انوری › در مدح مجدالدین ابوالحسن عمرانی| ” میراث‌دار ادب پارسی “

دی چون بشکست شهنشاه فلک نوبت بار / وز سراپردهٔ شب گرد جهان کرد حصار

روی بنمود مه عید به شکلی که کشند / قوسی از زر طلی بر کره‌ای از زنگار

جرم او قابل و مقبولش از آن سو تاثیر / سیر او فاعل و مفعولش از این سو آثار

گاهی از دوری خورشید همی شد فربه / گه ز نزدیکی او باز همی گشت نزار

بر ازو بود سبک‌روح دبیری که به کلک / معنی اندر ورق روح همی کرد نگار

سفهش غالب و چون بخت لئیمان خفته / خردش کامل و چون چشم رقیبان بیدار

مضمر اندر سخنش هرچه قضا را مقدور / مدغم اندر قلمش هرچه فلک را اسرار

بود بر تختهٔ او از همه نوعی آیات / بود در دفتر او از همه وزنی اشعار

کرده در دلو برین منطقه و هیات آسان / کرده در حوت بر آن ابجد و هوز دشوار

باز بر طارم دیگر صنمی سیم اندام / به کفی بربط سغدی به دگر جام عقار

از تبسم لب شیرینش همی شد خسته / وز اشارت رخ نیکوش همی گشت فکار

توامان با وتد و فاصلهٔ موسیقی / هم‌نوا با وتر و زمزمهٔ موسیقار

حضرتی بود بر از طارم او سخت رفیع / سقف او را نه ستون بود و نه دیوار به کار

ملکی همچو خرد عادل و هشیار درو / نیک مستظهر وزو یافته خاک استظهار

گه تهی کرد همی دامن ابر از گوهر / گاه پر کرد همی کیسهٔ کان از دینار

صحن و دهلیز سراپردهٔ او اوج و حضیض / ادهم و اشهب گرد آخر او لیل و نهار

باد را دخل همی داد به وجهی ز دخان / ابر را خرج همی کرد به وجهی ز بخار

باز میدان دگر بود درو شیردلی / که ازو شیر فلک خیره شود در پیکار

خنجرش گردن ارواح زند روز مصاف / ناوکش نامهٔ آجال برد وقت شکار

بی‌گنه بسته همی داشت یکی را در حبس / بی‌سبب خیره همی کرد یکی را بر دار

خواجه‌ای بود از اینان همه برتر ز شرف / مرد موسی کف و عیسی دم و یوسف دیدار

سایهٔ عدل پراکنده و نور احسان / رایت و رایش بر هفت و شش و پنج و چهار

عالم غیب همی دید و نبودش دیده / املی وحی همی کرد و نبودش گفتار

بر ازو صومعه‌ای بود و درو هندوی پیر / مدت عمرش بیرون شده از حد شمار

در همه شغلی چون صبر شتابش اندک / در همه کاری چون حلم درنگش بسیار

گاه می‌دوخت یکی را به کتف بر عسلی / گاه می‌بست یکی را به میان بر زنار

عدد انجم بسیار سپهر هشتم / بود چندان که برو چیره نمی‌شد مقدار

راست‌گویی که ز بسیاری انجم هستی / در گه خواب ز بسیاری شاهان گه بار

مجد دین بوالحسن عمرانی آنکه به جود / دل او بحر محیطست و کفش ابر بهار

آنکه دهرش ز قرانات فلک نارد مثل / وانکه چرخش ز موالید جهان نارد یار

چرخ را با شرفش سنگ فتد در موزه / کوه را با سخطش کیک فتد در شلوار

گشت بر محضر اقبال بزرگیش گواه / هر دو گیتی چو قضا و قدر آورد اقرار

تا نشد ضامن ارزاق خلایق جودش / پود یک معده طبیعت نفکند اندر تار

هست استیلا عدلش به کمالی که کنون / باز را کبک همی طعنه زند در کهسار

زانکه مانند شترمرغ ندارد مخلب / زانکه مانندهٔ خفاش ندارد منقار

تا زبان قلمش تیز فلک بگشادست / عقل در کام کشیدست زبان چون سوفار

قلمش آنچه بدو راه نیابد طغیان / خردش آنکه برو غیب نباشد دشوار

هست کمیت اشغال جهان را میزان / هست کیفیت احکام فلک را معیار

شادمان باش زهی مهتر با استحقاق / چشم بد دور زهی خواجهٔ بی‌استکبار

درگهت مقصد سادات و برو بر اعیان / مجلست مرجع زوار و بدو در احرار

دخل مدح تو دویده ز وضیع و ز شریف / خرج جود تو رسیده به صغار و به کبار

کنی از تقویت لطف عرض را جوهر / کنی از تربیت قهر شفا را بیمار

باد در موقف حکم تو وزد وقت نفاذ / خاک در سایهٔ حلم تو بود گاه وقار

تابش رای تو بیرون کند از ماه محاق / کوشش عدل تو بیرون برد از خمر خمار

خواب امن تو چنان عام شد اکنون که نماند / در جهان جز خرد و بخت تو یک تن بیدار

به یسار تو یمین خورد فلک گفت مترس / به یمین تو دهم هرچه مرا هست یسار

همتت بانگ برو زد که نگهدار ادب / کان یمین را ز یسار تو همی آید عار

تا برآورد فلک سر ز گریبان وجود / جز که در دامن قدر تو نکردست قرار

هرکجا رایض حزم تو گران کرد رکاب / بر سر توسن افلاک توان کرد فسار

هرکجا منع تو بگشاد در چون و چرا / بر در خانهٔ تقدیر توان زد مسمار

گر صبا از کف دست تو وزد همچو بهار / درم‌افشان دمد از شاخ برون دست چنار

جز فلک با کف پای تو نسودست رکاب / جز عنان در کف دست تو نکردست قرار

خواستم گفت که خورشید به رایت ماند / گفت خورشید که با او سخن من بگذار

در جبین همه اجرام فلک چین افتد / گر فلک را به مثل حکم تو گوید که بدار

در بزرگی تو یک نکته بخواهم گفتن / کانچنانست وگرنه ز خدایم بیزار

عقل اگر از سر انصاف بجوید امروز / در دیار دو جهان جز تو نیابد دیار

ای روان کرده به هر هفت فلک بر فرمان / وی روا دیده به هر شش جهت اندر بازار

نام من بنده به شش ماه به هر هفت اقلیم / گشت مشهور کبار از تو و معروف صغار

گر نیرزد سخنم زحمت من ور ارزد / هم بخر، نوش بر نیش بود گل بر خار

خاطری دارم منقاد چنانک اندر حال / گویدم گیر هر آن علم که گویم که بیار

در ادب گرچه پیاده است چو خصمت گه عفو / در سخن هست چو عقلت گه ادراک سوار

مرد باید چو میان بست به مداحی تو / که ازو گوهر ناسفته ستاند به کنار

همه شب کسب جواهر کند از عالم غیب / تا دگر روز کند در کف پای تو نثار

شعرم اینست وگر کس به ازین داند گفت / گو بیار اینک ارکان و بزرگان دیار

حاش لله نه که من بنده همی گویم از آن / که چرا پار نبود این سخنم یا پیرار

این هم اقبال تو می‌گوید ورنه تو بگوی / کز چو من شاخ چنین میوه چرا آید بار

همه کس داند و آنرا نتوان شد منکر / روز را بارخدایا نتوان کرد انکار

تا گسسته نشود رشتهٔ امروز از دی / تا بریده نشود اول امسال از پار

باد هر سال به سال دگرت ضامن عمر / باد هر روز به روز دگرت پذرفتار

دایم از روی بزرگی و شرف روزافزون / وز تن و جان و جوانی و جهان برخوردار

دامن عمر تو از گرد اجل در عصمت / پایهٔ جاه تو زاسیب فلک در زنهار

هردم اقبال نوت باد ز گردون کهن / سال نو بر تو همایون و چنین سال هزار