جامی › داستان دختر بازغه نام از نسل عاد که به مال و جمال| ” میراث‌دار ادب پارسی “

بخش ۳۹ - داستان دختر بازغه نام از نسل عاد که به مال و جمال نظیر خود نداشت و غایبانه عاشق جمال یوسف شد و در آن آیینه جمال حقیقت دید و از مجاز به حقیقت رسید

نه تنها عشق از دیدار خیزد / بسا کین دولت از گفتار خیزد

درآید جلوه حسن از ره گوش / ز جان آرام برباید ز دل هوش

ندارد بیش ازین دلاله کاری / که گوید قصه زیبانگاری

ز دیدن هیچ اثر نی در میانه / کند عاشق کسان را غایبانه

به ملک مصر زیبا دختری بود / که نسل عادیان را سروری بود

زده درج عقیقش خنده بر در / ز شکر خند او مصر از شکر پر

ز بس شیرین که شکر خند او بود / دل نیشکر اندر بند او بود

چو شکر ریختی از لعل خندان / شکر انگشت بگرفتی به دندان

شکر بود از دهانش با دل تنگ / نبات از رشک لعلش شیشه بر سنگ

چو در لطف از نباتش لب فره شد / نبات اندر دل شیشه گره شد

نبات ار چند دادی شیشه را دل / نمی شد با لب لعلش مقابل

نبود ایمن ز لعل می پرستش / که با آن پر دلی آرد شکستش

جهان را فتنه بود آن غیرت حور / ز شیرین شکر او مصر پر شور

سران ملک در سوداش بودند / بتان شهر ناپرواش بودند

ولی بر چرخ می سود افسر او / به هر کس در نمی آمد سر او

ز عز و مال و استغنای جاهش / نمی افتاد سوی کس نگاهش

حدیث یوسف و وصفش چو بشنید / به ماه روی او مهرش بجنبید

چو شد گفت و شنید آن پیاپی / شد آن اندیشه محکم در دل وی

به دیدن میلش افتاد از شنیدن / بلی باشد شنیدن تخم دیدن

نصاب قیمتش معلوم خود ساخت / ز ترتیب نصابش دل بپرداخت

هزار اشتر همه پاکیزه گوهر / پر از دیبا و مشک و گوهر و زر

ز انواع نفایس هر چه بودش / که دادن در بها لایق نمودش

مرتب کرد و راه مصر برداشت / به مخزن از ذخایر هیچ نگذاشت

فتاد از مقدمش آوازه در مصر / برآمد های و هویی تازه در مصر

به مصر آمد سری در راه یوسف / خبر پرسان ز جولانگاه یوسف

چو از جولانگه یوسف نشان یافت / دل خرم به سوی او عنان تافت

جمالی دید بیش از حد ادراک / چو جان ز آلودگی آب و گل پاک

به گیتی مثل او نادیده هرگز / ز کس مانند او نشنیده هرگز

نخست از دیدن او بی خود افتاد / ز ذوق بی خودی گشت از خود آزاد

وز آن پس بیهشی هشیاری آورد / ز خواب غفلتش بیداری آورد

زبان بگشاد و پرسش کرد آغاز / جواهر جست ازان گنجینه راز

بگفت ای از تو کار نیکویی راست / بدین خوبی جمالت را که آراست

که لامع ساخت خورشید جبینت / که آمد خرمن مه خوشه چینت

کدامین خامه زن نقش تو پرداخت / کدامین باغبان سرو تو افراخت

که زد پرگار طاق ابرویت را / که داد این تاب بند گیسویت را

گل سیراب تو آب از کجا خورد / بدین آبش درین بستان که پرورد

به سروت خوب رفتاری که آموخت / به لعلت نغز گفتاری که آموخت

مه روی تو لوح نامه کیست / سر زلف تو حرف خامه کیست

که بینا نرگست را چشم بگشاد / ز خواب نیستی بیداریش داد

که بر درج درت زد قفل یاقوت / که دل را قوت آمد روح را قوت

که کندت در زنخدان چاه غبغب / که ز آب زندگی کردش لبالب

که خال عنبرینت زد به رخسار / نشیمن ساخت زاغی را ز گلزار

چو یوسف این سخن ها کرد ازو گوش / غذای جان فشاند از چشمه نوش

بگفتا صنعت آن صانعم من / که از بحرش به رشحی قانعم من

فلک یک نقطه از کلک کمالش / جهان یک غنچه از باغ جمالش

ز نور حکمتش خورشید تابی / ز بحر قدرتش گردون حبابی

جمالش بود پاک از تهمت عیب / نهفته در حجاب پرده غیب

ز ذرات جهان آیینه ها ساخت / ز روی خود به هر یک عکسی انداخت

به چشم تیز بینت هر چه نیکوست / چو نیکو بنگری عکس رخ اوست

چو دیدی عکس سوی اصل بشتاب / که پیش اصل نبود عکس را تاب

معاذالله ز اصل ار دور مانی / چو عکس آخر شود بی نور مانی

نباشد عکس را چندان بقایی / ندارد رنگ گل چندان وفایی

بقا خواهی به روی اصل بنگر / وفا جویی به سوی اصل بگذر

غم چیزی رگ جان را خراشد / که گاهی باشد و گاهی نباشد

چو دانا دختر این اسرار بشنید / بساط عشق یوسف درنوردید

به یوسف گفت چون وصفت شنیدم / به دل داغ تمنایت کشیدم

گرفتم پیش راه آرزویت / ز سر پا ساختم در جست و جویت

چو دیدم روی تو افتادم از پای / به جان دادن ته پایت زدم رای

ولی چون گوهر اسرار سفتی / نشان زان منبع انوار گفتی

به تحقیق سخن بشکافتی موی / مرا از مهر خود برتافتی روی

حجاب از روی امیدم گشودی / ز ذره ره به خورشیدم نمودی

کنون بر من در این راز باز است / که با تو عشق ورزیدن مجاز است

چو باشد بر حقیقت چشم بازم / به افتد ترک سودای مجازم

جزاک الله که چشمم باز کردی / مرا با جان جان همراز کردی

ز مهر غیر بگسستی دل من / حریم وصل کردی منزل من

اگر هر موی من گردد زبانی / ز تو رانم به هر یک داستانی

نیارم گوهر شکر تو سفتن / سر مویی ز احسان تو گفتن

پس آنگه کرد پدرود وی و رفت / برست از مایه و سود وی و رفت

بنا کرد از پس رفتن به تعجیل / عبادتخانه ای بر ساحل نیل

دلی از ملک و مال عالم آزاد / به مسکینان و محتاجان صلا داد

که ملک و مال وی تاراج کردند / به قوت یک شبش محتاج کردند

به جای تاج از گوهر مرصع / قناعت کرد با فرسوده مقنع

به جای بستن زرین عصابه / به سر بربست پشمین پای تابه

تن خود ز اطلس و اکسون بپرداخت / لباس آیینه آسا از نمد ساخت

به دست وی چو گوهر دار یاره / سفالین سبحه آمد در شماره

به کنج آن عبادتخانه ره کرد / ز عالم رو در آن محرابگه کرد

ز گلخن دامن خاکستر آورد / به خلوت بستر سنجاب گسترد

ز خارا زیر سر بنهاد بالش / درآمد گیتی از دردش به نالش

در آن معبد به سر می برد تا بود / به طاعت پای می افشرد تا بود

چو در طاعتگری عمرش سرآمد / به جان دادن چو مردان خوش برآمد

نپنداری که جان را رایگان داد / فروغ روی جانان دید و جان داد

دلا مردانگی زین زن بیاموز / به ماتم شیوه بین شیون بیاموز

غم خود خور اگر این غم نداری / بکن ماتم گر این ماتم نداری

به سر شد عمر در صورت پرستی / دمی ز اندیشه صورت نرستی

به هر دم حسن صورت را زوالیست / ز حالی هر زمان گردان به حالیست

مزن هر دم قدم در سنگلاخی / ز شاخی هر زمان منشین به شاخی

نشیمن برتر از کون و مکان گیر / فراز کاخ معنی آشیان گیر

بود معنی یکی صورت هزاران / مجو جمعیت از صورت شماران

پریشانی بود هر جا شمار است / وز آن رو در یکی کردن حصار است

چو تاب حمله دشمن نداری / به آن کز جنگ او باشی حصاری