اسدی توسی › آمدن فغفور به جنگ نریمان| ” میراث‌دار ادب پارسی “

سوی لشکرش پهلوان رفت باز / به پیکار فغفور بر کرد ساز

وز آن سو سپه را چو فغفور شاه / فرستاد زی پهلوان کینه خواه

به در بر همیشه هزاران هزار / سپه داشت گردان خنجر گزار

هزار و صد و شصت شه پیش اوی / بدند از سپاهش همه خویش اوی

ازو چارصد را به پرده سرای / زدندی همه کوس و زرّینه نای

بدش رسم هر روز فرشی دگر / ز شاهانه دیبای چینی به زر

یکی دست زیبای او جامه نیز / یکی خوب دوشیزه دلبر کنیز

بد از شهر ها سیصد و شست و پنج / ز گردش سراسر چو آکنده گنج

خراج یکی شهر هر بامداد / رسیدی بدو از ره رسم و داد

هر آن کار و رایی که انداختی / بگفت ستاره شمر ساختی

بخوان برش هر روز چون شش هزار / بدی مرد در بزم هم زین شمار

به جایی که رفتی برون با سپاه / به رزم ، ار به بزم ، ار به نخچیرگاه

ز خویشان و از ویژگان هفت کس / بدندی ز پیرامنش پیش و پس

چنان یکسر از جامه و اسپ ساز / بدان تا کس از بُن نداندش باز

بدش کوشکی یکسر از آبنوس / بدان کوشک از زرّ هفتاد کوس

چو از شب شدی روی گیتی دژم / مر آن کوس ها را زدندی به هم

همه شهر از آواز آن سر به سر / کس از خانها شب نرفتی به در

که هر سو کس شاه بشتافتی / بکشتی روان هر که را یافتی

به رزم نریمان چو شد کار سخت / در گنج بگشاد و بر بست رخت

هیونان بختی ده و شش هزار / به هم ساخت با آلت کارزار

چهل گاو گردون ز زر بار کرد / دو صد دیگر از دیبه انبار کرد

بفرمود تا هر که در کشورش / شهی بود با لشکر آمد برش

ببستند بر پیل صندوق و کوس / ز گرد آبگون چرخ گشت آبنوس

سپاهی فراز آمد از چین ستان / به رزم از یلان هر یکی کین ستان

نه از مرگشان باک نز تیغ تیز / نه از آب بیم و نه زآتش گریز

به مردی یگانه به کوشش گروه / بر زخم سندان برِ حمله کوه

به دل شیر تند و به تن پیل مست / به کین برق تیز و به تیر ابردست

فزون ز ابرشان ناوک انداختن / هم از بادشان تیزتر تاختن

بد اسپ از گیا بیش وز ریگ مرد / از اختر سپاهش بد از چرخ گرد

ز رنگین سپرها در و دشت و راغ / چنان گشت کز گل به نوروز باغ

ز هر پیکری بود چندان درفش / که از سایه شد روز تابان بنفش

یکی نیستان بود پر پیل و کرگ / ز نیزه نی اش پاک وز تیغ برگ

ز پیروزه تختی به زر کرده بند / نهادند بر چار پیل بلند

بر آن تخت بنشست فغفور شاه / ز بَر چتر و بر سر ز گوهر کلاه

فرازش درفشی درفشان چو شید / به پیکر طرازیده پیل سپید

سرش طغری و تنش یکسر ز زرّ / ز یاقوت چشم از زبرجدش بر

بتی بودش از زرّ گوهر نگار / فراوان بر او برده لؤلؤ به کار

ببردش که تا گر شود کار سخت / کندش او گه رزم پیروز بخت

ز پیش سپه پیل تیرست و شست / شده زیر پی شان سر کوه پست

همه پشت پیلان رویینه تن / پُر از ناوک انداز و آتش فکن

ز لشکر همی خواست گرد سوار / بر آن سان که خیزد ز دریا بخار

ز جندان به ده روزه راه دراز / بیآمد بر ژرف رودی فراز

ستاره شمر گفت از آن سوی رود / مرو لشکر آور هم ایدر فرود

که گر کودکی زان سوی رود پای / مرو لشکر آواره گردد ز جای

بُد از یک سوی رود فغفور شاه / دگر سو نریمان به یک روزه راه

شه آگه ز فغفور کآمد به جنگ / بیار است لشکر چو شد کار تنگ

به ایرانیان گفت گردان چین / هراسیده اند از شما روز کین

نباید که امشب شبیخون کنند / به کین از شما دشت پر خون کنند

چو آید شب آتش مسوزید کس / نه آواز باید نه بانگ جرس

بوید از کمین دیده بگماشته / زره در بر ، اسپان به زین داشته

به آذرشن و ارفش شیرفش / سپرد از دو لشکر کینه کش

فرستادشان بر چپ و دست راست / کمین کرد خود هم بدان سو که خاست

چو پوشید شب عاج گیتی بشیز / پراکند بر سبز مینا پشیز

تو گفتی که بر تخت پیروزه پوش / گهر ریخت هندوی گوهر فروش

ز ترکان شهی بود فرمانگزار / سپه داشت از جنگیان سی هزار

سوی رزم ایرانیان با شتاب / شبیخون سگالید و بگذشت از آب

بیآمد بی آگاهی شاه چین / کمین کرد و آگه نبود از کمین

سپه دید در خیمها بی هراس / نه جایی طلایه نه آواز پاس

بزد کوس و تن بر سپه برفکند / خروش یلان شد به ابر بلند

درآمد ز چپ ارفش کابلی / سوی راست آذرشن زابلی

پس اندر نریمان و ایرانیان / گرفتند بدخواه را در میان

شب قیرگون شد ز گرد سپاه / چو زنگی که پوشد پرند سیاه

جهان پاک چون تیره دوزخ نمود / در او تیغ چون آتش و شب چو دود

دلیران دشمن به بند کمند / چو دیوان شب تیره گردن به بند

ز ترکان نرستند جز اندکی / نشد باز جای از دو صدشان یکی

چو از دامن ژرف دریای قار / سپیده برآمد چو سیمین بخار

گیاها بد از خون تبرخون شده / دل خاره زیر تبر خون شده

گریزندگان نزد فغفور باز / رسیدند ، با رنج و گرم و گداز

ستاره شمر شد غمی ز آن شتاب / که لشکر گذر کرد نا گه ز آب

بدانست کافتاد خواهد شکست / سبک نزد شه رفت زیجی به دست

بدو گفت بر تیغ این کُه یکی / شوم بنگرم راز چرخ اندکی

بدین چاره بگریخت شد نا پدید / دگر تا شه چین بُد او را ندید

به دُمّ گریزندگان بر دمان / بیآمد نریمان هم اندر زمان

دو ره گُرد بودش ده و شش هزار / برآراست از گرد ره کارزار

ببد تند فغفور هم در شتاب / بیآمد به پیکار ازین سوی آب

دو لشکر رده ساختند از دو روی / جهان گشت پر گرد پرخاشجوی

غوکوس با مهره بر شد به هم / ز شیپور و از نای برخاست دم

بپوشید پهنای هامون ز مرد / ببد خشک دریای گردون ز گرد

ز خون گشت روی زمین پرنگار / ز پیکان دل و چشم کیوان فکار

زمین آنکه از بر بُد از زیر شد / جهان را دل از خویشتن سیر شد

ز بس گونه گونه درفش سپاه / بهاریست گفتی همه رزمگاه

ز تیغ اندرون برق و باران ز تیر / ز گرد ابر تیره ز خون آبگیر

چنان رود خون بُد که بر کوه و دشت / سوار آشناوار بر خون گذشت

ز بس نعل پاشیده بر دشت کین / زره داشت پوشیده گفتی زمین

سواران به کین گردن افراخته / یلان نیزه بر نیزه انداخته

ز کُه تا کُه از گرد پیوسته میغ / ز کشور به کشور چکاکاک تیغ

سنان را دل زنده زندان شده / بر امید ها مرگ خندان شده

ز خون پرندآوران پشت پیل / چو شنگرف پاشیده بر کوه نیل

همی تا بشد خور پس تیغ کوه / بدین گونه بُد رزم هر دو گروه

چو موج درفشان فرو برد سر / پراکنده بر روی دریا گهر

نمود از سر کوه خمیده ماه / چو از زرّ زین بر سیاه اسپ شاه

فروهشت شب دامن از روی جنگ / سپه بازگشت از دو سو بی درنگ

ببستند راه شبیخون به پیل / طلایه پراکنده شد بر دو میل

ز بس کز دو رو آتش افروختند / شب تیره را دیده بر دوختند

همی هر کسی مردم خویش جست / یکی کشته برد و یکی مرده شست

چو روز از جهان کارسازی گرفت / دمید آتش و زر گدازی گرفت

سپیده دمش گشت و کوره سپهر / هوا بوته زرّ گدازیده مهر

دگر باره هر دو سپه ساخته / کشیده صف و تیغ و خشت آخته

ز پولاد ده میل دیوار بود / بدو بر ز خشت و سنان خار بود

زمین پاک جنبان از آشوب و شور / زمان خیره از نعرهٔ خنگ و بور

هوا از درفشان درفش سران / چو باغ بهار از کران تا کران

چو زلف بتان شاخ منجوق باد / گهش برنوشت و گهی برگشاد

تو گفتی که هر یک عروسیست مست / نوان و آستیها فشانان به دست

گرفتند رزمی گران همگروه / هوا گرد چون قیر شد کوه کوه

چنان کشته بر هر سوی انبار گشت / که هر جا که بُد دشت دیوار گشت

ز بس نعره هر کوه نیمی بکاست / به هرکشور از خون دو صد چشمه خاست

زمانه شب و تیغ مهتاب شد / دل مرد چشم و سنان خواب شد

برافروخت از نعل اسپان گیا / بگردید بر کُه ز خون آسیا

بغرّید کوس و بدرّید کوه / زمین گشت تار و زمان شد ستوه

بجوشید گردون بپوشید ماه / بشورید قلب و بجنبید شاه

یلان را جگر بُد ز کین تافته / شده بانگ سست و لبان کافته

ز سر سوده تیغ و ز کین زیر ترگ / ز تن جان ستوه و ز جان سیر مرگ

همه کوه درع و همه دشت نعل / دل خور کبود و رخ ماه لعل

درفشی فراز مه افروخته / درفشی به خاک اندر انداخته

ز بس خشت گردان پیکار ساز / شده پیل چون در نیستان گراز

به قلب اندر استاده فغفور چین / به گردان لشکر همی گفت هین

به هر کاو فکندی یکی کینه خواه / همی زرّ بدادی به ترگ و کلاه

نریمان چپ و راست اندر نبرد / همی تاخت بر گرد گردان چو گرد

زمین گفتی از وی بگردد همی / سمندش جهان بر نوردد همی

از اسپش همه دشت آوردگاه / ز ناورد بد چرخ و از نعل ماه

به تیغ از یکی تا بپرداختی / به نیزه سرش بر مه انداختی

به کین پاشنه خیز کرده سمند / بر قلب شد با کمان و کمند

بیفکند ده پیل و سیصد سوار / سوی شاه چین حمله برد ابروار

سوارانش را یکسر آواره کرد / درفشش به نیزه همه پاره کرد

شد افکنده چندان ز گردان چین / که بیش از گیا کشته بُد بر زمین

ز بس جان که از مرگ پالوده شد / تنش سست و چنگال فرسوده شد

ز کشته چه گویم بر آن کس که زیست / ببخشید چرخ و ستاره گریست

همه شاه را خوار بگذاشتند / گریزان ز پس راه برداشتند

پدر بُد که خسته پسر را به پای / سپردی همی چشم و ماندی به جای

زره دار بُد کز تن خویش پوست / همی کند و پنداشتی درع اوست

تنش بنگریدی که بر پای هست / به سر دست بردی که بر جای هست

چو دل جستی از تن سنان یافتی / پر از ناوک تیردان یافتی

دم خون چو رو مهین هین گرفت / ز غم چهرهٔ شاه چین چین گرفت

بُتش را که آورده بُد پیش باز / به صد لابه هر گاه بردی نماز

همی خواست پیروزی اندر نبرد / نبد هیچ سودش فزون لابه کرد

چو لشکرش بگریخت او نیز تفت / در اسپ نبرد آمد از پیل و رفت

به جندان شد و هر چه باید به کار / بیاراست از ساز جنگ و حصار

ز ترکان ز صد مرد ده رسته بود / وزآن ده که بُد رسته نه خسته بود

همه کوه و غار و در و دشت و تیغ / بُدافنده ترگ و سر و دست و تیغ

مرا فکنده را گرگ دل کرد پاش / گریزنده را غول گفتی که باش

سرا پرده و خیمه و ساز چنگ / همان جوشن و ترکش و نیملنگ

بت و تخت فغفور و پیلان رمه / گرفتند گردان ایران همه

چنین است بخش سپهر روان / یکی زو توانا دگر نا توان

یکی جفت تخته یکی جفت تخت / یکی تیره روز و یکی نیک بخت

جهان را ز تو خوی بد راز نیست / همی گویدت گرچش آواز نیست

نهان با تو صد گونه رنگ آورد / زبون گیردت گر به چنگ آورد

به خواری کشد چون به مهرت ببست / به پای افکند چون کشیدت به دست

چو میشت دهد پوشش و خورد و ساز / پس آن گه چو گرگان به دردت باز

از آهوش تا بیشتر آگهیم / به مهرش درون بیشتر گمرهیم