بخش ۴۶ - گفتار در تعریف و توصیف شعر و تقسیم آن به دو قسم متقابل که یکی آسایش جانست و دیگری کاهش دل
شعر چه بود نوای مرغ خرد / شعر چه بود مثال ملک ابد
می شود قدر مرغ ازو روشن / که به گلخن در است یا گلشن
می سراید ز گلشن ملکوت / می کشد زان حریم قوت و قوت
مستمع را ز فتح باب فتوح / می دهد کام جان و راحت روح
یا خود از گلخن هوا و هوس / می زند دم ز دودناک نفس
سامعان را ز ذکر لابه و لاغ / محنت خاطر است و رنج دماغ
گر بود لفظ و معنیش با هم / این دقیق و لطیف و آن محکم
صیت او راه آسمان گیرد / نام شاعر هم جهان گیرد
ور بود از طبیعت تاریک / معنی او کثیف و لفظ رکیک
نرود از بروت او بالا / پیش ریشش بماند آن کالا
شعر باید چو چشمه سار زلال / از عقود لآل مالامال
نشود آب او حجاب گهر / بلکه گردد ز آب تازه و تر
نه چو آن چشمه گل آلوده / که در او قعر آب ننموده
نتوانی در او گهر جستن / بل کزو دست بایدت شستن
لفظ او تیره معنیش تاریک / ره به معنی ز لفظ او باریک
تا به فکرت درون نرنجانی / نکنی فهم آن به آسانی