اسدی توسی › صفت رود| ” میراث‌دار ادب پارسی “

و ز آن جای با بزم و شـادی و رود / همی رفت تا نــــــــــزد ایلاق رود
یکی رود کز سیم گفتی مگـــــــــــر / ببستست گردون زمین را کمـــــــر
به دیدار که موج و دریا نشیــــــــب / به‌تک چرخ کردار و طوفان نهیب
چوباد از شتاب و چو آتش ز جوش / چــو‌مارازشکنج‌وچــوشیرازخروش
یکی اژدها نیلگون پیکـــــــــــــرش / ابر باختر دم، از رستخیــــــــــــــز
خروشش ز تندر تک از برق تیـــز / نهیبش ز مرگ و دم از رستخیــــز
همه دمّ خَم و همه دل شکـــــــــــــن / همه رویش ابرو همه تن دهــــــــن
گهی داشت جوش از دل بی‌هشـــان / گه از ناف و گیسوی خوبان نشــان
ز پهناش ماهی به ماه آمــــــــــــدی / هم از بن به یکساله راه آمــــــــدی
به رنگ اینده بد زدوده ز زنـــــگ / ولیکن چو سوهان همی سود سنگ
ز باران گهی درع پرچین شــــــدی / گه از باد چون جوشن کین شــــدی
همه سیم کآن گفتی اندر جهـــــــــان / گدازید و آمــــــــــــد برون از نهان
دگر صدهزار از گهردار تیــــــــــغ / ز پیش و پس خور همی تاخت میغ
گــمان بردی از سهم آن ژرف رود / که آمـــــــــد مجرّه ز گردون فرود
ز هر سو بی‌اندازه در وی به‌جـوش / بتان پرندی بــــــــــــــــر حله پوش
یکی کرته هر یک بپوشیده تنـــــگ / همه چشمه چشمه بنفشه بــــه رنگ
زده دامن کرته چاک از بــــــــرون / گشاده بــــــــــــــر و سینة سیمگون
چو جنگی سپاهی فزون از شمــــار / زره پوش و جــوشن‌ور و ترگ‌دار
سپهبد به نیک اختر هور و مـــــــاه / بی‌آزا بگذشت از او بـــــــــــا سپاه
گذر کرد از آن سوی خرگاهیــــــان / بــــــــــــــه تاتار زد خیمه ناگاهیان
بر آن مرز خاقان یغر شاه بــــــــود / که تاج بزرگش بـــــــــــــر ماه بود
ز گردان کین جوی سیصد هــــزار / سپه داشت شایسته کـــــــــــــارزار
بد از لشکرش خیره چرخ بریــــــن / نگنجد گنجش بــــــــــه روی زمین
چــــــــو از شهر رفتی برون گاه‌گاه / به چوگان و گوی از بـه نخچیرگاه
بدی صد هزاران سران ستـــــــرگ / طرازنده گدش سپاهی بـــــــــزرگ
هزارانش بالا به پیش انـــــــــدرون / بــــــــه برگستوان و زره گونه‌گون
ده و شش هزار از مهان ســــــرای / ز گوهـــــــــر کمرشان ز دیبا قبای
پیاده بسی گرد خاقان پـــــــــــرست / سپرور همه با کمان‌ها به‌دســـــــت
منادی ز هر سو یکی چر بگـــــوی / خروشنده تا کیست فریادجــــــــوی
ستمدیده هر یک آمدی دادخــــــــواه / بد و نیک بـــــــــــرداشتندی به شاه
بدادی سبک داد و بنواختـــــــــــــی / وز اندازه بـــــــــــــر پایگه ساختی
بدش کوشکی سرکشیده به مـــــــــاه / که پیرامنش بـــــــــود یک میل راه
بر او سی و یک در همه زرنـــگار / که دادی به هـــر در یکی روز بار
چنین تا رسیدی سَر مه فـــــــــــراز / گشادی یکی در به هـــــر روز باز
بد از پیش هر در یکی تازه بـــــاغ / پر از گونه‌گون گل‌چوروشن چراغ
ره کوشک یکسر ز ساده رخــــــام / زمین مرمر و کنـــــــگره عود خام
بــــه گرد اندرش کاخ و گلشن چهل / ز زرّ و ز گوهر نـــه از آب و گل
دو صد گنبد از صندل سرخ عــــود / ستاده بـــــــه زرین و سیمین عمود
میانش دو ایوان برافراختــــــــــــــه / سر برجشان تاج مــــــــــــه ساخته
خم طاق هر یک چو پرّ تـــــــــذور / زبس رنگ یاقوت رخشان چو پرو
به یکروی دکانی از زرّ نــــــــــاب / عقیقش همه بـــــــوم و درّ خوشاب
برو خرگهی کرده صدرش بپـــــای / سرش بر گذشته ز کاخ ســـــــرای
همه چوب او زر و گوهر نــــــگار / نمد خــــــــــــز و دیبای چینی ازار
چـــــــو جشنی بزرگ آمدی گاه‌گاه / در آن خیمه آراستــــــــــــی بارگاه
به شهرش نه برف و نه باران بـدی / جز اندک نمی کز بهاران بـــــــدی
ز زربفت چیــــــن داشتی جامه شاه / ز دیبا دگـــــــــــــــــر مهتران سپاه
بـــــــــــدی جامه کربای درویش را / دگر پرنیان هـــــــــر کم و بیش را
بدان مرز بودند شاهان بســــــــــــی / ولیکن نبد یــــــــــــــار خاقان کسی
همه ساله بد خــــــــواه ضحاک بود / که ضحاک خونریز و ناپاک بــــود
همی گفت ای کاشکی کــــــز شهان / ربودی کســـــــی زاو شهی ناگهان