اسدی توسی › داستان گرشاسب با شاه طنجه| ” میراث‌دار ادب پارسی “

کنون از شه طنجه و پهلوان / شنو کار کین جستن هر دوان

بدان گه که از نزد ضحاک شاه / سوی طنجه شد پهلوان سپاه

ز دریا و خشک آنچه آورده بود / به دست شه طنجه بسپرده بود

که تا باز خواهد چه آرد هوا / بدین کرده بُد مرد چندی گوا

سرآمد مر آن شاه را روزگار / پسرش از پس او شده شهریار

پسر نیز رفته به راه پدر / نبیره ببسته به جایش کمر

چنان بود رأی شه سرفراز / که آن خواسته خواهد از طنجه باز

بر این کار پوینده ای کرد راست / ز شاه کیان هم بدین نامه خواست

شه طنجه را طمع بربود و گفت / که این آگهی با دلم نیست جفت

گذشتست از این کار سالی دویست / مرا سال نیز از چهل بیش نیست

چنین دام هرگز مگستر به راه / ز گنجم گرت رأی چیزیست خواه

نهی پایت از پایه بیرون همی / که خرگوش گیری به گردون همی

سپهبد بدانست کآنست رنگ / به جنگ آید آن خواسته باز چنگ

ده و دو هزار از سران سپاه / گزید و برون شد به فرمان شاه

به فرّخ نریمان چنین کرد یاد / که کارت همه راه دین باد و داد

گر آیم من ار نه به هر بیش و کم / مزن جز به رآی شهنشاه دم

ببوسیدش از مهر و لشکر کشید / خبر چون بَرِ شاه طنجه رسید

پراکند بس گنج و کین کرد ساز / بی اندازه آورد لشکر فراز

شد از بس که بودش سپاه گران / زمین چون سپهر از کران تا کران

برآمد سپهدار با لشکرش / ز گرد ابر بست از بر کشورش

بر طنجه نزدیک یک روز راه / به گرد دهی خیمه زد با سپاه

مِه ده یکی پیر بُد نامجوی / بسی سال پیموده گردون بدوی

فراوان ز نزل و علف برشمرد / همه برد نزد سپهدار گرد

از آن خواسته دارم خبر / که در طنجه بنهادی از پیشتر

برادرم زندست و با من گواست / در آن نامه هم نام و هم خط ماست

از آن شاد شد پهلوان چون شنود / سوی طنجه شه نامه ای ساخت زود

سر نامه کرد از جهاندار یاد / خداوند دین و خداوند داد

فرازنده هفت چرخ سپهر / فروزنده گیتی از ماه و مهره

دگر گفت کای گمره از کردگار / چه طمع است کاندر دلت کرد کار

بود نزد فرزانه کمتر کس آن / که خیره کند طمع چیز کسان

نکوتر بود نام زفتی بسی / ز خوانی که با طمع بنهد کسی

همانا به چشمت هزاک آیدم / و یا چون تو ابله فغاک آیدم

کزینسان سخن های غاب آوری / همی چشم دل را به خواب آوری

کرا رنگ چهره سیه تر ز زنگ / بدو کی پدید آید از شرم رنگ

هنرهام هر کس شنیدست و دید / تو از ابلهی چون کنی ناپدید

کجا من شتاب آورم بر درنگ / نوند زمان را شود پای لنگ

اگر بر زمین برزنم بانگ تیز / جهد مرده از گور بی رستخیز

به گهواره در هند کودک خروش / چو گیرد ، به نامم نباشد خموش

به چین آتشی کاید از آسمان / برند از تف تیغ تیزم گمان

یکی خواسته کان جهان را بهاست / چو من گردی آورده از چپ و راست

چو در گنجت ای زاغ رخ تیره روز / نهفتی چو اندر زمین زاغ کوز

کنون گویی آگه نی ام ز آن درست / همه کس شناسند کآن نزد تست

سرانت گواه اند بسیار و من / فرستادم اینک به نزدت دو تن

اگر چند باشند بسیار کس / گوا نزد داور دو آرند و بس

اگر باز بفرستی آن خواسته / نان هم که بو دست آراسته

هم از من بود پایه ات نزد شاه / هم از شاه یابی بزرگی و جاه

وگر ناوری آنچه رای آورم / سرو افسرت زیر پای آورم

بر از چرخ کیوان گر ایوان تست / وگر نام دیوان به دیوان تست

سرت را ز گرودن به گرد آورم / دل دوستانت به درد آورم

پیمبر براهیم بود آن زمان / بُدش نام زردشت از آسمان

به صحفش بر این خورد سوگند نیز / بدان دو گوا داد بسیار چیز

به هم با فرستاده شان رنجه کرد / فرستاده آهنگ زی طنجه کرد

چو شه نامه برخواند آن هر دو تن / گوایی بدادند بر انجمن

جز ایشان گوا بود دیگر بسی / ولیکن نیارست دَم زد کسی

دژم زی فرسته شه آورد روی / بدو گفت رو پهلوان را بگوی

چو دیوار بر برف سازی نخست / نگون زود گردد به بنیاد سست

نه هرچ آن بگویند باشد همان / بر راست گم زود گردد گمان

به مردی و گنج و سپاه از تو کم / نی ام، چیست این طمع پر باد و دم

نبودی مرا در جوانی همال / کنون چون بوی کت بفرسود سال

یکی مویم افتاد در کار زار / اگر بینی از بیمت آید چومار

مرا با شهنشاه از این نیست جنگ / به جنگم توئی آمده تیز چنگ

فرستادگان را به خواری براند / دو ره صد هزار از یلان را بخواند

در آهن بیاراست صد زنده پیل / ز طنجه برون خیمه زد بر دو میل

بُد از سرفرازان یکی کینه توز / سپهدار او بود نامش متوز

ز لشکرش نیمی بدو داد بیش / ز بهر نبردش فرستاد پیش

فرسته خبر زی سپهدار برد / سپهبد سبک دست پیکار برد

بیآورد نزدیک دشمن سپاه / به جنگ اندر آمد هم از گرد راه

طلایه بزد بر طلایه نخست / به خون هر سوی غرقه شد بوم و رست

به پیچش گرفتند گردان عنان / سوی سینه ها راست کرده سنان

توگفتی ز بس گرد بالا و پست / که هامون به گردون درآورد دست

یکی ژرف دریا شد از خون زمین / که بُد نزد او چشمه دریای چین

زمانه زمین را همی خون گریست / ستاره ندانست رفتن که چیست

گرفتند زاول گره بی شمار / سلیح و ستور اندر آن کار زار

چو چرخ شب آرایش از سر گرفت / ز ماه تمام آینه برگرفت

فرو هشت زلفین مشکین نگون / ز زر خال زد بر رخ نیلگون

نفرمود پیکار دیگر متوز / که شد گاه آورد و بگذشت روز

به گردان فرستان گرد سپاه / که دارید امشب شبیخون نگاه

کمین ساخت هر جای بالای و شیب / سپاهش کس آن شب نخفت از نهیب

همه شب ز بیم شبیخون متوز / همی بود بیدار تا گشت روز

چو بازی برآورد چرخ روان / به زرین و سیمین دو گوی دوان

یکی گوی سیمین فرو برد سر / دگر گوی زرین برآورد سر

دو لشکر سنان ها برافراختند / کمینگه گرفتند و صف ساختند

زمین را سپهر از گرانی سپاه / نداند همی داشت گفتی نگاه

جهان پهلوان درع گردی چو گرد / بپوشید و بگرفت گرز نبرد

بر او هفتصد سال بگذشته بود / ز گشت سپهری کهن گشته بود

خروشید گفتا مرا خیره خیر / ز بیغاره دشمن کهن خواند و پیر

کنون به کنم رزم و کوشش ز بُن / که بهتر کند کار تیغ کهن

کهن بهتر از رنگ یاقوت و زر / همیدون می از نو کهن نیکتر

مرا گشتِ چرخ ارچه خم داد پشت / همان بیش زورم به زخم درشت

بگفت این و با لشکر از چپ و راست / به جنگ آمد و گرد کوشش بخاست

پر از بومهن شد سراسر جهان / ستاره هویدار و گردون نهان

ز بس در زمین از تف نعل تاب / به دریای قلزم به جوش آمد آب

همی تا دو صد میل در کُه خروش / فتادی و باز آمدی باز گوش

ز بر آسمانی بُد از تیره گرد / زمین زیر دریا بُد از خون مرد

سواران در آن ژرف دریا نوان / چو کشتی درفش از برش بادبان

پُر از دام هامون ز خمّ کمند / به هر دام درمانده گردی به بند

شده لعل گرد از دم خون وتیغ / چو گاه شب از عکس خورشید میغ

ز بس کاینه بُد درفشان ز پیل / همی خاست آتش ز دریای نیل

سپهدار با گرز و نیزه به چنگ / پیاده همی تاخت هر سو به جنگ

به هر گنبدی جست پنجاه گام / همی کوفت گرز و همی گفت نام

گهی دوخت با سینه خرطوم پیل / گهی ریخت خون همچون دریای نیل

چه خیل پیاده چه خیل سوار / ز بد خواه چندان بیفکند خوار

که مر مرگ را گشت چنگال سست / شد از دست او پیش یزدان نخست

به درعش در از زخم مردان جنگ / به هر حلقه در بود تیری خدنگ

شل و ناوک و تیر در مغفرش / فزون ز انبه موی بُد بر سرش

که و دشت پُر کشته بُد پیش و پس / چنین تا شب از رزم ناسود کس

شب تیره چون شعر بافنده گشت / کبود و سه بافت بر کوه و دشت

مراین را به زر پود در تار زد / مر آن را به مشک آب آهار زد

دَرِِ جنگ هر دو سپه شد فراز / به سوی سپه پهلوان گشت باز

ز خون دید هر جای جویی روان / همی هر کسی گفت با پهلوان

که فردا اگر پیشت آید متوز / نخستین جز از وی ز کس کین متوز

که سالار این بیکران لشکر اوست / برین شهسواران خاور سر اوست

درفشش نهنگست و خفتان پلنگ / سیاه اسپ و برگستوان لعل رنگ

ز پولاد و دُر آژده مغفرش / پرندین نشان بسته اندر سرش

نبرده درفشش برون سپاه / بیاید بود هر سوی کینه خواه

برون آمد امروز تند از کمین / فراوان سران زد زما بر زمین

ندیدیم جز تو چنان نیز گُرد / به زور تن و مردی و دستبرد

جهان پهلوان گفت کامروز جنگ / چو شد تیز، جستمش نآمد به چنگ

چو خور تیغ رخشان ز تاری نیام / کشد، گردد از خون شب لعل فام

هر آنجا که فردا به چنگ آرمش / به یک دَم زدن زنده نگذارمش

وز آن سو سپه با متوز دلیر / سخن راندند از سپهدار چیر

که گفتند گرشاسب پیرست و سست / جوان کی تواند چنان رزم جست

کنون تیز دندان تر آمد به جنگ / که دندان نماندستش از بس درنگ

کجا جستی از جای و جستی ستیز / چو آتش بُدی تند و چون باد تیز

فکندی به هر زخم پیلی نگون / بکُشتی به هر حمله ده تن فزون

گرفتی دُم اسپ و بفراختی / به هم با سوارش بینداختی

متوز جفا پیشه گفت این نبرد / همه سخت از آن باد بو دست و گرد

چو گردد شب از تیرگی نا امید / سپیده برآرد درفش سپید

من و گرز و گرشاسب و آوردگاه / سرش بر سنان آورم پیش شاه