نام کامل: طاهر بن عباس همدانی
تخلص و القاب: بابا طاهر، عریان، اوریان
زادروز: اواسط قرن چهارم هجری قمری (حدود ۳۳۰ تا ۳۴۰ قمری)
زادگاه: همدان یا نهاوند (منطقه غرب ایران)
آرامگاه: شهر همدان (تپه عباس‌آباد)
قرن و دوره تاریخی: اواخر قرن چهارم و نیمه اول قرن پنجم هجری (هم‌زمان با دوره آل بویه و غزنویان)
بابا طاهر در اواسط قرن چهارم هجری در منطقه همدان یا نهاوند دیده به جهان گشود. اطلاعات دقیقی از جزئیات کودکی و خاندان او در دست نیست، اما مشخص است که در دامان طبیعت بکر و فرهنگ غنی غرب ایران پرورش یافته است. فضای روستایی و کوهستانی منطقه، تأثیر عمیقی بر روحیه لطیف و عارفانه او گذاشت و او را از همان سنین جوانی به تفکر در آفرینش و جستجوی حقیقت وا داشت.
دوران جوانی و سیر و سلوک
بابا طاهر از همان جوانی به شدت به عرفان، زهد و سیر و سلوک گرایش پیدا کرد. او زندگی پرزرق‌وبرق دنیوی را رها کرد و به زندگی روی آورد که خالی از هرگونه تعلق مادی بود. همین بی‌نیازی مطلق از دنیا و پوشیدن لباس‌های ساده و کهنه (و گاهی برهنگی از نعمت‌های دنیوی)، لقب «عریان» یا «اوریان» را برای او به ارمغان آورد. او سال‌های طولانی را در بیابان‌ها، کوه‌ها و خرابه‌ها به عبادت، ریاضت و مجاهده با نفس خود گذراند. روایت‌های تاریخی و افسانه‌ها از گریه‌های طولانی و بی‌امان او بر سر مزار پیامبران و اولیا به خاطر ترس و عشق به خداوند حکایت می‌کنند.
شهرت و دوبیتی‌های سوزناک
شهرت جاودانه بابا طاهر مدیون شاهکارهای ادبی او در قالب «دوبیتی» است. در دورانی که شعر فارسی عمدتاً در چارچوب‌های پیچیده درباری و با زبانی فاخر سروده می‌شد، بابا طاهر با زبانی ساده، صمیمی، سوزناک و آمیخته با لهجه محلی (لری/همدانی) به بیان احساسات عمیق انسانی پرداخت.
دوبیتی‌های او آینه تمام‌نمای درد انسان، رنج وجود، ناپایداری دنیا و عشق بی‌پروا به معشوق ازلی (خداوند) است. او با استفاده از نمادهای طبیعت (کوه، دشت، باران، گل و بلبل) و زبان کوچه و بازار، چنان سوز و گدازی در اشعارش ایجاد کرد که به سرعت در میان عامه مردم، به‌ویژه در مناطق غرب و جنوب ایران، محبوبیت بی‌نظیری یافت.
ویژگی‌های شخصیتی و سبک زندگی
بابا طاهر مردی به شدت احساساتی، پارسا و بی‌آلایش بود. او برخلاف شاعران درباری که برای کسب طلا و مقام شعر می‌گفتند، تنها برای تسکین درد دل و بیان حقایق هستی قلم می‌زد. او با پرندگان، حیوانات و پدیده‌های طبیعت انس داشت و گویی با تمام هستی در حال گفتگو بود. زهد او نه از سر ترس، بلکه از سر عشق و مستی بود و همین ویژگی، اشعارش را از حالت خشک پندآموزی خارج کرده و به اوج شور عرفانی رسانده است.
بابا طاهر عریان سرانجام در اواسط قرن پنجم هجری (حدود سال ۴۳۰ تا ۴۴۰ قمری) در شهر همدان دیده از جهان فروبست. پیکر او را در تپه‌ای در شمال شرقی همدان (عباس‌آباد) به خاک سپردند. امروزه آرامگاه او با معماری خاص و زیبایش، یکی از نمادهای مهم شهر همدان و زیارتگاه عاشقان و عارفان است.
«سخن» آنگاه زاده شد که دلتنگیِ زبانِ مادری، ما را به جستجو وا داشت؛ جستجوی گنجینهای از واژگانی که قرن‌هاست در دیوانها و مثنویها و غزلها، چون مرواریدی در صدفِ دلِ شاعران نشسته است.
این پایگاه، نه صرفاً یک کتابخانهی دیجیتال، بلکه شبستانیست برای آنکه در هیاهوی این روزگار، گوشهای بیابیم و دمی با مولانا همنوا شویم، با حافظ همراز گردیم، و در بزمِ خیام و سعدی و فردوسی، جامِ سخن برکشیم.
باورمان آن است که هر بیت از اشعار پارسی، تکهای از هویت ماست؛ تار و پودی از فرهنگ، تاریخ و روحِ این سرزمین که نباید در غبارِ فراموشی گم شود. از اینرو، با عشقی بیپایان و دستی لرزان از احترام، گرد هم آمدهایم تا این میراثِ گرانبها را، به زیباترین شکلی که در توانمان بود، به دستِ شما برسانیم.
«سخن، شبستانی برای همنشینی با خسروان سخن پارسی»
📜 این پایگاه به همت انتشارات نسیم کوثر و شرکت توسعه فناوری کلمه رایان، با هدف پاسداری از هنرِ ادبیاتِ پارسی راهاندازی گردیده است.
ایمیل: Jafarinia98[at]gmail[dot]com
BarnameNevys.ir
KalamehCo.ir
NasimKowsar.ir