اسدی توسی › نامه ی اثرط به گرشاسب| ” میراث‌دار ادب پارسی “

یکی نامه نزدیک گرشاسب زود / نبشت ونمود آن کجا رفته بود

زکابل شه ولشکر آراستن / ز نادادن باژ وکین خواستن

دگر گفت چون نامه خواندی بجای / مزن دم جز آورده در اسپ پای

به زودی به من رس چنان ناگهان / که ازخوان رسد دست سوی دهان

که من، چون شد این نامه پرداخته / برفتم ، سپه رزم را ساخته

فرستاده بر جدری آمد برون / یکی باد پی کوه کوهان هیون

کم آسای ودم ساز وهنجار جوی / سبک پا وآسان دو وتیز پوی

شکیب آوری رهبری ، تیزگام / ستوهی کشی کم خور و پرخرام

شتابنده از پیش ورهبر ز پس / جهنده رهان وگریزنده رس

چو موج ازنهیب وچون آتش زتاب / چو خاک از درنگ وچو باد از شتاب

به رأی از خرد تیز دیدار تر / به پای از کمان تند رفتارتر

خبردار وبر نادل وتیزهوش / به ره دیده بان چشم وجاسوس گوش

بد انسان همی شد که هزمان زگرد / پی اش با قضا گفت از راه گرد

کمان وار گردنش وجستن چوتیر / خمیرش پی وخاره زو چون خمیر

گهی در زمین یار درندگان / گه اندرهوا جفت پرندگان

اگر سینه برکوه خارا زدی / بکندی وبر ژرف دریا زدی

پی مورچه بر پلاس سیاه / بدیدی شب تیره صد میل راه

بپای آن کجا دیده بگماشتی / سبک تر ز دیدار بگذاشتی

تنش ابر بد برق دندان تیز / خوی اش قطره باران وکف ریز

چو تیر از کمان بدش جستن زجای / بسان ستاره نشان های پای

ز منزل به منزل همی شد چنان / دمان ودوان وجهان چون جهان

چو زنگی که بازی کند در خروش / دولب کرده لرزنده در بانگ وجوش

چو انگشت کاسان شمارد شمار / پی اش بُد شمارنده ی کوه وغار

به یک چشم زخم آزمون را درنگ / بجست از شدن تا به شهر رزنگ

سپهدار را بود کند اگری / بجست از شدن تا ره شهر زرنگ

سپهدار را بود کند اگری / بسی یافته دانش از هر دری

بدو گفته بد راز اختر نهان / که خیزد یکی شورش اندرجهان

درین مه زکابل سپاهی به جنگ / بیاید، بر اثرط کند کار تنگ

ز زاول گره کشته گردد بسی / ز پیوستگانت کم آید کسی

ترا رفت باید سرانجام کار / کنی رزم وزاختر شوی کامکار

فرستاده اینک به راه اندرست / چو هفته سرآید درست ایدرست

ببد هفته وکس نیامد ز راه / بر او تند شد پهلوان سپاه

دژم گفت چون بخش اختر درست / ندیدی ، دروغ از تو گفتن که جست

دروغ آبروی از بنه بسترد / نگوید دروغ آنکه دارد خرد

به گرد دروغ آن که گردد بسی / ازاو راست باور ندارد کسی

هر آهو که خیزد زکژ یک سخن / به صد راست نیکو نگردد زبن

زبانی که باشد بریده ز جای / از آن به که باشد دروغ آزمای

ستاره شمر شد دژم روی وگفت / بدارنده دادار بی یار وجفت

بدین چهر ه انگیز گوهر چهار / بدین هفت رخشنده وهفت تار

که ننشینم امروز پیشت ز پای / جز آن گه که گفت من آید بجای

وگرنه نیارم بدین کار دست / برآتش نهم دفترم هر چه هست

بگفت وسطرلاب برداشته / همی بد به ره دیده بگماشته

چو از بیم شب زرد شد چهرخور / دوان پرده دار اندر آمد ز در

که بر در فرستاده ای تیزگام / رسیدست و ، دارد ز اثرط پیام

سپهدار خواندش بر خویش زود / بپرسید و دید آنچه در نامه بود

همان بود کاختر شمر گفتراست / زبهرش سبک خلعت و یاره خواست

شد از دانشش خیره اندر نهفت / ازین خوبتر دانشی نیست گفت

به اسپ نبردی در افکند زین / دو صد گرد کرد از دلیران گزین

شب وروز پوینده ز آنسان شتافت / که باد وزان گردش اندر نیافت

چنین تا به کوهی که بد جای شیر / ز بر نیستان بود و گندآب زیر

چو تندر همه بیشه بانگ هژبر / شده گردشان گرد گردون چو ابر

به گردانش باشید گفتا بجای / که تنها مرا رزم شیرست رأی

شوم زین هژبران آکنده یال / یکی را کنم شاه کابل به فال

هم ا زپیشش اندر کمین شکار / سخ شیر شکاری شدند آشکار

به گردون همی برفشاندند خاک / به نعره دل سنگ کردند چاک

یکی پیشرو بود با خشم و زور / سپهبد سبک پای برزد به بور

برآورد برزه خم شاخ کرگ / ز ترکش برآهخت زنبور مرگ

به زخم خدنگ دو پیکان سرش / فرو دوخت با حلق و یال وبرش

بزد نیزه بر گرده گاه دگر / به کامش برافشاند خون جگر

فکند از سیم سر به تیغ نبرد / گرفت آن گهی ره شتابان چو گرد

دهی دید در راه بر ساده دشت / به پایان ده با سپه برگذشت

از آن ده برهمن یکی مرد پیر / به آواز گفت ای یل گردگیر

هنرمند گرشاسب گر نام تست / نیای تو جمشید شخ بُد درست

به مردی جان را بخواهی گرفت / بسی رزم ها کرد خواهی شگفت

به بند آوری بازوی منهراس / از آن دیو گیتی کنی بی هراس

بپرسید گرشاسب از راه راست / چه دانستی این و آگهیت از کجاست

بگفتا کز اندیشه ی دوریاب / ببینم همه بودنی ها به خواب

نشان آن که دی شیر کشتی به راه / به کاول همی رانی اکنون سپاه

ز شاهش بخواهی ربودن شهی / کنی شهر وبومش زمردم تهی

برین مژده خواهم کزاین کار زار / چو رفتی به بتخانه ی سو بهار

بر آن خانه وآن بد پرستان گزند / نسازی ، که یزدان ندارد پسند

براین گر به سوگند پیمان کنی / خرد را به فرهنگ فرمان کنی

سه پندت دهم نغز کز هر سه زود / گری نام و باشدت بسیار سود

سپهبد به فرمانش سوگند خورد / چنین گفتش آن گه پرستنده مرد

که گر دختر شاه کابل به جام / گه ِ بزمت آرد می لعل فام

بدان کان فریبست ،نازش مخر / بفرمای تا او خورد ، تو مخور

دوم گرت روزی ز پیش سپاه / زنی در یکی خانه خواند ز راه

مشو، گر چه زن لابه سازد بسی / به جای تو بفرست دیگر کسی

سوم پند شهری که نو ساختی / به رنج اش بسی گنج پرداختی

همه بومش از ریگ دارد نهاد / همی خواهد آکندن از ریگ باد

به پیشش بر از چوب ورغی ببند / چو بستی ، ز ریگش نباشد گزند

سپهدار از او هر سه پذرفت و رفت / همی شد شب وروز چون باد تفت