عطار › قصیدهٔ شمارهٔ ۱| ” میراث‌دار ادب پارسی “

سبحان قادری که صفاتش ز کبریا / بر خاک عجز می‌فکند عقل انبیا

گر صد هزار قرن همه خلق کاینات / فکرت کنند در صفت و عزت خدا

آخر به عجز معترف آیند کای اله / دانسته شد که هیچ ندانسته‌ایم ما

جایی که آفتاب بتابد ز اوج عز / سرگشتگی است مصلحت ذره در هوا

وانجا که بحر نامتناهی است موج زن / شاید که شبنمی نکند قصد آشنا

وانجا که کوس رعد بغرد ز طاق چرخ / زنبور در سبوی نوا چون کند ادا

عقلی که می‌برد قدح دردیش ز دست / چون آورد به معرفت کردگار پا

حق را به حق شناس که در قلزم عقول / می درکشد نهنگ تحیر من و تو را

چون آب نقش می‌نپذیرد قلم بسوز / در آب شوی لوح دل از چون و از چرا

چون نیست زآفتاب حقیقت نشان پدید / ای کم ز ذره هست نشان دادنت خطا

سبحان صانعی که گشاید به هر شبی / از روی لعبتان فلک نیلگون غطا

از زیر حقه مهرهٔ انجم کند پدید / زان مهره‌ها به حقهٔ ازرق دهد ضیا

شب را ز اختران همه دندان کند سپید / چون زنگیی که اوفتد از خنده با قفا

در دست چرخ مصقلهٔ ماه نو نهد / تا اختران آینه‌گون را دهد جلا

در پای اسب شام کند اطلس شفق / در جیب ترک صبح نهد عنبر صبا

گفتی که آفتاب مگر ذره ذره کرد / بر کهکشان زمرد و مرجان و کهربا

با هیبتش که زو قدری ماند از قدر / احکام خویش جمله قضا می‌کند قضا

سبحان قادری که بر آیینهٔ وجود / بنگاشت از دو حرف دو گیتی کما یشا

چون برکشید آینهٔ کل کاینات / عرش آفرید ثم علی العرش استوی

بر عرش ذره ذره خداوند مستوی است / چه ذره‌ای در اسفل و چه عرش بر علا

در جنب حق نه ذره بود ظاهر و نه عرش / وانجا که اوست جای نیابی ز هیچ جا

چون هیچ جای نیست که او نیست جمله اوست / چون جمله اوست کیستی آخر تو بی‌نوا

تو نیستی و بستهٔ پندار هستیی / پندار هستی تو تورا کرد مبتلا

از کوزه نیم ذرهٔ سیماب چون برفت / نه در خلا بماند اثر زو نه در ملا

یک ذره سایه‌ای و تو خواهی که آفتاب / در برکشی رواست ببر در کشی هلا

ای از فنای محض پدیدار آمده / اندر بقای محض کجا ماندت بقا

خواهی که در بقای حقیقی رسی به کل / از هستی مجازی خود شو به کل فنا

در نافه دم چو نیستی خود صواب دید / پر مشک شد ز نافه دم آهوی خطا

چیزی که پی نمی‌بری از پی مدو بسی / وز خود مکن قیاس و ازین بیش در میا

بس سر که همچو گوی درین راه باختند / بس مرغ تیزپر که فروشد درین فضا

خاموش باش حرف که می‌گویی ای سلیم / حرمت نگاه‌دار چه پنداری ای گدا

گر سر کار می‌طلبی صبر کن خموش / تا صبر و خامشیت رساند به منتها

گر تو زبان بخایی و خونش فروبری / در زیر پرده با تو بگویند ماجرا

لبیک عشق زن تو درین راه خوفناک / واحرام درد گیر درین کعبهٔ رجا

گویند پشه بر لب دریا نشسته بود / در فکر سرفکنده به صد عجز و صد عنا

گفتند چیست حاجتت ای پشهٔ ضعیف / گفت آنکه آب اینهمه دریا بود مرا

گفتند حوصله چو نداری مگوی این / گفتا به ناامیدی ازو چون دهم رضا

منگر به ناتوانی شخص ضعیف من / بنگر که این طلب ز کجا خاست و این هوا

عقلم هزار بار به روزی کند خموش / عشقم خموش می‌نکند یک نفس رها

چون نیست گنج پای به گنجت فروشدن / بی کنج شب گذار درین گنج اژدها

در آشنای خون دلی دل به حق سپار / تا حال خود کجا رسد ای مرد آشنا

جاوید در متابعت مصطفی گریز / تا نور شرع او شودت پیر و مقتدا

خورشید خلد مهتر دنیا و آخرت / سلطان شرع خواجهٔ کونین مصطفی

مفتی کل عالم و مهدی جزو جزو / در هر دو کون بر کل و بر جزو پادشا

چشم و چراغ سنت و نور دو چشم دین / صاحب قبول هفت قران صاحب لوا

کان بود کل عالم و او بود آفتاب / مس بود خاک آدم و او بود کیمیا

چون آفتاب از فلک دین حق بتافت / تا هر دو کون پر شد از نور والضحا

گردون که حبه بهترش از آفتاب نیست / پیراهن مجره ز شوقش کند قبا

اندر نظاره کردن مشک دو گیسوش / صد چشم شد گشاده ازین طارم دو تا

خورشید را از آن سبلی نیست در دو چشم / کو چشم را ز خاک درش ساخت توتیا

کس را نگشت معجزه جز در زمین پدید / او خاص بد به معجزه در ارض و در سما

گویند مه شکافت تو دانی که آن چه بود / گردون ترنج و دست ببرید از آن لقا

یک شب براق تاخت چو برق از رواق چرخ / از قدسیان خروش برآمد که مرحبا

در پیش او که غاشیه‌کش بود جبرئیل / هم انبیا پیاده دویدند و اصفیا

از انبیا چو مشعلهٔ طرقوا بخاست / در عرش اوفتاد از آن طرقوا صدا

چون نرگس از نظارهٔ گلشن نگاه داشت / بشکفت بر رخش گل ما زاغ و ماطغا

آنجا که جای گم شد و گم کرده بازیافت / از هر صفت که وصف کنم بود ماورا

از دست ساقی و سقیهم شراب خواست / حالی شراب یافت ز جام جهان‌نما

موسی ز بی‌قراری خود بر بساط قرب / خود را در او فکند به در پیش از عصا

حالی وشاق چاوش عزت بدو دوید / کای نعل خود گرفته ز نعلین شو جدا

چل شب درین حریم به خلوت چله‌نشین / تا محرم حریم شوی در صف صفا

موسی به لن‌ترانی جانسوز حربه خورد / او نوبه زد که ما کذب القلب مارآ

آن را خدای گفت ز نعلین دور شو / واین را براق بین که فرستاد از کجا

آن را ز بعد چل‌شب پیوسته بار داد / وین را شبی ببرد به خلوتگه دنا

آن را ز طور کرده سرای حرم پدید / وین را ز عرش ساخته ایوان کبریا

ای آفتاب مطلق و اصحاب تو نجوم / قد فاز بالهدایة منهم من اقتدا

زان جمله محرم حرم خاص چاریار / هر چار کعبهٔ حرم و قبلهٔ وفا

صدیق اکبر آنکه پس از مصطفی به حق / شایسته‌تر نبود ازو هیچ پیشوا

درباخت مال و دختر در پیش یار غار / جان هم بباخت اینت نکو یار بی دغا

دیدند جای خواجه صحابه سزای او / کاری کجا کنند صحابه به ناسزا

گر تو قبول می‌نکنی در خلافتش / واجب کند ز منع تو تکذیب اولیا

فاروق اعظم آنکه چو طاها و هو شنید / در های و هوی آمد و شد صید طاوها

آهوی طاوها چو برآورد ها و هو / پر مشک شد ز نالهٔ هو نافهٔ هدی

چون نوش کرد از کف ساقی شراب صاف / حالی خروش عام برآورد کاالصلا

هرگز ندید اگرچه بسی دیده برگماشت / شمعی ازو فروخته‌تر جنةالعلا

میرسوم خلاصهٔ دین آنکه درکشید / آب حیات معرفت از کوثر حیا

از ذات او و از کف او سید دو کون / هم کوه حلم دیده و هم قلزم سخا

در بحر بی‌نهایت قرآن چو غوطه خورد / شد غرق بحر و کرد در آن بحر سر فدا

دانی بر آسیای فلک چیست آن شفق / بر خون بگشت از غم خون وی آسیا

صدری که بود از پس و حلوا ز پس بود / آن صدر صدر هر دو جهان است مرتضا

شیر خدا و ابن عم خواجه آنکه یافت / تختی چو دوش خواجه و تاجی چو هل‌اتی

چون مصطفاش در اسدالله مثال داد / طغرای آن مثال کشیدند لافتی

این هفت حلقه بس که دری جست تا بیافت / وان در در مدینهٔ علم است مجتبا

گر رکن چار کعبهٔ دل چار یار نیست / زنار چار کرد گزین و کلیسیا

گر عشق چاریار نداری میان جان / صورت مکن که پنج نمازت بود روا

ای مکرمی که نیست به رغبت تو را کرم / وای معطیی که نیست به علت تورا عطا

چون در ثنات افصح آفاق دم نزد / لااحصیی بگفت و زبان بست همچو لا

گر در ثنای تو دم عیسی مراست بس / در وصف تو چگونه برآرم دم ثنا

بسیار گفتم و بنگفتم یکی هنوز / دردا که نیست درد مرا اندکی دوا

بانگ درای اشتر راهت شنیده‌ام / هستم هنوز آرزوی بانگ آن درا

خود را بکشته‌ام من بیچارهٔ ضعیف / وانگه ز خوف دیدهٔ خود داده خون‌بها

چون من به کرد خویشتنم معترف شده / بر من چه حاجت است گواهی دست و پا

چون من به صد زبان مقرم بر گناه خویش / ای دست گیر خلق چه حاجت بود گوا

در تنگنای پردهٔ پندار مانده‌ام / بازم رهان ز پردهٔ پندار تنگنا

از فضل خود نویس برات نجات من / بر من ببخش و بر عمل من مده جزا

آن سگ که در متابعت دوستان تو / گامی دو برگرفت برست از همه بلا

عطار خاک آن سگ مردان راه توست / در خاک تو نگر ز سر صدق ربنا

در عمر یک نفس که به صدقی برآمدست / حشرش بر آن نفس کن و بگذار مامضا

یارب به فضل حاجت آن کس روا کنی / کین خسته را دوا کند از مرهم دعا