اسدی توسی › نامه گرشاسب به خاقان| ” میراث‌دار ادب پارسی “

چـــــــــــو در کشورش پهلوان سپاه / در و دشت زد خیمه بـی‌راه و راه
نویسنده را گفت هین خامه گیـــــــر / به خاقان، یکی نامه کن بــر حریر
بخوانش بــــــــه فرمانبری پیش باز / بگو باژ بپذیر، یا رزم ســـــــــــاز
به دست دبیـــــــــــر اندرون شد قلم / یکی ابر زرین کش از مشک نــــم
همی تاخت اشــــــک گلاب و عبیر / ز صحرای سیمین ز دریــــای قیر
چـــــــــو غواص زی درّ داننده راه / همی‌زد به دریای معنی شنــــــــاه
هــر آن در که شایسته دیدی درست / بسفتی بــــــــه الماس دانش نخست
چـــــــــو سفتی برو مشک برتاختی / وز اندیشه‌اش رشته‌ها ســــــــاختی
همه نامه از در فرهنگ و هـــــوش / بیاراست چـون تخت گوهر فروش
به نام جهان داور آغاز کــــــــــــرد / که از تیـــره شب روز را باز کرد
گــران ساخت خاک وسبک باد پاک / روان گـــــرد گردون و آرام خاک
گهرها نگارید و تـــــــــن‌ها سرشت / سپردن رهش بــــــر خردها نوشت
که گیتی به شــــــــاه آفریدون سپرد / بدو سیرت بـــــــــــد ز کشور ببرد
ز ضحـــــــــــاک ناپاک بستند شهی / برای فریدون بـــــــــــــــــــا فرّهی
نبشته شد ایـــــــــــــــن نامه دلفروز / ز گرشاسب فـــــــــرخ شه نیمروز
به خاقان یغــــــــر شاه توران زمین / که مهرست شـــاهی و نامش نگین
بدان ای ســـــــــــــــــزا پیشگاه بلند / که اختر یــــــکی رأی روشن فکند
سپهر از دل هـــــــــــــر بربود درد / ز چهر شهی بخت بزدود گـــــــرد
جهان نوعروسی گرانمایه شـــــــــد / شهی تاجش و داد پیرایه شــــــــــد
زمانه نگاریدش از فـــــــــرّ و چهر / ستاره نثار آوریــــــــــــــدش سپهر
زدین جامه کرد ایــــــزد اندر برش / فلک زایمنی کله زد بـــــــر سرش
چــــــــو این نوعروس از دَرگاه شد / فریدون فرخ بــــــــــــر او شاه شد
به فـــــرّ کیی و اختر خوب و بخت / ز ضحاک تــازی ستد تاج و تخت
برآمد به مه دیــــــــــــن یزدان پاک / سر جاویی‌ها فروشد به خــــــــاک
از ایـــــران کنون من به فرمان شاه / بدین مرز آن بــــــــــــرکشیدم سپاه
که ایی به فرمانبری شـــــــــــــاه را / بـــــــــوی خاکبوس آن کیی گاه را
نخست از تـــــــــو خواهیم پرداختن / پس آن گـــــه به فغفور چین تاختن
بدین نامه سر تا بــــــه سر پند تست / به کـــار آری ار، بخت پیوند تست
چــــــو خواندی ز پیش آی پرداخته / همه راه نزل و علف ساختــــــــــه
ســـــــــــــزا باژ بپذیر و هدیه بساز / و گرنه به جنگ آر لشکر فـــــراز
گه رزم پیروزی او را ســــــزاست / که بر دین کنــد رزم بر راه راست
چـــــو پردخته شد نامه را مهر کرد / فرستاد گردی شتابان چو گــــــــرد
فرستاده چون پیش شــــه شد، زمین / به رخسارگان رفت و کرد آفــرین
به اسپ سخــــــــن داد پیش‌اش لگام / بــــــــــــــر آهخت تیغ پیام از نیام
به میدان دانش ســـــــــواری گرفت / چــــــــو بشنید شه بردباری گرفت
بدو گفت شاه تـــو از تخک کیست / به‌نزدیک او رسم ضحاک چیست
چـــــه ورزد از آیین دین کم و بیش / چه گوید ز یـــزدان و از راه کیش
چنین داد پاسخ کــــــه شه را نخست / خـــــــرد باید و رأی و راه درست
کف راد و داد و نـــــــــــژاد و گهر / نکوکاری و راستگویی و فـــــــــر
فریدون شــــــــــه را بدینسان هزار / هنر هست و هم یاری از روزگـار
فزون‌زان به‌کوه اندرون‌نیست سنگ / که درگنج او گوهرست رنگ‌رنگ
رهش دیــــــــــــــن یزدان کیومرثی / نژاد و بزرگیش طهمورثــــــــــــی
به دل کیـــــش ضحاک را دشمنست / به‌نزدش چه اوی و چه اهریمنست
بد و نیـــــک از ایزد شناسد درست / یکی داندش هم بــــــــه دین درست
جهان گوید ایـــــــــــــزد پدید آورید / همو بازگـــــــــــــــــرداندش ناپدید
به پول چنیود که چون تیغ تیــــــــز / گذارست و هم نامه و رستـــــــخیز
بپرسد خدای از همه خوب و زشت / بدان راست دوزخ، بهان را بهشت
برش پارسا مرد نامی ترســــــــــت / هم از زر دانش گرامــــــی ترست
چنانست دادش که روباه پیــــــــــــر / برد بچه را تا دهــــــــــد شیر شیر
چــــــــو بشنید خاقان پسندید و گفت / گراین هست شاه تـــرا نیست جفت
ولیکن چو پرسیدم از تو بســـــــــی / بمان تا بپرسم ز دیــــــــــگر کسی
اگـــــــر چند فرزند چون دیو زشت / بود نزد مادر چــــــــو حور بهشت
هنر آن پسندیده‌تـــــــــر دان و بیش / که دشمن پسندد بـــــه ناکام خویش
نباید کـــــــــــه شاهان پژوهش کنند / مـــــرا همچو غمران نکوهش کنند
برآساس یک هفته تــــــــا روی کار / ببینیم و پاسخ کنیم آشکـــــــــــــــار
بفرمود کاخی ســـــــــــــزاوار اوی / بسازند درخور همه کــــــــار اوی