پدر گفت اگرت ازشدن چـاره نیست / بدین دیگر اندرز بـــــــاری بایست
بیا کـــــــــس که او جُست راه دراز / چو شد نیز نامد ســــــوی خانه باز
یکی از پـــی مرگ و از روز تنگ / دگــــــر از پی دشمن و نام و ننگ
شدن دانـــــــی از خانه روز نخست / ولیک آمــــــــــدن را ندانی درست
بلایی ز دوزخ سفــــــــــر کردنست / غم چیز و تیمار جـــان خوردنست
درو رنج باید کشیدن بســـــــــــــــی / جفا بردن از دست هــــــــر ناکسی
به ره چون شوی هیچ تنها مپـــــوی / نخستین یکی نیک همــــــره بجوی
کجـــــــــــا رفت خواهی ببر بردنی / بپرهیز و مَستان ز کـــس خوردنی
چــــــــــــو تنها بُوی رنج دیده بسی / مده اسپ را بــــــــــــر نشیند کسی
مشـــــــــو در ره تنگ هرگز سوار / ز دزدان بپرهیز در دهــــــــــگذار
مکن تیـــــــــــــره شب آتش تابناک / وگر چاره نبود فـــــــکن در مغاک
به هر ره مشــــــــو تا ندانی درست / هر آبی مخور نازمـــــــوده نخست
همی تا بــــــــــود دشت و آباد جای / به ویرانی اندر مکن هیـــــــچ رأی
به کاری چو در ره درایی ز زیـــن / نخست از پس و پیش هر سو ببین
به هنجار ره چــــــــو درافتی ز راه / همی کن به ره داغ هر پی نــــگاه
کجا گم شدی چـــون فرو رفت هور / بر آن برنشــــــــــــان ستاره ستور
وگر جــــــــــــای آرام در خور بود / بُوی تا گه روز بهـــــــــــــــتر بود
به رفتن مرنــــــــــجان چنان بارگی / که آرد گه کار بیچــــــــــــــــارگی
ز یک روزه دو روزه ره ســــاختن / به از اسپ کشتن ز بـــــــس تاختن
به هر جــــای از اسپ مگذار چنگ / همیشه عنــــــــــــان دار یا پالهنگ
به ره خوب جــــایی گزین بی گزند / بَر خویش دار اسپ و گرز و کمند
همیشه کمان بــــــــر زه آورده باش / پسیچ کمین گاه‌ها کـــــــــــرده باش
پیاده ممـــــــــــــان کت بگیرد عنان / ز خود دور دارش بــه تیر و سنان
ز چیز کســــــــــان و ز بد انگیختن / بپرهیز و ز خیره خــــــون ریختن
مشو شب به شهر انــدر از ره فراز / بر چشمه و آب منزل مســـــــــــاز
مدار اسپ و ناآزموده رهـــــــــــــی / مکن جز که با مهربان همـــــرهی
به شهری که بـــــــد باشد آب و هوا / مجوی و مخــــور هر چت آید هوا
بـــــــــــه بیماری اندیشه را تیز کن / ز هــــــر خوردنی زود پرهیز کن
چوبینی‌خورش‌های‌خوش گردخویش / بیندیش تلخـــــــــــــی دارو ز پیش
مشـــــــــــو یار بدخواه و همکار بد / که تنها بســــــــــی به که با یار بد
نباید که بــــــــد پیشه باشدت دوست / که هرکس چنانت شمارد که اوست
مخــــــــور باده چندان کت اید گزند / مشو مست از و، خــرّمی کن پسند
مگو راز با زفت و بیچــــــــاره دل / مخـــــــــواه آرزو تا نگردی خجل
ز پنهان مــــــــردم به دل ترس دار / که پنهان مردم فــــــزون ز آشکار
همه جانور در جهــــــان گونه گون / برون پیسه باشنـــد و، مردم درون
مشو ســـــوی رودی که نانی به در / به یک ماه دیــــر آی و بر پل گذر
به گرداب در، غرقگان را دلیــــــر / مگیر ار نباشــــــی بر آن آب چیر
شنا بر چو بــــــــــــــی آشنا را گرد / چو زیرک نباشـــد، نخست او مُرد
چو در دشمنــــــی جایی افتدت رأی / درآن دشمنی دوســـــــــتی را بپای
چنان بر ســـــــــوی دوستی نیز راه / که مر دشمنی را بود جـــــــــایگاه
به دشمن چـــو داری به چیزی نیاز / زی‌اوخوش‌چوزی‌دوستان سرفراز
گــــــر از خواسته نام جویی و لاف / بخور بی نکوهش بــــده بی گزاف
چنان خـــــور که نایدت درد و گداز / چنان بخش کــــــــت نفکند در نیاز
خوری و بپوشی ز روی خـــــــــرد / از آن بـــه که بنهی و دشمن خورد
ز بهر خـــــــــــور و پوش باید درم / چو این دو نباشد چه بیش و چه کم
مبر غم به چیزی که رفتت ز دست / مرین را نگه دار اکنون کــه هست
چو اندک بـــــــــود خواسته با کسی / ز رادیش زفتی نکوتر بســـــــــــی
درم زیر خــــــــــــاک اندر انباشتن / به از دست پیــــــــش کشان داشتن
بــــــــــه خانه در از یافتن زرّ ناب / چنان است کنـــــــــدر جهان آفتاب
همه کارها را ســـــــــــــرانجام بین / چـــــــــــو بدخواه چینه نهد دام بین
مخند ار کســی را رخ از درد زرد / که آگه نیـــی زو تو او راست درد
چـو از سخت کاری برستی ز بخت / دگر تــــن میفکن در آن کار سخت
خـــــــوی آن که نشانی و رأی اوی / نهان راز و تدبیر با او مـــــــگوی
که گر نیــــــــــک باشد بود نیکساز / وگر بد بود بد سگالدت بــــــــــــاز
مکن دزدی و چیـــــز دزدان مخواه / تن از طمع مکفن به زندان و چـاه
زدزدان هرآن کـس که پذیرفت چیز / بـــــــــه دزدی ورا زود گیرند نیز
چـو خواهی که چیزی ندزددت کس / جهان را همه دزد پندار و بـــــــس
به گفتار با مهـــــــــتران بر مجوش / به زور آنکه پیش ازتوبااو مکوش
مزن رأی با تنـــــــگ دست از نیاز / که جز راه بـــــــد ناردت پیش باز
ز بهر گلو پارسابب مــــــــــــــــکن / به خــــــــوان کسان کدخدایی مکن
مشـــــــــو یار بخت و کم بوده چیز / که از شومی‌اش بهره یابی تــو نیز
مکن خــــــو به پُر خفتن اندر نهفت / که باکاهلی خواب شب هست جفت
برین باش یکــــــــسر که دادمت پند / گرفتش به بر دیر و بگریست چند
سپهبد دل از هـــــــر بدی ساده کرد / بدین پند کار ره آماده کـــــــــــــرد