بنگر این پیروزه‌گون دریای ناپیدا کنار / بر سر آورده ز قعر خویش درّ شاهوار
کشتی ای زرین در او گاهی بلند و گاه پست / زورقی سیمین در او گاهی نهان گه آشکار
بنگر این غالب دو لشکر بر جناح یکدگر / لشکری از حد روم و لشکری از زنگبار
در تموز و در زمستان مختلف با یکدگر / متفق با یکدگر در مهرگان و در بهار
بنگر این سرگشته پیلان معلق در هوا / نعره‌شان بنگر چو کوس اندر مصاف کارزار
آتش از دلشان د‌رفشان چون سنان اندر نبرد / بر فراز و بر نشیب از دیده مروارید بار
بنگر این گوهر که از پولاد و سنگ آید برون / عالم تاریک را روشن کند خورشید وار
عکس او در جرم او گویی مرکب کرده‌اند / در میان دستهٔ گل سُفتهٔ زر عیار
بنگر این مرکب که از رفتن نیاساید همی / گه بود صحرانورد و گه بود دریاگذار
موج برخیزد ز دریا گر به دریا بگذرد / ور به صحرا بگذرد برخیزد از صحرا غبار
بنگر این حرّاقهٔ جان‌پرور صورت پذیر / با تن آمیزنده و با جان صافی سازگار
تازه گرداند زمین را چون فرو بارد سرشک / تیره گرداند هوا را چون برانگیزد بخار
بنگر این گسترده شادروان که بر آب روان / بسته‌اند او را به مسمار گران‌سنگ استوار
باطن او سر به سر آلایش و درد و دریغ / ظاهر او سربه‌سر آرایش و رنگ‌و نگار
بنگر این ترکیب مردم بنگر این تقلیب حال / بنگر این تذهیب صورت، بنگر این ترتیب کار
این بدایع وین طبایع را بباید صانعی / گر به صانع نیست حاجت‌حجتی قاطع بیار
گرکواکب کرد صانع پس‌کرا خوانی زهفت / ور طبایع کرد باری پس کدام است از چهار
از چهار و هفت دل بگسل که معبودت یکی است / مستعان بندگان و ملک او نامستعار
نیست آن اول که ثانی باشد او را بر اثر / نیست آن واحد که بر انگشت‌گیری در شمار
ذات او دانستنی امروز و فردا دیدنی / بنده را فردا نظر و امروز علم و انتظار
بندگان در قبضهٔ تقدیر حکمش عاجزند / عاجز و مقهور در سودای جبر و اختیار
زو یکی را بهره‌گنج است و یکی را بهره رنج / زو یکی را قسم نورست و یکی را قسم نار
زو شدست امروز پیدا آنچه پنهان بود دی / زو شدست امسال پنهان آنچه پیدا بود پار
بس شگفتیها که هست از قدرت و آثار او / در گریبان سپهر و آستین روزگار
از شگفتیها یکی این است کاندر خاک مرو / روی پنهان کرد فرزند وزیر شهریار
بود چون ماه و عطارد روشن و روشن‌ضمیر / چرخ بودش جا و اکنون در زمین دارد قرار
گر زمین مرو چرخ اول و ثانی نشد / ماه را مسکن چرا گشت و عطارد را حصار
ای زمین اندر کنار تو همی دانی که کیست / نیک بنگر تا که را داری در آغوش و کنار
در کنارت زینهار کدخدای خسروست / خویشتن را دور دار از زینهارش زینهار
داد پیغامی ملک سلطان مجیرالدوله را / بر زبان باد نوروز از بهشت کردگار
گفت کانجا یاد تو با ما تو را فرزند توست / باید آنجا از تو فرزند تو ما را یادگار
تا ز فرزند تو ما باشیم اینجا شادمان / همچو کز فرزند ما هستی تو آنجا شادخوار
صاحبی کاندر تبارش بود شمعی دلفروز / کز همه عالم به علم و عقل او کرد افتخار
نیستش جای ملامت گر همی گرید چو شمع / زانکه ناگه در تبارش کشته شد شمع تبار
تا به مردی در سواری کرد در میدان فضل / شد به میدان اجل بر مرکب تازی سوار
وان که گفتی ذوالفقارستی قلم در دست او / در دریغش خون همی گرید قلم چون ذوالفقار
گر همی نازند حوران بهشت از وصل او / در بهار از هجر او مرغان همی نالند زار
چون بشد بیمار نرگس گشت خاکستر نشین / جامه زد در نیل و پیش مرگ او شد سوگوار
گل چو آگه شد که او ناگه بخواهد رفت زود / جامه بر تن چاک کرد و بستر از غم کرد خار
وز پی‌آن تاکند روشن روانش را دعا / دست بردارد همی همچون دعاگویان چنار
شور در لشکر فتاد از آسمان‌گویی مگر / کاسمان را باد تا محشر به پیروزی مدار
شیر بچه‌گر شکار دام کیوان گشت زود / باد شیر شرزه را کیوان به دام اندر شکار
ور نهال مهتری پژمرده شد در باغ ملک / سبز و خرم باد سرو سروری در جویبار
مدت گشتاسب از گیتی مبادا منقطع / گر ز گیتی منقطع شد مدت اسفندیار
دور گردون گر ز احمد بستد ابراهیم را / عمر احمد باد همچون دورگیتی پایدار
ور تن بوطاهر از جان مطهر گشت دور / دولت بوالفتح با فتح و سعادت باد یار
صبر و خرسندی دهاد ایزد مجیرالدوله را / بر دریغ و درد فرزند عزیز نامدار
هم پدر را باد در دنیا نثار آفرین / هم پسر را در بهشت از رحمت ایزد نثار
یادگارست از معزی تا قیامت این سخن / از سخن گستر سخن بهتر که ماند یادگار