما از معانی تافته است / زانجهت سرّ لدنّی یافته است

رشتهٔ ما کارگاه انس و جان / بافته دان پیش بازار جهان

رشتهٔ ما سلسله در سلسله است / رشتهٔ ما قافله در قافله است

رشتهٔ ما این جهان و آن جهان / رشتهٔ ما کار گاه لامکان

رشتهٔ ما آدم و نوح است و هود / رشتهٔ ما نسل ابراهیم بود

رشتهٔ ما رشتهٔ جانها شده / بعد از آندر قرب او ادنا شده

رشتهٔ ما بارگاه اولیاست / رشتهٔ ما در مقام قل کفی است

رشتهٔ ما از نبیّ الله بود / از ولایش جان و دل آگاه بود

رشتهٔ ما رشته‌ای ز الله بود / زآن درون ما ز حق آگاه بود

رشتهٔ ما گیر و آنگه خوش برو / تا بیابی خود حیات خویش نو

رشتهٔ ما را محبّان داشتند / در میان جان جانان کاشتند

رشتهٔ ما دان صراط مستقیم / پیش ما آن رشته می‌باشد مقیم

رشتهٔ ما دان ردای صالحان / رشتهٔ ما خرقهٔ کروّبین

رشتهٔ ما جامهٔ آدم شده / رشتهٔ ما تار و پود دم شده

رشتهٔ ما با علی پیوند شد / رشتهٔ ما با ولی در بند شد

رشتهٔ ما دان حسن آنگه حسین / رشتهٔ ما دان علی آن نور عین

رشتهٔ ما باقی و صادق بود / آنکه او در ملک دین حاذق بود

رشتهٔ ما داده عالم را نظام / ختم این رشته بمهدی شد تمام

گر تو میخواهی که گردی رستگار / در ولایتهای ما تو شک میار

زآنکه ما هستیم بی روی و ریا / نخل باغ مصطفی و مرتضی

هرکه با ما نیک شد نیکو شود / در میان حور عین دلجو شود

وآنکه با ما از حسد گردید بد / مالک دوزخ سوی خویشش کشد

گفت هارون یا امام المتّقین / چند جانم را بسوزی این چنین

بستم آخر با شما ز آنگونه عهد / که کنم در دوستی بسیار جهد

در حق تو قول دشمن نشنوم / خصم را از بیخ و از بن برکنم

گفت امامش گر چنین باشی مقیم / ایمنی از محنت قعر جحیم

به بقول خصم خواهی کرد بیم / کی دهندت جا بجنات النعیم

من گرفتم بر تو حجت این زمان / گر شنودی هستی آخر در امان

ور بقول دیگران کردی تو کار / در سقر باشد مقامت پایدار

از می دنیا نگردی مست تو / دین و دنیا را مده از دست تو