قاآنی › در مدح حاجی اسدالله خان شیرازی| ” میراث‌دار ادب پارسی “

دوشینه چون‌کشید شه زنگ لشکرا / سلطان روم را ز سر افتاد افسرا

باز سفید روز بپرید از آشیان / زاغ شب سیاه بگسترد شهپرا

تاریک شد سپهر چو ظلمات وندرو / تا زان ستاره چون به سیاهی سکندرا

چونان شبی درازکه پنداشتی قضا / یکره بریده نافش با روز محشرا

افروخت چهره زین تل خاکستری سهیل / چون از درون تودهٔ خاکستر اخگرا

گفتی فرشته است به بالای اهرمن / روشن فلک فراز هوای مکدرا

گردون پرستاره برآن قیرگون هوا / چون بر سر نجاشی اکلیل قیصرا

یاگفتئی به‌کین تهمتن به سر نهاد / پولادوند دیو زراندود مغفرا

وز اختران معاینه دیدم‌کنار چرخ / زانگونه‌کز قراضهٔ زر نطع زرگرا

مرغ هوا و ماهی دریا به خواب و من / بیدار و چشم دوخته در چشم اخترا

کز در صدای سندان برخاست‌کانچنانک / پنداشتی ز چرخ بغرید تندرا

گفتم هلاکیی‌ء‌که به در حلقه می‌زنی / گفتا نگارگفتم بخ بخ درا درا

برجستم و دویدم و در راگشود و بست / کردم سلام و تنگ‌کشیدمش دربرا

بوییدمش دمادم موی مجعدا / بوسیدمش پیاپی قند مکررا

هر غمزه‌اش به جانم صد جعبه ناوکا / هر مژه‌اش به چشمم صد قبضه خنجرا

از فرق تا قدم همه خان مجسما / وز پای تا به سر همه روح مصورا

بر چشم اشکبارم مالید زلف خویش / وین قصه راست شدکه به بحر است عنبرا

بر روی زرد من لب شیرین به عشوه سود / وین حرف شد یقین‌که به نی هست شکرا

بنشاندمش به مجلس و از زلفکان او / از بهر خویش‌کردم بالین و بسترا

بی‌شمع و بی‌چراغ ز روی منورش / شد همچو روز روشن بزمم منورا

آری چراغ و شمع نباید به حکم عقل / چون چهره برفروزد خورشید خاورا

گفتم بهل‌که عود به مجمر در افکنم / شکرانهٔ قدوم تو ترک سمنبرا

گفتا به‌عود و مجمر حالی چه حاجتست / با زلف و چهر من چه‌کنی عود و مجمرا

ماگرم‌گفتگوکه برآمد ز آسمان / ابری سیاه تیره‌تر از جان‌کافرا

گفتی‌که دزد مخزن شاه است از آن قبل / کش بود آستین همه پر در وگوهرا

هر در وگوهری‌که فروریخت در زمان / شد همچوگنج قارون در خاک مضمرا

جادوست‌گفتئی‌که به نیرنگ و جادویی / کرد از بخار خشک روان لؤلؤ ترا

چون بختیان مست‌که‌کف برلب آورند / توفید و ریخت‌کف ز دهانش‌ بر اغبرا

گو بنگرش نشیب سپهر ار ندیده‌کس / در قلزمی معلق دیوی شناورا

سیلی ز هرکرانه روان شدکه هیچ‌کس / نارست بی‌سفینه‌گذشتن به معبرا

گفتم‌کنون چه بایدگفتا شراب ناب / زان می‌که‌چون سهیل درخشد به ساغرا

آوردمش به پیش شرابی‌که‌گفتئی / جان راگرفته‌اند به تدبیر جوهرا

زان می‌که‌گر برابر آبستنی نهند / بینند روی بچه ز زهدان مادرا

چشم خروس ریختم از نای بلبله / وز حلق بط فشاندم خون‌کبوترا

او مست جام می‌شد و من مست چشم او / یاللعجب‌که مستی من بدفزون ترا

آری شراب را بود ار صد هزار شور / با شور عشق یار نباشد برابرا

باری ز هرکران سخنی رفت در میان / زان سان‌که هست رسم حریفان همسرا

تا رفته رفته پرسشی از حال من نمود / هم زان قبل‌که مهتری از حال‌کهترا

گفتا چه‌می‌کنی و چسانی و حال چیست / مسکینی از جفای جهان با توانگرا

گفتم میان فقر و غنایم وزین قبل / خنثاست بخت‌من‌که نه ماده است و نه نرا

نفسم صبور و قلب شکور است لاجرم / خشنودم از زمانه برزق مقدرا

لیکن به حکم آن‌که ضرور است اکتساب / آهنگ پای‌بوس ملک دارم ایدرا

گفتا به فصل دی‌که سخن بفسرد به‌کام / گویی سفرکنم نکنم هیچ باورا

حاشاکه وحی صادق دانم حدیث تو / نه خود تو جبرئیلی و نه من پیمبرا

فصلی چنین‌که‌گویی از برف‌کوهسار / ز استبرق سفید به سرکرده چادرا

فصلی چنین‌که‌گویی‌کردند تعبیه / تأثیر پشت سوهان در طبع صرصرا

بالله اگر نگاه برون آید از دو چشم / چون سنگ بفسرد به میان ره اندرا

گفتم ز شوق درگه دارای روزگار / نهراسم از نسیم دی و باد آذرا

گیرم جهنده باد بود نیش ناچخا / گیرم فسرده آب بود نوک نشترا

ایدون به پشت‌گرمی الطاف‌کردگار / در یخ چنان روم‌که در آتش سمندرا

گفتا ز مال و حال چه داری بسیج راه / گفتم هلا بنقد دو اسب تکاورا

یک اسب بنده نیز به لار است و دزد پار / بر دست وکس درین ستمم نیست یاورا

گفتا جز این دو هیچ ضرور است‌گفتمش / یک مشت زر دو اسب تکاور یک استرا

ارباب جاه نقدی اگر وام من دهند / اسباب راه یکسره‌گردد میسرا

گفتا به قرض‌کس ندهد یک قراضه زر / بس تجربت‌که رفته درین باب مرمرا

اکنو منت رهی بنمایم به حکم عقل / لیکن به شرط آنکه شود بخت یاورا

گر خدمتی امیر بفرمایدت بری / در نزد اولیای خدیو مظفرا

فرض‌افتدش‌که‌هرچه توخواهی ببخشدت / از شوق خدمت ملک ملک پرورا

گفتم مرا به خدمت میر بزرگوار / ایدون وسیله باید راوی سخنورا

گفتاکه بهتر از اسدالله خان‌که هست / درگوش میرگفتش چون سکه برزرا

خانی‌که‌صیت‌جود وسخایش به‌شرق‌وغرب / ساریست چون فروغ مه و مر انورا

در زورقی‌که دم زنی از حزم و عزم او / او‌کار بادبان‌کند این‌کار لنگرا

وصف حلاوت سخنش چون رقم‌کنی / نبود عجب‌که خامه بچسبد به دفترا

از شش جهت‌گریخت نیارد عدوی او / مانند مهره‌یی‌که درافتد به ششدرا

مانا شکافت زهرهٔ چرخ از عتاب او / ورنه سبب‌کدام‌که چرخ است اخضرا

محروم باد حاسد او از لقای او / زیراکزین بتر نتوان یافت‌کیفرا

صدرا امیر دیوان دانم‌که با تواش / صدقیست بینهایت و مهریست بیمرا

تنها نه با جناب تو از فرط اتحاد / چون یک روان پاک بود در دو پیکرا

با خلق روزگار چنان مهربان بود / کاورا دعاکنند به محراب و منبرا

دانی تو بلکه شهری لابلکه عالمی / کاری‌که او نمود درین مرز و‌کشورا

ملکی‌گشود و مملکتی را نمود امن / بی‌زحمت سیاست و بی‌رنج لشکرا

چو‌ن‌موسی‌کلیم به‌یک چوب‌دست‌کرد / ملکی ز ملک مصر فزون‌تر مسخرا

ماران فتنه خورد بیکره عصای او / ناگشته چون عصای کلیم‌الله اژدرا

نازل ز آسمان شود اسما از آن بود / نامش نبی‌که هست نبی‌سان به‌گوهرا

آزادکردهٔ‌کرم اوست هرکه هست / چه طفل شیرخوار و چه شیخ معمّرا

با عدل او عجب نه‌که زالی چو آفتاب / با طشت زر به باختر آید ز خاورا

اندر سه مه ذخیرهٔ سی ساله خرج‌کرد / از بهر نیک‌نامی شاه فلک فرا

هرکس‌کند ذخیره زر و سیم وگنج و مال / او را بود ذخیره شه مهرگسترا

ایدون‌گواه عدل وی این داستان بس است / کاید به‌گوش خلق حدیثی مزورا

کامد به شهر شیراز از یک دو روزه راه / گم‌گشت بارگیری بارش همه زرا

هر دزد و هر طریده‌که دیدش به رهگذار / گشتش ز ره به خطهٔ شیراز رهبرا

غیر از رضای شاه‌که جوید به جان و دل / آید به چشم هردو جهانش محقرا

درگفت می‌نیاید القصه آنچه‌کرد / او ازکمال و قدر در این بوم و این برا

یک روز دم زنی اگر اندر حضور وی / در حق من شود همه‌کامم میسرا

تا خود چه می‌شودکه من از یک‌کلام تو / یک عمر بر حوایج‌گردم مظفرا

تا رسم در زمان بود ازگفته‌های نغز / تا نام در جهان بود ازکلک و دفترا

بادش عدو نوان و بداندیش ناتوان / دولت جوان و حکم روان یار در برا

نصرت قرین و چرخ معین فتح همنشین / حاسد غمین و بخت سمین خصم لاغرا