نام کامل: بدیع‌الزمان عبدالواسع بن عبدالجامع جبلی غرجستانی
تخلص: جبلی
زادروز: حدود اواخر قرن پنجم یا اوایل قرن ششم هجری قمری
زادگاه: غرجستان (ولایتی در شرق هرات، افغانستان امروزی)
آرامگاه: نامشخص (احتمالاً غرجستان یا از شهرهای بزرگ خراسان)
قرن و دوره تاریخی: قرن ششم هجری (هم‌زمان با دوران سلجوقیان و حکومت سلطان سنجر)
عبدالواسع جبلی در اواخر قرن پنجم یا اوایل قرن ششم هجری قمری در منطقه‌ی غرجستان (از ولایت‌های شرقی هرات در افغانستان کنونی) دیده به جهان گشود . او در خانواده‌ای اهل فضل و دانش پرورش یافت و از همان دوران کودکی و نوجوانی، شوقی سرشار به فراگیری علوم دینی و ادبی از خود نشان داد. جبلی در حوزه‌های دینی تربیت یافت و بر علوم تفسیر، فقه، کلام، حدیث و نیز شعر فارسی و عربی تسلط کامل پیدا کرد . همین پشتوانه‌ی علمی و ادبی قوی باعث شد تا در جوانی به عنوان شاعری فرزانه و توانا در محافل ادبی خراسان بزرگ شناخته شود.
دوران جوانی و سیاحت در دربارها
جبلی برای کسب شهرت و بهره‌مندی از حمایت حاکمان، از غرجستان به مراکز بزرگ فرهنگی و سیاسی آن دوران، از جمله غزنه و نیشابور، سفر کرد. او در عهد سلطان سنجر سلجوقی می‌زیست و مورد توجه دربار و بزرگان زمان قرار گرفت . جبلی با سرودن قصایدی در مدح پادشاهان و امیران، جایگاه خود را به عنوان شاعری درباری و صاحب‌سبک تثبیت کرد. سفرهای او به مناطق مختلف خراسان و آشنایی با فرهنگ‌های گوناگون، افق دید شاعرانه‌ی او را گشود و مایه‌ی اصلی خلق آثار حماسی و عاشقانه‌اش شد.
عبدالواسع جبلی در سرودن مثنوی، قصیده و غزل چنان مهارتی داشت که زبان فارسی در دستان او به ابزاری شیوا، استوار و سرشار از تخیلات تازه تبدیل می‌شد. او را از پیشگامان و حلقه‌های اتصال در تحول از «سبک خراسانی» به سبک‌های بعدی می‌دانند .
شهرت اصلی جبلی به دلیل دو اثر برجسته‌ی اوست: نخست مثنوی عاشقانه‌ی «وامق و عذرا» که یکی از قدیمی‌ترین و زیباترین نمونه‌های مثنوی عاشقانه در ادبیات فارسی به شمار می‌رود و پیش از آثار نظامی گنجوی سروده شده است . دوم، مثنوی حماسی «غزوات هند» که به توصیف فتوحات و دلاوری‌های سلطان محمود غزنوی در هند می‌پردازد . زبان شعری او سرشار از استواری سبک خراسانی است، اما لطافت و ظرافت‌های معنایی در توصیف عشق و طبیعت، نویدبخش تحولات بعدی در شعر فارسی است.
پیری، درگذشت و میراث
عبدالواسع جبلی عمری پربار را در راه کسب دانش، سرودن شعر و ثبت رویدادهای تاریخی و عاشقانه پشت سر گذاشت. او سرانجام در حدود سال ۵۵۵ هجری قمری در سنین کهولت دیده از جهان فروبست . محل دقیق آرامگاه او در منابع تاریخی به روشنی ثبت نشده است، اما احتمالاً در زادگاهش غرجستان یا یکی از شهرهای بزرگ خراسان به خاک سپرده شده است.
«سخن» آنگاه زاده شد که دلتنگیِ زبانِ مادری، ما را به جستجو وا داشت؛ جستجوی گنجینه‌ای از واژگانی که قرنهاست در دیوانها و مثنویها و غزلها، چون مرواریدی در صدفِ دلِ شاعران نشسته است.
این پایگاه، نه صرفاً یک کتابخانهی دیجیتال، بلکه شبستانیست برای آنکه در هیاهوی این روزگار، گوشهای بیابیم و دمی با مولانا همنوا شویم، با حافظ همراز گردیم، و در بزمِ خیام و سعدی و فردوسی، جامِ سخن برکشیم.
باورمان آن است که هر بیت از اشعار پارسی، تکهای از هویت ماست؛ تار و پودی از فرهنگ، تاریخ و روحِ این سرزمین که نباید در غبارِ فراموشی گم شود. از اینرو، با عشقی بیپایان و دستی لرزان از احترام، گرد هم آمدهایم تا این میراثِ گرانبها را، به زیباترین شکلی که در توانمان بود، به دستِ شما برسانیم.
«سخن، شبستانی برای همنشینی با خسروان سخن پارسی»
📜 این پایگاه به همت انتشارات نسیم کوثر و شرکت توسعه فناوری کلمه رایان، با هدف پاسداری از هنرِ ادبیاتِ پارسی راهاندازی گردیده است.
ایمیل: Jafarinia98[at]gmail[dot]com
BarnameNevys.ir
KalamehCo.ir
NasimKowsar.ir