نام کامل: عبدالله بن محمد بن علی انصاری هروی
تخلص و القاب: پیر هرات، شیخ‌الاسلام، خواجه عبدالله انصاری، پیرِ مشایخ
زادروز: ۷ ذی‌الحجه ۳۹۶ هجری قمری (۱۰۰۶ میلادی)
زادگاه: روستای کوشک‌ریباط (قصر منیان) در نزدیکی هرات
آرامگاه: گازرگاه هرات (در افغانستان کنونی)
قرن و دوره تاریخی: قرن پنجم هجری (هم‌زمان با اواخر دوره غزنویان و اوایل دوره سلجوقیان)
خواجه عبدالله انصاری در سال ۳۹۶ هجری قمری در روستای «کوشک‌ریباط» در نزدیکی شهر هرات دیده به جهان گشود. نسب او از طرف پدر به «ابوایوب انصاری»، از یاران بزرگ پیامبر اسلام (ص) می‌رسید. پدرش در کودکی او از دنیا رفت و عبدالله تحت سرپرستی پدربزرگ و سپس دایی/پدرخوانده‌اش که خود از مردان پارسا و دانشمند بودند، پرورش یافت. این فضای معنوی و خانوادگی، پایه‌های شخصیت عرفانی و زاهدانه او را از همان سنین کودکی استوار کرد.
او برای آموختن علوم دینی، حدیث، فقه و تصوف به شهرهای مختلفی از جمله نیشابور، بیهق، توس و ری سفر کرد. در نیشابور از محضر بزرگان علم و عرفان بهره‌ها برد. خواجه عبدالله در جوانی به چنان درجه‌ای از کمال علمی و معنوی رسید که حلقه درس و ارشاد او در هرات به پناهگاهی برای seekers حقیقت تبدیل شد.
یکی از درخشان‌ترین دوران‌های زندگی او، آشنایی و ارتباط با بزرگان تصوف بود. او مرید «ابوالحسن خرقانی» و «ابوعلی فارمدی» بود. مشهورترین رویداد زندگی عرفانی او، دیدارش با «ابوسعید ابوالخیر» است. این دیدار که در تاریخ تصوف به «دیدار بحرین» (پیوستن دو دریا) معروف است، نمادی از اوج الفت و هم‌زبانی دو قطب بزرگ عرفان در قرن پنجم هجری است.
خواجه عبدالله به دلیل پایبندی به عقاید خاص کلامی و بیان‌های عرفانی‌اش، با مخالفت‌هایی از سوی برخی از فقها و متکلمان (به‌ویژه در نیشابور) روبرو شد. او را به تجسیم (تشبیه خداوند به مخلوق) متهم کردند و حتی مدتی در زندان شهر توس به سر برد. با این حال، او با سعه صدر و توکل بر خدا این دوران سخت را پشت سر گذاشت و سرانجام به هرات بازگشت. در هرات، او به عنوان «شیخ‌الاسلام» و راهنمای معنوی شهر شناخته شد و تا پایان عمر به ارشاد مریدان، عبادت و تألیف مشغول بود.
خواجه عبدالله انصاری مردی به شدت زاهد، پارسا و بی‌آلایش بود. او عمر خود را در فقر اختیاری و دوری از زرق‌وبرق دنیوی گذراند. از نظر ادبی، او علاوه بر سرودن رباعیات و دوبیتی‌های عاشقانه و عرفانی بسیار زیبا، در نثر فارسی نیز انقلابی به پا کرد. کتاب «مناجات‌نامه» او که به زبان فارسی و با نثری مسجع، آهنگین و سرشار از سوز و گداز عاشقانه نوشته شده، یکی از شاهکارهای بی‌بدیل نثر فارسی و اوج بیان عرفانی است.
پیر هرات سرانجام در سال ۴۸۱ هجری قمری در سن ۸۵ سالگی در هرات دیده از جهان فروبست. پیکر او را در محله «گازرگاه» هرات به خاک سپردند. امروزه آرامگاه او (مزار شریف پیر هرات) یکی از مهم‌ترین آثار تاریخی، فرهنگی و زیارتگاه عاشقان و عارفان در شهر هرات افغانستان است و نام او تا ابد در تاریخ ادبیات و عرفان ایران‌زمین می‌درخشد.
«سخن» آنگاه زاده شد که دلتنگیِ زبانِ مادری، ما را به جستجو وا داشت؛ جستجوی گنجینهای از واژگانی که قرنهاست در دیوانها و مثنویها و غزلها، چون مرواریدی در صدفِ دلِ شاعران نشسته است.
این پایگاه، نه صرفاً یک کتابخانهی دیجیتال، بلکه شبستانیست برای آنکه در هیاهوی این روزگار، گوشهای بیابیم و دمی با مولانا همنوا شویم، با حافظ همراز گردیم، و در بزمِ خیام و سعدی و فردوسی، جامِ سخن برکشیم.
باورمان آن است که هر بیت از اشعار پارسی، تکهای از هویت ماست؛ تار و پودی از فرهنگ، تاریخ و روحِ این سرزمین که نباید در غبارِ فراموشی گم شود. از اینرو، با عشقی بیپایان و دستی لرزان از احترام، گرد هم آمدهایم تا این میراثِ گرانبها را، به زیباترین شکلی که در توانمان بود، به دستِ شما برسانیم.
«سخن، شبستانی برای همنشینی با خسروان سخن پارسی»
📜 این پایگاه به همت انتشارات نسیم کوثر و شرکت توسعه فناوری کلمه رایان، با هدف پاسداری از هنرِ ادبیاتِ پارسی راهاندازی گردیده است.
ایمیل: Jafarinia98[at]gmail[dot]com
BarnameNevys.ir
KalamehCo.ir
NasimKowsar.ir